Adenomyoza
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Adenomyoza, będąca formą endometriozy wewnętrznej macicy, stanowi wyzwanie diagnostyczne ze względu na heterogeniczny obraz kliniczny i ultrasonograficzny. Wielowymiarowy model predykcyjny oparty na ultrasonografii przezpochwowej i badaniach klinicznych wykazał wysoką skuteczność diagnostyczną z AUC 0,86 (95% CI 0,79-0,94), czułością 85% i swoistością 78%. Choroba wiąże się z negatywnym wpływem na płodność, manifestującym się wyższym wskaźnikiem poronień (31,9% vs 14,1%), niższym odsetkiem ciąż klinicznych po technikach wspomaganego rozrodu (40,5% vs 49,8%) oraz obniżonym wskaźnikiem implantacji i urodzeń żywych. Lokalizacja zmian adenomyotycznych, zwłaszcza w tylnej ścianie macicy, koreluje z cięższymi powikłaniami położniczymi i wyższym stopniem współistnienia endometriozy poza macicą (OEM). Na poziomie molekularnym obserwuje się dysregulację procesów decidualizacji, receptywności endometrium oraz mechanizmów implantacji, co może tłumaczyć niepowodzenia reprodukcyjne i powikłania ciążowe.
Adenomyoza – Rokowanie (przewidywanie wyniku leczenia)
Określenie naturalnego przebiegu adenomyozy (endometriozy wewnętrznej macicy) stanowi wyzwanie kliniczne. Pacjentki zazwyczaj poszukują leczenia wkrótce po wystąpieniu objawów, a radykalne postępowanie, takie jak histerektomia, uniemożliwia dalszą obserwację schorzenia. Warto jednak zauważyć, że adenomyoza jest często stwierdzana jako przypadkowe znalezisko podczas autopsji u kobiet po menopauzie lub podczas zabiegów histerektomii z innych wskazań. U kobiet powyżej 60 roku życia objawy adenomyozy rzadko są zgłaszane, prawdopodobnie z powodu hipoestrogenizmu związanego z menopauzą.1
Modele predykcyjne w diagnostyce adenomyozy
Opracowano wielowymiarowy model predykcyjny do diagnozowania adenomyozy, wykorzystujący parametry dostępne podczas ultrasonografii przezpochwowej i badań klinicznych. Model ten wykazał dobrą jakość testową z polem pod krzywą ROC (AUC) wynoszącym 0,86 (95% przedział ufności = 0,79-0,94), optymalną wartością odcięcia 0,56, czułością 85% i swoistością 78%. Takie wielowymiarowe podejście może pomóc klinicystom w interpretacji heterogenicznego obrazu adenomyozy w badaniach ultrasonograficznych.2
Wpływ na płodność i wyniki reprodukcyjne
Adenomyoza jest związana z negatywnym wpływem na wyniki reprodukcyjne, choć dokładne dane są ograniczone z powodu małej liczby serii przypadków o niskim poziomie dowodów.3 U kobiet z adenomyozą stwierdzono:
- Wyższy wskaźnik poronień – 31,9% u kobiet z adenomyozą w porównaniu do 14,1% u kobiet bez adenomyozy4
- Niższy wskaźnik ciąż klinicznych po technikach wspomaganego rozrodu – 40,5% w porównaniu do 49,8% u kobiet bez adenomyozy3
- Negatywny wpływ na wskaźniki implantacji podczas zapłodnienia in vitro3
- Niższy wskaźnik urodzeń żywych3
Metaanaliza przeprowadzona przez Cozzolino i wsp. wykazała, że niepłodne kobiety z adenomyozą poddawane zapłodnieniu in vitro (IVF) miały niższy wskaźnik żywych urodzeń, ciąż klinicznych i trwających ciąż w porównaniu do kobiet bez adenomyozy. Dodatkowo, wskaźnik poronień był wyższy u kobiet z adenomyozą.1
Inna metaanaliza przeprowadzona przez Wang i wsp. wykazała, że objawowa i rozlana adenomyoza, ale nie bezobjawowa adenomyoza, była związana z gorszymi wynikami IVF, w tym wskaźnikami żywych urodzeń i ciąż klinicznych.1
Wpływ lokalizacji adenomyozy na rokowanie
Lokalizacja zmian adenomyotycznych w mięśniówce macicy, określana na podstawie badań ultrasonograficznych, ma różny wpływ na objawy kliniczne i wyniki ciąży. Pacjentki ze zmianami adenomyotycznymi zarówno w przedniej, jak i tylnej ścianie macicy wykazują:5
