Ból palców
Epidemiologia
Ból palców stóp jest powszechnym problemem zdrowotnym, dotykającym około 24% populacji w średnim i starszym wieku, a ból stawu skokowego około 15%. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, otyłość, deformacje stóp takie jak paluch koślawy (hallux valgus) i paluch sztywny (hallux rigidus), a także współistniejące schorzenia reumatyczne i bóle innych stawów. Hallux valgus występuje u 23% dorosłych (26% kobiet 18-65 lat, 36% powyżej 65 lat) i jest silnie związany z noszeniem obuwia o wąskim przodzie (OR do 2,70). Hallux rigidus dotyka 2,5% osób powyżej 50 roku życia, częściej kobiety, i jest jedną z głównych przyczyn bólu przedstopia. Zapalenie powięzi podeszwowej, najczęstsza przyczyna bólu pięty, dotyka 10% populacji, generując około miliona wizyt ambulatoryjnych rocznie w USA, z wyższym ryzykiem u kobiet, osób rasy czarnej i aktywnych zawodowo w wieku 25-65 lat. W chorobach reumatycznych częstość problemów ze stopami sięga 99%, a dna moczanowa dotyka około 12% populacji zachodniej, z rosnącą częstością i istotnymi różnicami demograficznymi. Objawowa choroba zwyrodnieniowa śródstopia występuje u 12% osób powyżej 50 lat, z ryzykiem zwiększonym przez otyłość i wcześniejsze urazy.
Epidemiologia bólu palców (Toe pain Epidemiology, surveillance)
Ból palców u stóp stanowi istotny problem zdrowotny, dotykający znaczącą część populacji. Systematyczne przeglądy i metaanalizy populacyjnych badań epidemiologicznych wykazały, że częsty ból stóp dotyczy około 24% (95% przedział ufności 22-25%) populacji w średnim i starszym wieku, natomiast częsty ból stawu skokowego występuje u około 15% (95% przedział ufności 13-16%) osób. 1 Ogólna częstość występowania bólu stóp w różnych badaniach waha się od 13% do 36%, przy czym najniższe wartości odnotowano w badaniach stosujących definicję przypadku specyficzną dla bólu, w przeciwieństwie do badań uwzględniających komponenty bólu, bólu tępego lub sztywności. 2
Czynniki demograficzne wpływające na częstość występowania
Częstość występowania bólu palców stóp istotnie różni się w zależności od czynników demograficznych. Badania wykazały, że umiarkowany do ciężkiego ból stóp był wysoce rozpowszechniony w populacji osób z wyższym wykształceniem, dotykając około 40% respondentów, i był powiązany z gorszym funkcjonowaniem stóp, gorszym stanem zdrowia stóp oraz obniżoną jakością życia związaną ze zdrowiem. 3 Analizy wieloczynnikowe zidentyfikowały, że płeć żeńska, otyłość, obecność palucha koślawego (bunion), ból stawu biodrowego, ból pleców oraz niższa klasa zawodowa były istotnie i niezależnie związane z umiarkowanym do ciężkiego bólem stóp. 4
Główne czynniki ryzyka bólu palców
Zidentyfikowano liczne czynniki ryzyka związane z bólem palców stóp:
- Płeć – kobiety znacznie częściej zgłaszają ból palców stóp niż mężczyźni 56
- Wiek – częstość występowania bólu palców zwiększa się wraz z wiekiem, szczególnie powyżej 50 roku życia 7
- Otyłość – zwiększona masa ciała znacząco koreluje z występowaniem bólu palców 89
- Deformacje stóp – obecność palucha koślawego (hallux valgus), palucha sztywnego (hallux rigidus) czy palców młotkowatych istotnie zwiększa ryzyko bólu 10
- Współistniejące schorzenia – ból pleców, ból stawu kolanowego, ból stawu biodrowego, nadciśnienie tętnicze, reumatoidalne zapalenie stawów 11
- Wielochorobowość – obecność jednego lub więcej schorzeń współistniejących 12
Choroby związane z bólem palców – epidemiologia
Paluch koślawy (Hallux valgus)
Hallux valgus charakteryzuje się deformacją palucha w stawie śródstopno-paliczkowym. Niedawny przegląd systematyczny oszacował częstość występowania hallux valgus na 23% u dorosłych w wieku od 18 do 65 lat. Schorzenie to występuje częściej wraz z wiekiem i jest bardziej rozpowszechnione u kobiet niż u mężczyzn. 13 U kobiet w wieku 18-65 lat paluch koślawy występuje u 26%, natomiast u kobiet powyżej 65 roku życia odsetek ten wzrasta do 36%. 14
Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju palucha koślawego jest noszenie niewłaściwego obuwia, szczególnie obuwia z wąskim przodem. Badania wykazały, że w porównaniu z kobietami, które nosiły buty z bardzo szerokim przodem, prawdopodobieństwo wystąpienia palucha koślawego zwiększało się u tych, które nosiły buty z szerokim (OR 1,96, 95% CI 1,03-3,71), wąskim (2,39, 1,29-4,42) i bardzo wąskim (2,70, 1,46-5,00) przodem w wieku 20-29 lat oraz u tych, które nosiły buty z bardzo wąskim przodem (1,93, 1,10-3,39) w wieku 30-39 lat. 15 Noszenie obuwia ograniczającego ruch palców w wieku 20-39 lat może być krytycznym czynnikiem dla rozwoju palucha koślawego w późniejszym życiu. 1617
Paluch sztywny (Hallux rigidus)
Hallux rigidus jest najczęstszym schorzeniem degeneracyjnym stopy i jedną z najczęstszych przyczyn bólu przedstopia. Większość przypadków ma charakter obustronny, a wiele z nich wykazuje rodzinne występowanie. Kobiety są dotknięte częściej niż mężczyźni. Schorzenie to najczęściej pojawia się po 40 roku życia, chociaż może wystąpić również w młodszym wieku. 18
Paluch sztywny dotyka 2,5% osób powyżej 50 roku życia. Jest powszechny, dotykając ponad 40% mężczyzn i 50% kobiet do wczesnych lat 70. U 20% osób znaczący paluch sztywny rozwinie się do wczesnych lat 40. 1920
Metatarsalgia
Sportowcy, którzy uczestniczą w sportach o wysokiej udarności angażujących kończyny dolne, często zgłaszają urazy przedstopia, w tym metatarsalgię. Szczególnie narażone są kobiety w średnim wieku uprawiające sport, u których może wystąpić stopniowy początek bólu związany z niewłaściwym obuwiem, zmianą terenu biegowego lub szybkim zwiększeniem intensywności treningu. 21
Zapalenie powięzi podeszwowej (Plantar fasciitis)
Zapalenie powięzi podeszwowej jest istotnym problemem zdrowia publicznego, ponieważ stanowi najczęstszą przyczynę bólu pięty w warunkach ambulatoryjnych. Dziesięć procent osób w Stanach Zjednoczonych może zgłaszać ból pięty w ciągu swojego życia, przy czym 83% tych pacjentów to aktywni zawodowo dorośli w wieku od 25 do 65 lat. 22
Dwa duże krajowe zbiory danych dotyczących opieki ambulatoryjnej (z wyłączeniem wizyt u podiatrów lub w placówkach federalnych, wojskowych lub Administracji Weteranów) z Krajowego Centrum Statystyki Zdrowia Centrów Kontroli i Zapobiegania Chorobom wykazały, że zapalenie powięzi podeszwowej odpowiada za średnio milion wizyt pacjentów rocznie u lekarzy. Sześćdziesiąt dwa procent tych wizyt odbyło się w klinikach medycyny ogólnej, podczas gdy 31% pacjentów było ocenianych przez ortopedów lub chirurgów ogólnych. 23
W populacji wojskowej ogólna częstość występowania zapalenia powięzi podeszwowej wynosiła 10,55 na 1000 osobolat. Płeć żeńska, rasa czarna, grupy rangowe młodszych szeregowych, starszych szeregowych i starszych oficerów, służba wojskowa w armii lub marines oraz wiek powyżej 24 lat okazały się istotnymi czynnikami ryzyka rozwoju zapalenia powięzi podeszwowej. 24
Choroby reumatyczne i ból palców
Częstość występowania problemów ze stopami u osób z chorobami reumatycznymi jest bardzo wysoka. Badania wykazały, że częstość punktowa samodzielnie zgłaszanych problemów ze stopami wynosiła 99 na 100 osób żyjących z chorobą reumatyczną. Najczęściej zgłaszanymi problemami były ból stóp, sucha skóra, zgrubiałe paznokcie u stóp i zimne stopy. 25
W badaniu oceniającym częstość występowania bólu stóp i zmian w trzewiach u pacjentów z twardziną układową (SSc) wykazano, że spośród 133 pacjentów z twardziną, 32 (24,1%) zgłaszało ból stóp. Zmiany w obrębie stóp stwierdzono u 47 (35%) pacjentów, z których 30 (93,8%) zgłaszało ból stóp. 26 Badanie przekrojowe wykazało, że ból stóp jest częstym objawem klinicznym twardziny układowej, a problemy ze stopami są bardzo rozpowszechnione i powinny być uwzględniane w rutynowym postępowaniu klinicznym w twardzinie układowej. 27
Dna moczanowa
Dna moczanowa dotyka około 12% osób w świecie zachodnim w pewnym momencie ich życia i staje się coraz bardziej powszechna. W 2013 roku dotkniętych było około 5,8 miliona osób. Częstość występowania dny podwoiła się między 1990 a 2010 rokiem. Ten wzrost jest przypisywany wydłużeniu oczekiwanej długości życia, zmianom w diecie oraz wzrostowi chorób związanych z dną, takich jak zespół metaboliczny i wysokie ciśnienie krwi. 28
