Skolioza
Epidemiologia
Skolioza, definiowana jako boczne skrzywienie kręgosłupa z rotacją kręgów, występuje z częstością od 0,47% do 5,2%, ze średnią globalną około 3,1% (95% CI: 1,5%-5,2%) w populacji dzieci i młodzieży. Epidemiologia wykazuje znaczne zróżnicowanie regionalne, np. w Chinach częstość waha się od 0,33% do 2,52%, a w USA wynosi około 2-3%. Skolioza idiopatyczna stanowi około 80% przypadków, z częstością 1,7% (95% CI: 1,1%-2,4%), natomiast skolioza wrodzona i nerwowo-mięśniowa występują rzadziej (odpowiednio 0,215% i zmienna w zależności od choroby podstawowej, np. 41% u pacjentów z mózgowym porażeniem dziecięcym). Występowanie skoliozy rośnie z wiekiem, osiągając 8% u dorosłych powyżej 25 lat i aż 68% u osób powyżej 60 roku życia, głównie z powodu zmian zwyrodnieniowych. Stosunek płci wskazuje na większą predyspozycję dziewcząt, szczególnie w przypadku krzywizn o kącie Cobba ≥40°, gdzie stosunek dziewcząt do chłopców wynosi 7,2:1, a dla krzywizn powyżej 30° u młodzieży 10:1.
Scoliosis – Epidemiologia i nadzór
Skolioza to jedno z najczęstszych zniekształceń kręgosłupa, charakteryzujące się bocznym skrzywieniem kręgosłupa z towarzyszącą rotacją kręgów. Dokładne dane epidemiologiczne dotyczące skoliozy różnią się znacząco w zależności od badanej populacji, zastosowanych kryteriów diagnostycznych oraz metod badawczych. Przegląd aktualnych informacji epidemiologicznych jest kluczowy dla zrozumienia skali problemu i planowania odpowiednich działań profilaktycznych i terapeutycznych.12
Globalna częstość występowania
Częstość występowania skoliozy waha się w granicach od 0,47% do 5,2% w aktualnej literaturze. Nowsze meta-analizy wskazują na globalną częstość występowania na poziomie 3,1% (95% CI: 1,5%-5,2%), co dotyczy populacji dzieci i młodzieży. Badania systematyczne, obejmujące ponad 55 milionów dzieci i młodzieży, zidentyfikowały ponad 284 000 przypadków skoliozy.123
W Stanach Zjednoczonych skolioza dotyka około 2-3% populacji, co przekłada się na szacunkowo 6-9 milionów osób. Rocznie pacjenci ze skoliozą odbywają ponad 600 000 wizyt w gabinetach prywatnych, około 30 000 dzieci jest dopasowywanych do gorsetów, a 38 000 pacjentów poddawanych jest operacji spondylodezy kręgosłupa.45
Różnice regionalne
Epidemiologia skoliozy wykazuje znaczące różnice regionalne, co sugeruje wpływ czynników genetycznych i środowiskowych. Badania przeprowadzone w różnych częściach świata wykazały zróżnicowane wskaźniki częstości występowania:67
- Chiny: częstość występowania skoliozy wśród dzieci w wieku szkolnym na wyspie Chongming wynosiła 2,52%, co jest wyższe niż wcześniej raportowane wskaźniki w innych prowincjach Chin (0,70% do 2,09%)8
- Singapur: 0,38% do 1,2%9
- Japonia: 0,87%10
- Turcja: 0,25%11
- Arabia Saudyjska: 0,78%12
- Indie: 0,13%13
- Minnesota (USA): 1,2%14
- Brazylia: 1,4-2,2%15
- Grecja: 1,7%16
- Nigeria: 1,2%17
W Chinach występuje znacząca różnica w częstości występowania skoliozy idiopatycznej pomiędzy regionami geograficznymi – najwyższa w północno-zachodnich Chinach (1,54%, 95% CI: 0,75%-2,65%), a najniższa w północnych Chinach (0,33%, 95% CI: 0,11%-0,73%).18
Rozkład według wieku i płci
