Cyklosporoza
Objawy
Cyklosporoza jest pasożytniczą infekcją jelita cienkiego wywołaną przez Cyclospora cayetanensis, przenoszoną przez spożycie skażonej żywności lub wody. Inkubacja trwa zwykle około 7 dni (2 dni do ponad 2 tygodni). Dominującym objawem jest wodnista biegunka, często o charakterze wybuchowym, z 6-7 wypróżnieniami dziennie, towarzyszą jej bóle brzucha, wzdęcia, nudności, osłabienie, bóle mięśniowe oraz niska gorączka. U pacjentów z obniżoną odpornością (HIV/AIDS, immunosupresja) przebieg jest cięższy, z możliwym występowaniem śluzu i krwi w kale oraz powikłań takich jak bezkamieniowe zapalenie pęcherzyka żółciowego, zespół Guillaina-Barrégo czy zapalenie stawów. W badaniach laboratoryjnych często obserwuje się eozynofilię (48% przypadków) oraz zmiany zapalne w błonie śluzowej jelita cienkiego. Przebieg choroby jest zmienny, z objawami trwającymi 6-7 tygodni u osób immunokompetentnych i do 199 dni u pacjentów HIV-pozytywnych, z charakterystycznymi nawrotami symptomów.
Cyklosporoza – definicja
Cyklosporoza (łac. Cyclosporiasis) jest chorobą pasożytniczą przewodu pokarmowego wywołaną przez jednokomórkowego pasożyta Cyclospora cayetanensis. Pasożyt ten jest tak mały, że można go zobaczyć jedynie pod mikroskopem i infekuje jelito cienkie człowieka. Do zakażenia dochodzi poprzez spożycie żywności lub wody zanieczyszczonej oocystami Cyclospora.123
Objawy cyklosporozy
Objawy cyklosporozy pojawiają się najczęściej po około jednym tygodniu od narażenia na pasożyta (zakres od 2 dni do ponad 2 tygodni). Niektóre osoby zakażone Cyclospora mogą nie wykazywać żadnych objawów klinicznych, a przebieg infekcji może znacznie się różnić w zależności od indywidualnych cech pacjenta.123
Główne objawy kliniczne
Najbardziej typowym objawem cyklosporozy jest wodnista biegunka, która może być obfita i utrzymywać się przez dłuższy czas. U części pacjentów biegunka ma charakter wybuchowy, a liczba wypróżnień może wynosić średnio 6-7 dziennie.123
Do innych częstych objawów cyklosporozy należą:123
- Utrata apetytu i zmniejszenie masy ciała
- Bóle brzucha i skurcze jelit
- Wzdęcia i nadmierna produkcja gazów jelitowych
- Nudności, niekiedy wymioty
- Znaczne zmęczenie i osłabienie
- Bóle mięśniowe
- Niska gorączka (objawy grypopodobne)
U niektórych pacjentów objawy grypopodobne mogą poprzedzać wystąpienie objawów żołądkowo-jelitowych.1
Ciężkość przebiegu choroby
Zakażenie Cyclospora może mieć przebieg łagodny lub bardzo ciężki. Osoby z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym zwykle doświadczają łagodniejszych objawów, podczas gdy pacjenci z obniżoną odpornością (np. osoby żyjące z HIV/AIDS, chorujące na nowotwory lub przyjmujące leki immunosupresyjne) są narażeni na cięższy przebieg infekcji.12
W cięższych przypadkach, szczególnie u niemowląt, osób starszych oraz osób z upośledzoną odpornością, w kale mogą pojawić się śluz lub krew. U tych pacjentów mogą również wystąpić powikłania takie jak bezkamieniowe zapalenie pęcherzyka żółciowego. Opisywano także przypadki zespołu Guillaina-Barrégo, zapalenia struktur ocznych, reaktywnego zapalenia stawów oraz jałowego zapalenia cewki moczowej jako powikłania cyklosporozy.1
U pacjentów z zaawansowanym zakażeniem HIV, cyklosporoza może powodować ciężką, uporczywą, obfitą biegunkę przypominającą kryptosporidiozę. Choroba pozajelitowa u pacjentów z zaawansowanym HIV może obejmować zapalenie pęcherzyka żółciowego i rozsiane zakażenie.1
