Leki w grupie
„leki zawierające opioidy”

Opioidy to grupa substancji działających na receptory opioidowe w ośrodkowym układzie nerwowym. Wykazują silne działanie przeciwbólowe, szczególnie przydatne w leczeniu bólu ostrego i przewlekłego o dużym nasileniu. Mechanizm działania opioidów polega na wiązaniu się z receptorami opioidowymi (głównie μ, κ i δ), co prowadzi do hamowania transmisji bodźców bólowych i zmiany percepcji bólu.

Leki opioidowe dzielą się na kilka grup: naturalne (np. morfina, kodeina), półsyntetyczne (np. oksykodon, hydromorfon) oraz syntetyczne (np. fentanyl, metadon, tramadol). Wśród najczęściej stosowanych leków opioidowych w Polsce znajdują się: morfina (Morphini sulfas WZF, MST Continus), oksykodon (OxyContin, Oxydolor), fentanyl (Durogesic, Fentanyl WZF), buprenorfina (Bunondol, Transtec), tramadol (Tramal, Poltram) oraz tapentadol (Palexia).

Największą zaletą stosowania opioidów jest ich wysoka skuteczność przeciwbólowa, szczególnie w bólu ostrym i nowotworowym. Umożliwiają kontrolę bólu w sytuacjach, gdy inne leki przeciwbólowe zawodzą. Ponadto, istnieją w różnych postaciach (tabletki, plastry, roztwory do iniekcji), co pozwala na indywidualizację terapii i dostosowanie do potrzeb pacjenta.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem opioidów obejmują rozwój tolerancji (konieczność zwiększania dawki dla uzyskania tego samego efektu), uzależnienie fizyczne i psychiczne oraz ryzyko depresji oddechowej, która może być śmiertelna przy przedawkowaniu. Inne częste działania niepożądane to zaparcia, nudności, wymioty, sedacja i zawroty głowy. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do hiperalgezji (zwiększonej wrażliwości na ból) oraz zaburzeń hormonalnych.

Pod względem siły działania opioidy dzielimy na: słabe (tramadol, kodeina, dihydrokodeina), umiarkowane (buprenorfina) oraz silne (morfina, oksykodon, fentanyl, metadon). Ze względu na działanie na receptory wyróżniamy: agonistów pełnych (morfina, oksykodon, fentanyl), częściowych agonistów (buprenorfina), agonistów-antagonistów (nalbufina, pentazocyna) oraz antagonistów (nalokson, naltrexon) stosowanych w leczeniu przedawkowania i uzależnień.

W praktyce klinicznej stosuje się również połączenia opioidów z innymi lekami przeciwbólowymi, np. tramadol z paracetamolem (Poltram Combo, Zaldiar) czy oksykodon z naloksonem (Targin), co ma na celu zwiększenie skuteczności przeciwbólowej lub ograniczenie działań niepożądanych.