Skolioza może dotykać pacjentów w każdym wieku, jednak charakteryzuje się wyraźnymi wzorcami występowania w zależności od wieku i płci:19
- Skolioza wrodzona: rozwija się w wieku 0-3 lat i ma częstość występowania około 1000 na 100 000 osób (1%)20
- Skolioza młodzieńcza: rozwija się w wieku 11-18 lat i stanowi około 90% przypadków skoliozy idiopatycznej u dzieci21
- Skolioza dorosłych: częstość występowania powyżej 8000 na 100 000 (8%) u dorosłych powyżej 25 roku życia i wzrasta do 68 000 na 100 000 (68%) u osób powyżej 60 roku życia, głównie z powodu zmian zwyrodnieniowych w starzejącym się kręgosłupie2223
Stosunek liczby dziewcząt do chłopców waha się od 1,5:1 do 3:1 i znacząco wzrasta wraz z wiekiem. W szczególności częstość występowania krzywizn o większych kątach Cobba jest znacznie wyższa u dziewcząt niż u chłopców: stosunek dziewcząt do chłopców wzrasta z 1,4:1 w przypadku krzywizn od 10° do 20° do 7,2:1 w przypadku krzywizn ≥40°.2425
W przypadku młodzieńczej skoliozy idiopatycznej stosunek płci żeńskiej do męskiej dla krzywizn powyżej 30° wynosi 10:1, podczas gdy dla mniejszych krzywizn stosunek płci wynosi 1:1.2627
Częstość występowania według typu skoliozy
Skolioza może być klasyfikowana na podstawie etiologii jako idiopatyczna, wrodzona lub nerwowo-mięśniowa:28
- Skolioza idiopatyczna: stanowi około 80% wszystkich przypadków skoliozy, z częstością występowania oszacowaną na 1,7% (95% CI: 1,1%-2,4%)2930
- Skolioza wrodzona: częstość występowania wynosi około 0,215% (95% CI: 0,12%-1,2%)31
- Skolioza nerwowo-mięśniowa: występowanie zależy od choroby podstawowej, np. częstość występowania skoliozy u osób z mózgowym porażeniem dziecięcym wynosi 41%32
Badanie przeprowadzone na podstawie Narodowej Bazy Danych Ubezpieczenia Zdrowotnego wykazało, że ogólna średnia częstość występowania skoliozy wrodzonej w ciągu 5-letniego okresu wynosiła 3,08 na 100 000 osób, z najwyższym wskaźnikiem w wieku 0 lat i drugim najwyższym w wieku 12-16 lat.33
Charakterystyka krzywizn kręgosłupa
Wielkość krzywizny
Większość krzywizn skoliotycznych jest niewielka. W badaniu przeprowadzonym na wyspie Chongming stwierdzono, że małe krzywizny skoliotyczne (10° do 19°) są najczęstsze (94,2%). To ustalenie jest zgodne z doniesieniami z Korei, Tokio, Turcji i Indii.34
Częstość występowania skoliozy w populacji dla różnych wartości kąta Cobba:3536
- Kąt Cobba ≥10°: 1-4% populacji (do 14% według niektórych źródeł)
- Kąt Cobba ≥20°: 0,3-0,5% populacji
- Kąt Cobba ≥40°: 0,1-0,4% populacji
Lokalizacja i typ krzywizny
Najczęstsze typy krzywizn skoliotycznych to piersiowe i piersiowo-lędźwiowe. To ustalenie jest zgodne z doniesieniami z Brazylii, Singapuru, Nigerii i Krety, ale różni się od doniesień z Grecji, gdzie proporcja pojedynczych krzywizn piersiowo-lędźwiowych i lędźwiowych znacznie przewyższała wszystkie inne.37
Rozkład typów krzywizn z badania przeprowadzonego w Afryce Subsaharyjskiej:38
- Piersiowe: 53,8%
- Lędźwiowe: 9,4%
- Piersiowo-lędźwiowe: 36,8%
Krzywizny wypukłe w prawo są częstsze niż te w lewo, a pojedyncze krzywizny w kształcie „C” są nieco częstsze niż podwójne krzywizny w kształcie „S”. W badaniu przeprowadzonym w Afryce Subsaharyjskiej, krzywizna była pojedyncza w 83% przypadków i podwójna w 17% przypadków. Wypukłość była prawostronna w 65,1% przypadków i lewostronna w 34,9% przypadków.3940
