Leki w grupie
„leki obkurczające naczynia krwionośne”

Leki obkurczające naczynia krwionośne (wazokonstrykcyjne) to grupa preparatów powodujących zwężenie światła naczyń poprzez skurcz mięśniówki gładkiej w ścianie naczynia. Działanie to jest najczęściej wywoływane przez pobudzenie receptorów adrenergicznych alfa-1 lub aktywację receptorów naczyniowych dla serotoniny, angiotensyny II lub wazopresyny. Główne zastosowanie tych leków obejmuje leczenie niedociśnienia, wspomaganie działania leków miejscowo znieczulających, hamowanie krwawień oraz miejscowe zmniejszanie obrzęku błon śluzowych.

Wśród najważniejszych leków z tej grupy wyróżniamy: adrenalina (Adrenalina WZF), noradrenalina (Levonor), fenylefryna (Neosynephrine), oksymetazolina (Afrin, Nasivin, Vicks Sinex), ksylometazolina (Otrivin, Xylogel, Sudafed HA), nafazolina (Rhinazin), pseudoefedryna (Sudafed, Cirrus), metoksyamina (Vasoxyl) oraz tryptamina (Vasotonin). Do grupy tej zaliczane są również leki działające na receptor wazopresynowy, takie jak terlipresyna (Glypressin) czy ornipresyna (POR-8).

Podział leków obkurczających naczynia obejmuje kilka podgrup w zależności od mechanizmu działania. Alfa-adrenomimetyki (np. fenylefryna, metoksyamina) działają głównie na receptory alfa-1 w naczyniach obwodowych. Sympatykomimetyki pośrednie (np. efedryna, pseudoefedryna) powodują uwalnianie noradrenaliny z zakończeń nerwowych. Imidazoliny (oksymetazolina, ksylometazolina) mają przedłużone działanie miejscowe. Dodatkowo wyróżniamy grupę leków wazopresyjnych (terlipresyna, ornipresyna) działających na receptory wazopresyny.

Największą zaletą stosowania leków obkurczających naczynia jest ich szybkie i skuteczne działanie w sytuacjach nagłych, takich jak wstrząs hipowolemiczny czy anafilaktyczny. W preparatach miejscowych (krople do nosa, oczu) zapewniają szybką ulgę przy przekrwieniu błon śluzowych. Dodanie wazokonstryktorów do leków znieczulających miejscowo wydłuża ich działanie i zmniejsza krwawienie w polu operacyjnym. W przypadku krwotoków leki te mogą być stosowane do czasowego ograniczenia utraty krwi.

Należy jednak pamiętać o niebezpieczeństwach związanych ze stosowaniem tych leków. Mogą one powodować znaczny wzrost ciśnienia tętniczego, prowadząc do przełomu nadciśnieniowego, arytmii, bólów głowy czy nawet udaru mózgu. Przy długotrwałym stosowaniu preparatów donosowych występuje efekt z odbicia (nasilenie przekrwienia po odstawieniu leku) oraz atrofia błony śluzowej. Niektóre z tych leków (np. pseudoefedryna) mają działanie pobudzające na ośrodkowy układ nerwowy, mogąc wywoływać niepokój, bezsenność czy tachykardię. Stosowanie leków wazokonstrykcyjnych jest przeciwwskazane u pacjentów z niestabilną chorobą wieńcową, niekontrolowanym nadciśnieniem czy guzem chromochłonnym.