Objawy laboratoryjne
W badaniach laboratoryjnych u pacjentów z cyklosporozą obserwowano eozynofilię (48% przypadków). Stan ten nie był wcześniej często opisywany, chociaż w badaniach histopatologicznych obserwowano naciek eozynofilowy i limfocytarny w wycinkach dwunastnicy u pacjentów z cyklosporozą.1
W badaniach biopsyjnych jelita cienkiego wykazano zmiany w błonie śluzowej kosmków jelitowych, rozlany obrzęk i naciek komórkami zapalnymi, reaktywne przekrwienie, rozszerzenie naczyń i przekrwienie włośniczek w obecności pasożyta, co jest zgodne z zapaleniem górnego odcinka przewodu pokarmowego.1
Przebieg choroby
Czas trwania objawów
Przebieg cyklosporozy jest zróżnicowany. U niektórych osób choroba ma charakter samoograniczający się i ustępuje samoistnie. U innych objawy mogą ustąpić, a następnie powrócić. Bez leczenia objawy mogą utrzymywać się przez kilka dni do miesiąca lub dłużej.12
Typowo, dla pacjentów z prawidłową odpornością, objawy trwają 6-7 tygodni bez leczenia. U osób z obniżoną odpornością, objawy mogą utrzymywać się znacznie dłużej – średni czas trwania biegunki u pacjentów HIV-pozytywnych wynosi 199 dni, w porównaniu do 57,2 dni u pacjentów HIV-negatywnych.12
Nawroty choroby
Charakterystyczną cechą cyklosporozy jest to, że objawy mogą ustępować i powracać cyklicznie w czasie trwania infekcji. Pacjent może czuć się lepiej przez kilka dni, a następnie znów poczuć się gorzej, zanim choroba ostatecznie ustąpi.123
Niektóre objawy, takie jak biegunka, mogą ustąpić, a następnie powrócić. Inne objawy, np. zmęczenie, mogą utrzymywać się nawet po ustąpieniu objawów ze strony przewodu pokarmowego.1
Nawet po wyleczeniu zakażenia, osoba która wcześniej przebyła cyklosporozę, może zostać zakażona ponownie, jeśli będzie narażona na kontakt z pasożytem.12
Wydalanie pasożyta
Osoby zakażone mogą wydalać pasożyty Cyclospora przez okres od kilku dni do ponad miesiąca (w czasie aktywnej choroby). Nie jest znany dokładny czas wydalania pasożyta po ustąpieniu objawów.1
Co istotne, ludzie z cyklosporozą wydalają pasożyta w formie nieinfektywnej, która wymaga od kilku dni do kilku tygodni dojrzewania (sporulacji) do formy zakaźnej. Czas potrzebny do dojrzewania do formy zakaźnej zależy od czynników takich jak temperatura i wilgotność.1
Powikłania cyklosporozy
Nieleczona cyklosporoza może prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób z grup ryzyka. Głównym powikłaniem jest odwodnienie, które może być zagrażające życiu, szczególnie u niemowląt, które są najbardziej narażone na ciężkie odwodnienie i zgon.123
Przedłużająca się biegunka może prowadzić do znacznego odwodnienia i niedożywienia, szczególnie jeśli cyklosporoza jest powikłana współistniejącymi zakażeniami innymi patogenami (wirusowymi, bakteryjnymi lub pasożytniczymi, np. Cryptosporidium i Giardia).1
U pacjentów z obniżoną odpornością mogą występować przewlekłe zapalenie dróg żółciowych oraz inne powikłania, które mogą stanowić zagrożenie dla życia.1
U niektórych pacjentów opisano również rzadkie powikłania neurologiczne, takie jak zespół Guillaina-Barrégo, a także zespół Reitera (reaktywne zapalenie stawów) po przebyciu objawów cyklosporozy.12
Czynniki wpływające na przebieg choroby
Stan układu odpornościowego