Badania przesiewowe i nadzór
Programy badań przesiewowych w szkołach
Badania przesiewowe w kierunku skoliozy są prowadzone na całym świecie, chociaż ich wdrożenie i efektywność różnią się w zależności od kraju. W Chinach badania przesiewowe w kierunku skoliozy nie były przeprowadzane aż do 1985 roku. Do 2012 roku tylko trzy prowincje i jedna gmina w Chinach przeprowadziły takie badania przesiewowe. Obecnie program badań przesiewowych w kierunku skoliozy nie jest uwzględniony w chińskiej Szkolnej Służbie Zdrowia i nie ma zalecenia, aby go włączyć.41
W Stanach Zjednoczonych ponad połowa stanów nakazuje lub zaleca badania przesiewowe w kierunku skoliozy w szkołach. Dzieci i młodzież są zwykle badane za pomocą testu skłonu w przód (forward bend test), z lub bez pomiaru skoliometrem.42
Odsetek uczniów kierowanych na zdjęcia rentgenowskie w badaniu na wyspie Chongming (6,5%, 442 z 6824) mieścił się w zakresie podawanym z innych krajów (0,9% do 9,6%).43
Skuteczność badań przesiewowych
Badania przesiewowe w kierunku skoliozy są kluczowe dla wczesnego wykrywania i interwencji. Dokładność badań przesiewowych była najwyższa (93,8% czułości i 99,2% swoistości), gdy stosowano 3 odrębne testy przesiewowe (np. test skłonu w przód, pomiar skoliometrem i topografię Moiré); czułość była niższa, gdy programy przesiewowe stosowały tylko 1 lub 2 testy przesiewowe (np. 71,1% dla testu skłonu w przód i pomiaru skoliometrem oraz 84,4% dla samego testu skłonu w przód).44
Fałszywie dodatnie wyniki wahały się od 0,8% dla testu skłonu w przód w połączeniu z pomiarem skoliometrem i topografią Moiré do 21,5% dla samej oceny garbu.45
Wytyczne dotyczące nadzoru
Badania epidemiologiczne są wykorzystywane do opracowania wytycznych dotyczących nadzoru nad skoliozą, szczególnie u pacjentów z grup wysokiego ryzyka, takich jak osoby z mózgowym porażeniem dziecięcym lub dystrofinopatiami.4647
Badania sugerują, że kortykosteroidy mogą opóźnić progresję krzywizny kręgosłupa i potrzebę operacji skoliozy u pacjentów z dystrofinopatią. Kontynuowanie stosowania kortykosteroidów po utracie zdolności chodzenia wykazało również potencjalne korzyści w opóźnianiu progresji krzywizny.48
Czynniki ryzyka i predyktory
Czynniki genetyczne
Różnice regionalne w epidemiologii skoliozy sugerują podstawę genetyczną. Badania wskazują, że skolioza idiopatyczna ma silny komponent genetyczny, choć dokładne geny odpowiedzialne za jej rozwój nie zostały w pełni zidentyfikowane.49
Wywiad rodzinny skoliozy jest obecny w niektórych przypadkach. W badaniu przeprowadzonym w Afryce Subsaharyjskiej wywiad rodzinny skoliozy stwierdzono w 1,8% przypadków.50
Predyktory demograficzne
Istotne predyktory skoliozy obejmują płeć, wiek, wskaźnik masy ciała (BMI), rasę, czynniki środowiskowe i wybory dotyczące stylu życia.51
Henderson i wsp. sugerowali, że skolioza może rozwijać się częściej u dzieci urodzonych przez matki, które są w wieku 27 lat lub starsze. Można postawić hipotezę, że może być zaangażona fragmentacja genów (np. wyższy wskaźnik niemowląt z zespołem Downa urodzonych przez starsze matki). Dokładne wyjaśnienie, dlaczego tak może być, nie zostało wyjaśnione. Ponadto, żadni inni autorzy nie powielili tych wyników.52