Czynniki wpływające na częstość występowania dny obejmują wiek, rasę i porę roku. U mężczyzn powyżej 30 roku życia i kobiet powyżej 50 roku życia częstość występowania wynosi 2%. W Stanach Zjednoczonych dna jest dwukrotnie częstsza u mężczyzn pochodzenia afrykańskiego niż u tych pochodzenia europejskiego. 29
Tajwan, Hongkong i Singapur mają stosunkowo wyższą częstość występowania dny. Badanie oparte na National Health Insurance Research Database (NHIRD) oszacowało, że 4,92% mieszkańców Tajwanu miało dnę w 2004 roku. Badanie przeprowadzone przez rząd Hongkongu wykazało, że 5,1% mieszkańców Hongkongu w wieku 45-59 lat i 6,1% osób powyżej 60 roku życia ma dnę. Badanie przeprowadzone w Singapurze wykazało, że 2117 z 52 322 osób w wieku 45-74 lat ma dnę, co w przybliżeniu równa się 4,1%. 30
Choroba zwyrodnieniowa śródstopia
Objawowa choroba zwyrodnieniowa śródstopia (OA) występowała u 12,0% (95% CI: 10,9, 13,2) populacji w wieku powyżej 50 lat. Wyższą częstość występowania obserwowano u kobiet, dorosłych w wieku powyżej 75 lat oraz osób w pośrednich/rutynowych klasach zawodowych. 31
Otyłość, wcześniejsze urazy stopy/stawu skokowego oraz ból w innych stawach obciążonych, ale nie obuwie na wysokim obcasie ani choroba zwyrodnieniowa stawów międzypaliczkowych guzkowych, były związane ze zwiększonym ryzykiem objawowej choroby zwyrodnieniowej śródstopia. 32
Chodzenie na palcach
Częstość występowania chodzenia na palcach w wieku 5,5 lat wynosi 2% u normalnie rozwijających się dzieci oraz 41% u dzieci z diagnozą neuropsychiatryczną lub opóźnieniami rozwojowymi. Chodzenie na palcach może występować z powodu podstawowej anatomicznej lub nerwowo-mięśniowej choroby, ale w większości przypadków jest idiopatyczne, bez możliwej do rozpoznania przyczyny. 33
Wpływ bólu palców na jakość życia
Ból palców i związane z nim schorzenia mają znaczący wpływ na jakość życia osób dotkniętych. Obecność umiarkowanego do ciężkiego bólu stóp wiąże się z gorszymi wynikami funkcjonowania stóp, zdrowia stóp i jakości życia związanej ze zdrowiem. 34
Paluch koślawy stanowi istotny problem zdrowotny i jest związany z bólem stóp, złą równowagą, zaburzeniami chodu, unieruchomieniem i ryzykiem upadków. Kilka ostatnich badań zbadało związek między paluchem koślawym a jakością życia związaną ze zdrowiem (HRQOL). Objawowy paluch koślawy wydaje się być związany z obniżoną jakością życia. 35
Co ważne, związek zarówno obecności, jak i ciężkości palucha koślawego z upośledzoną jakością życia nie ogranicza się do bólu i funkcji fizycznych, ale rozciąga się na ogólny stan zdrowia, witalność, funkcjonowanie społeczne i zdrowie psychiczne. 36
Leczenie i dostęp do opieki zdrowotnej
Wiele powszechnych dolegliwości stóp nie wymaga skierowania do podiatra ani złożonych interwencji i najlepiej zarządzać nimi za pomocą odpowiednich leków dostępnych bez recepty (OTC) i domowej opieki, z dokładnymi wskazówkami od lekarza rodzinnego. 37
Słaby stan zdrowia stóp był statystycznie istotnie związany z wykształceniem, ilością codziennego stania na nogach oraz poszukiwaniem pomocy medycznej lub pielęgniarskiej z powodu problemów ze stopami. 38
Każdego roku ponad 800 000 Amerykanów poniżej 65 roku życia szuka ambulatoryjnego leczenia zapalenia powięzi podeszwowej. W 80% przypadków zapalenia powięzi podeszwowej objawy ustępują wyłącznie dzięki terapiom OTC i domowym, najczęściej w ciągu sześciu miesięcy od rozpoczęcia leczenia. Osoby, które szukają pomocy w ciągu 12 miesięcy od wystąpienia objawów, mają większe szanse na ich ustąpienie. 39
Częstość występowania grzybicy stóp, czyli stopy atlety, może wynosić nawet 50-80% w niektórych populacjach. Leczenie OTC obejmuje leki grzybostatyczne (np. mikonazol, klotrymazol, tolnaftat [Tinactin]) i grzybobójczą alliloaminę terbinafiny (Lamisil). 40
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.