Stan układu odpornościowego pacjenta ma kluczowy wpływ na przebieg cyklosporozy. Osoby z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym zwykle doświadczają łagodniejszych objawów i szybciej wracają do zdrowia, nawet bez leczenia.12
Pacjenci z obniżoną odpornością (np. osoby z HIV/AIDS, pacjenci onkologiczni, osoby po przeszczepach przyjmujące leki immunosupresyjne) są narażeni na cięższy i dłuższy przebieg choroby, z większym ryzykiem powikłań i nawrotów.123
Wiek pacjenta
Obraz kliniczny cyklosporozy w regionach endemicznych różni się w zależności od wieku, przy czym osoby starsze i małe dzieci mają cięższe objawy kliniczne, podczas gdy u starszych dzieci i dorosłych infekcje przebiegają łagodniej.1
Wcześniejsza ekspozycja na pasożyta
Ciężkość i czas trwania infekcji zwykle łagodnieją po powtarzających się epizodach. U osób pochodzących z rejonów, gdzie cyklosporoza występuje endemicznie, często obserwuje się łagodniejsze objawy lub zakażenia bezobjawowe.12
Natomiast podróżni z krajów, gdzie choroba nie występuje endemicznie, prawdopodobnie doświadczą cięższej infekcji przy pierwszym kontakcie z pasożytem.1
Diagnostyka i rozpoznanie
Ze względu na podobieństwo objawów cyklosporozy do innych chorób biegunkowych, lekarze powinni rozważyć zakażenie Cyclospora jako potencjalną przyczynę przedłużającej się biegunki, szczególnie u pacjentów z historią niedawnej podróży do obszarów endemicznych dla Cyclospora.12
Diagnostyka cyklosporozy wymaga badania próbek kału. Rozpoznanie może być trudne, ponieważ nawet pacjenci objawowi mogą nie wydalać wystarczającej ilości pasożyta w kale, aby można go było wykryć w badaniach laboratoryjnych.1
Identyfikacja pasożyta wymaga specjalnych testów, które nie są zwykle wykonywane podczas standardowego badania kału na obecność pasożytów. Dlatego, jeśli istnieją wskazania, pracownicy służby zdrowia powinni specjalnie zlecić badania w kierunku cyklosporozy.1
Lekarze powinni zlecić badania pacjentom, którzy mają objawy zgodne z cyklosporozą, szczególnie jeśli biegunka utrzymuje się dłużej niż kilka dni lub towarzyszy jej znaczna utrata apetytu czy zmęczenie.1
Leczenie i rokowanie
U większości zdrowych osób cyklosporoza może ustąpić samoistnie, jednak leczenie antybiotykami może znacznie skrócić czas trwania objawów.12
Lekiem z wyboru w leczeniu cyklosporozy jest trimetoprim-sulfametoksazol (TMP/SMX) w dawce podwójnej przez 7-10 dni.1
U pacjentów z zaawansowanym HIV mogą być konieczne wyższe dawki i dłuższy czas leczenia, a po zakończeniu leczenia ostrej infekcji stosuje się zwykle długoterminową terapię podtrzymującą (jedna tabletka o podwójnej mocy TMP/SMX 160 mg/800 mg 3 razy w tygodniu), aby zapobiec nawrotom.1
Opieka nad pacjentem z cyklosporozą obejmuje utrzymanie odpowiedniego nawodnienia i zapewnienie możliwie najlepszego odżywienia. Ciężka biegunka może prowadzić do zagrażających życiu powikłań związanych z odwodnieniem.1
Rokowanie w przypadku cyklosporozy jest zazwyczaj dobre, a pełny powrót do zdrowia jest spodziewany, szczególnie u osób z prawidłową odpornością. U osób z obniżoną odpornością choroba może mieć charakter przewlekły i wymagać długotrwałego leczenia.1
Osoby z prawidłowym układem odpornościowym powinny w pełni wyzdrowieć po zakażeniu Cyclospora. Powrót do zdrowia może nastąpić samoistnie lub po zastosowaniu antybiotykoterapii. Objawy mogą utrzymywać się przez tydzień lub dłużej przed poprawą.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.