Czynniki związane ze stylem życia
Niedostateczna umiarkowana do intensywnej aktywność fizyczna (MVPA), szczególnie MVPA w stanie nieaktywności, oraz nadmierny czas spędzany przed ekranem są czynnikami ryzyka młodzieńczej skoliozy idiopatycznej. Ponadto, wspólne efekty niewystarczającej MVPA i nadmiernego czasu przed ekranem prawdopodobnie zwiększają ryzyko młodzieńczej skoliozy idiopatycznej.53
Korelacja pomiędzy BMI a skoliozą jest złożona i przyciąga znaczną uwagę w badaniach epidemiologicznych. Osoby z nadwagą mogą być w grupie zwiększonego ryzyka rozwoju skoliozy.54
Ryzyko progresji
Czynniki związane ze wzrostem
Ryzyko progresji młodzieńczej skoliozy idiopatycznej ma implikacje dla zarządzania. Jednak niemożliwe jest dokładne przewidzenie, które krzywizny będą postępować, a które nie. Krzywe postępują u około dwóch trzecich pacjentów z niedojrzałym szkieletem przed osiągnięciem dojrzałości szkieletowej.55
Progresja krzywizny jest przede wszystkim związana z wielkością krzywizny i potencjałem wzrostu. Kąt Cobba przy prezentacji jest najbardziej predykcyjnym czynnikiem progresji skoliozy:56
- Kąt Cobba <25° prawdopodobnie nie będzie postępować
- Kąt Cobba 25-50° prawdopodobnie będzie postępować podczas niedojrzałości szkieletowej
- Kąt Cobba >50° prawdopodobnie będzie postępować nawet po dojrzałości szkieletowej
Częstość skoliozy idiopatycznej (IS) zatrzymuje się po okresie dojrzewania, gdy osiągana jest dojrzałość szkieletowa, jednak dalsze skrzywienie może wystąpić w późnej dorosłości z powodu osteoporozy kręgów i osłabionej muskulatury.57
Progresja związana z płcią
Chociaż mężczyźni i kobiety są równie dotknięci skoliozą, to u kobiet jest osiem razy większe prawdopodobieństwo progresji do wielkości krzywizny, która wymaga leczenia.58
Jedno z nielicznych artykułów napisanych na temat skoliozy idiopatycznej u mężczyzn pochodzi od Karol i wsp. z Texas Scottish Rite Hospital. Autorzy ci wykazali, że chłopcy ze skoliozą są narażeni na ryzyko progresji krzywizny przez dłuższy okres niż dziewczęta. Sugerowali również, że wysiłki mające na celu badanie przesiewowe chłopców w kierunku skoliozy powinny być wykonywane nieco później niż podobne badania przesiewowe dziewcząt.59
Epidemiologia leczenia
Statystyki leczenia
Leczenie skoliozy zależy od etiologii, wielkości krzywizny i potencjału wzrostu:60
- Obserwacja jest odpowiednia dla krzywizn <20° u pacjentów z dużym potencjałem wzrostu (Risser 0-2) i krzywizn <40° u pacjentów z minimalnym potencjałem wzrostu (Risser 3-5)
- Gorsetowanie jest odpowiednie dla pacjentów z krzywiznami 20-40° z dużym potencjałem wzrostu
- Wskazania do operacji różnią się w zależności od czynników pacjenta i krzywizny. Operacja może być wskazana, gdy krzywizna wynosi >40°
Corocznie około 30 000 dzieci jest dopasowywanych do gorsetu, a 38 000 pacjentów poddaje się operacji spondylodezy kręgosłupa w Stanach Zjednoczonych.61
W badaniu skoliozy wrodzonej tylko 5,5% pacjentów ze skoliozą wrodzoną przeszło operację w ciągu 5 lat od początkowej diagnozy.62
Podejścia do leczenia