- Wyższy wskaźnik współwystępowania endometriozy poza macicą (OEM)
- Częstsze zrosty miedniczne
- Wyższy wynik w skali rAFS (skala stosowana do oceny endometriozy)
- Niższy skumulowany wskaźnik ciąż
Ciężkie powikłania położnicze obserwowano tylko w grupach, gdzie występowały zmiany w tylnej ścianie macicy.5
Mechanizmy molekularne wpływające na rokowanie
U kobiet z adenomyozą zidentyfikowano kilka zaburzeń molekularnych, które mogą wpływać na rokowanie, szczególnie w kontekście płodności i powikłań ciążowych:6
- Wadliwa decidualizacja (przekształcenie endometrium w deciduę)
- Upośledzenie receptywności endometrium
- Zaburzenia komunikacji między zarodkiem a macicą
- Niepowodzenia implantacji zarodka
W endometrium fazy wydzielniczej u kobiet z adenomyozą zidentyfikowano dysregulację mechanizmów molekularnych związanych z wadliwą decidualizacją, zaburzoną receptywnością endometrium i upośledzeniem implantacji zarodka. W fazie ciążowej endometrium zaobserwowano dysregulację mechanizmów molekularnych związanych z hamowaniem wzrostu i inwazji trofoblastu, upośledzeniem rozwoju zarodka, utratą ciąży, stanem przedrzucawkowym i wadami łożyska.7
Opcje leczenia i ich wpływ na rokowanie
Embolizacja tętnic macicznych (UAE) jest dobrze ugruntowaną metodą leczenia objawowych mięśniaków macicy, ale jej zastosowanie w leczeniu adenomyozy również przynosi obiecujące wyniki:8
- Ogólny wskaźnik ulgi objawowej po UAE w kontekście adenomyozy wynosi 83%
- Nie zaobserwowano znaczących różnic w wynikach między pacjentkami z czystą adenomyozą a adenomyozą współistniejącą z mięśniakami
- UAE stanowi realną alternatywę dla histerektomii w celu uzyskania ulgi objawowej przy jednoczesnym zachowaniu macicy i potencjału płodności
Mimo rosnących dowodów na korzystne wyniki UAE w leczeniu adenomyozy, brak randomizowanych badań kontrolowanych i dowodów poziomu 1 utrudnia ekstrapolację istniejących danych.9
W kontekście zachowania płodności, UAE może być oferowane kobietom pragnącym zajść w ciążę, przy czym wskaźniki płodności i poronień są porównywalne z populacją ogólną w odpowiednim wieku.8
Adenomyoza a rokowanie w raku endometrium
Badania nad wpływem współistnienia adenomyozy na rokowanie u pacjentek z rakiem endometrium dostarczają interesujących wyników:10
- Nie stwierdzono statystycznie istotnej różnicy w 5-letnim przeżyciu wolnym od choroby ani w całkowitym przeżyciu między pacjentkami z rakiem endometrium z adenomyozą i bez adenomyozy
- Współistniejąca adenomyoza w raku endometrium nie ma wpływu na wskaźniki przeżycia i nie jest czynnikiem prognostycznym
Inne badanie wykazało jednak, że pacjentki z rakiem endometrium, u których histologicznie potwierdzono endometriozę/adenomyozę, osiągnęły lepsze całkowite przeżycie niż te bez tych schorzeń, choć korzyść ta była związana ze stadium, stopniem złośliwości, wiekiem i podtypem histologicznym.11
Mediana całkowitego przeżycia wynosiła 20 lat w kohorcie z endometriozą/adenomyozą w porównaniu z 13 latami w kohorcie kontrolnej (P .0005). Ponadto 5-letnie wskaźniki przeżycia całkowitego wynosiły 82,5% (95% CI, 77,8%-86,2%), 87,2% (95% CI, 85,2%-88,9%) i 89,6% (96% CI, 83,4%-93,6%) odpowiednio w kohortach z endometriozą, adenomyozą i endometriozą/adenomyozą.12
Zwiększone przeżycie u kobiet z rakiem endometrium i histologicznie potwierdzoną endometriozą lub adenomyozą wydaje się w dużej mierze wynikać z młodszego wieku w momencie diagnozy raka endometrium, wcześniejszego stadium choroby, bardziej korzystnego podtypu histologicznego i większej liczby guzów o niskim stopniu złośliwości, z wyższym wskaźnikiem operacji i niższym wskaźnikiem chemioterapii w tej grupie.11
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.