Leki w grupie
„leki substytucyjne w leczeniu uzależnień”
Leki substytucyjne w leczeniu uzależnień to farmakoterapia stosowana głównie w przypadku uzależnienia od opioidów, której celem jest zastąpienie przyjmowanego nielegalnie narkotyku legalnym środkiem farmakologicznym o podobnym działaniu, ale podawanym w kontrolowanych warunkach. Terapia substytucyjna nie tylko zmniejsza ryzyko występowania objawów abstynencyjnych, ale również ogranicza zachowania kryminogenne związane z pozyskiwaniem narkotyków, redukuje ryzyko zakażeń HIV, HCV oraz zgonów z powodu przedawkowania.
Podstawowe grupy leków substytucyjnych stosowanych w leczeniu uzależnień obejmują: agoniści receptorów opioidowych (stosowane w uzależnieniu od opioidów), leki stosowane w uzależnieniu od alkoholu oraz nikotynowa terapia zastępcza (w uzależnieniu od nikotyny).
W leczeniu uzależnienia od opioidów najczęściej stosowane są: metadon (Methadone Hydrochloride, Metadon) oraz buprenorfina (Suboxone, Bunorfin). Metadon charakteryzuje się długim czasem działania, co pozwala na stosowanie raz dziennie, natomiast buprenorfina jest częściowym agonistą receptorów opioidowych, co zmniejsza ryzyko przedawkowania. Naltrekson (Naltrexone, Adepend) to antagonista receptorów opioidowych stosowany po detoksykacji.
W leczeniu uzależnienia od alkoholu stosuje się disulfiram (Antabus, Esperal), który blokuje metabolizm alkoholu wywołując nieprzyjemne objawy po jego spożyciu, naltrekson hamujący efekt nagradzający alkoholu, akamprozat (Campral) stabilizujący równowagę neuroprzekaźników oraz nalmefen (Selincro) zmniejszający ilość wypijanego alkoholu.
W uzależnieniu od nikotyny stosuje się preparaty nikotynowe (plastry, gumy, tabletki, aerozole – np. Nicorette, Niquitin) oraz wareniklina (Champix) i bupropion (Zyban), które zmniejszają głód nikotynowy.
Największą zaletą leków substytucyjnych jest możliwość prowadzenia pacjenta w sposób kontrolowany, co znacząco poprawia jakość jego życia, umożliwia reintegrację społeczną i zawodową oraz zmniejsza ryzyko nawrotów. Dodatkowo, terapia substytucyjna redukuje transmisję chorób zakaźnych oraz śmiertelność związaną z przedawkowaniem.
Do najważniejszych zagrożeń związanych ze stosowaniem leków substytucyjnych należy ryzyko przedawkowania (szczególnie przy jednoczesnym stosowaniu innych substancji psychoaktywnych), potencjał uzależniający niektórych preparatów (np. metadonu), działania niepożądane oraz możliwość przedostania się leków na czarny rynek. Dlatego terapia substytucyjna powinna być prowadzona pod ścisłym nadzorem specjalistów, z regularną oceną stanu pacjenta.