Najbardziej istotnym podejściem, w którym pacjenci ze skoliozą mogą aktywnie i niezależnie uczestniczyć w terapii, są skoiozo-specyficzne ćwiczenia fizjoterapeutyczne (PSSE). Wytyczne Międzynarodowego Towarzystwa Ortopedycznego i Rehabilitacyjnego Leczenia Skoliozy (SOSORT) zalecają PSSE w formie ambulatoryjnej fizjoterapii lub 3-6-tygodniowych programów intensywnej rehabilitacji skoliozy (SIR) w specjalistycznych placówkach, w zależności od kąta Cobba.63
Główne elementy terapii powinny obejmować autokorektę 3D, trening w czynnościach życia codziennego (postawa podczas siedzenia, stania, chodzenia), stabilizację skorygowanej postawy i edukację pacjenta.64
W leczeniu skoliozy u pacjentów z dystrofinopatią, kortykosteroidy mogą opóźnić progresję krzywizny kręgosłupa i potrzebę operacji skoliozy.65
Strategie prewencyjne
Wczesne wykrywanie
Badania przesiewowe w kierunku skoliozy są przeprowadzane w wielu krajach, ale ich wdrożenie i efektywność różnią się. W Chinach od 2014 roku przeprowadzane są badania przesiewowe młodzieży w kierunku skoliozy w szkołach, jednak brak jednolitego schematu badań przesiewowych prowadzi do dużej heterogeniczności, co stanowi duże wyzwanie dla rządu w przeprowadzeniu ogólnokrajowych badań przesiewowych i formułowaniu strategii zapobiegania i kontroli skoliozy.66
W wielu krajach rutynowe badania przesiewowe w kierunku skoliozy są obecnie przeprowadzane w szkołach średnich. Takie badania przesiewowe pomogły wykryć wczesną skoliozę u wielu dzieci.67
Kompleksowa prewencja
W celu skutecznego ograniczenia ryzyka związanego ze skoliozą, kluczowa jest kompleksowa i ustrukturyzowana strategia prewencyjna. Strategia ta powinna obejmować regularne badania przesiewowe, edukację publiczną, modyfikacje stylu życia, interwencje żywieniowe, poprawę ergonomii, interwencje medyczne i wsparcie psychospołeczne.68
Wzmocnienie mięśni brzucha i pleców może pomóc stabilizować krzywiznę.69
Edukacja pacjentów
Edukacja pacjentów i ich rodzin jest kluczowa dla skutecznego zarządzania skoliozą. Regularne monitorowanie i zindywidualizowane zarządzanie przez pracowników służby zdrowia są niezbędne do rozwiązania różnorodnych wyzwań i zapewnienia odpowiedniego wsparcia dla satysfakcjonującego życia dorosłego z młodzieńczą skoliozą idiopatyczną.70
| Populacja/Region | Częstość występowania (%) | Uwagi |
|---|---|---|
| Globalna (meta-analiza) | 3,1% (95% CI: 1,5%-5,2%) | Wśród dzieci i młodzieży |
| Stany Zjednoczone | 2-3% | 6-9 milionów osób |
| Chiny (wyspa Chongming) | 2,52% | Wyższe niż w innych prowincjach Chin (0,70%-2,09%) |
| Singapur | 0,38%-1,2% | |
| Japonia | 0,87% | |
| Turcja | 0,25% | |
| Arabia Saudyjska | 0,78% | |
| Indie | 0,13% | |
| Minnesota (USA) | 1,2% | |
| Brazylia | 1,4%-2,2% | |
| Grecja | 1,7% | |
| Nigeria | 1,2% | |
| Chiny (północno-zachodnie) | 1,54% (95% CI: 0,75%-2,65%) | Najwyższy wskaźnik w Chinach |
| Chiny (północne) | 0,33% (95% CI: 0,11%-0,73%) | Najniższy wskaźnik w Chinach |
| Dorośli >25 lat | 8% | |
| Dorośli >60 lat | 68% | Głównie z powodu zmian zwyrodnieniowych |
| Pacjenci z mózgowym porażeniem dziecięcym | 41% | |
| Skolioza wrodzona | 0,00308% | 3,08 na 100 000 osób |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.