Leki w grupie
„antybiotyki fluorochinolonowe”

Antybiotyki fluorochinolonowe to syntetyczne chemioterapeutyki o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego. Ich mechanizm działania polega na hamowaniu aktywności bakteryjnych enzymów: gyrazy DNA (topoizomerazy II) oraz topoizomerazy IV, które są niezbędne do replikacji, transkrypcji i naprawy DNA bakterii. Blokowanie tych enzymów prowadzi do zaburzenia syntezy DNA i w konsekwencji do śmierci komórki bakteryjnej.

Do najważniejszych fluorochinolonów należą: cyprofloksacyna (Cipronex, Proxacin), lewofloksacyna (Levoxa, Tavanic), moksyfloksacyna (Avelox, Moloxin), norfloksacyna (Nolicin), ofloksacyna (Tarivid, Floxal) oraz pefloksacyna (Abaktal). W Polsce najczęściej stosowane są cyprofloksacyna i lewofloksacyna, które dominują na rynku zarówno w lecznictwie szpitalnym, jak i ambulatoryjnym.

Fluorochinolony charakteryzują się dobrą penetracją do tkanek i płynów ustrojowych, co czyni je skutecznymi w leczeniu wielu typów zakażeń. Wykazują aktywność wobec szerokiego spektrum bakterii Gram-ujemnych (w tym Pseudomonas aeruginosa), niektórych bakterii Gram-dodatnich oraz atypowych patogenów układu oddechowego. Nowsze generacje fluorochinolonów, jak lewofloksacyna i moksyfloksacyna, mają zwiększoną aktywność wobec patogenów Gram-dodatnich i bakterii beztlenowych.

Główne zalety antybiotyków fluorochinolonowych to wysoka biodostępność po podaniu doustnym (70-95%), długi okres półtrwania umożliwiający dawkowanie raz lub dwa razy na dobę, dobra penetracja do tkanek i komórek, a także możliwość stosowania zarówno w terapii dożylnej, jak i doustnej (tzw. terapia sekwencyjna). Dodatkowo, niektóre fluorochinolony charakteryzują się efektem poantybiotykowym, co przedłuża ich działanie bakteriobójcze.

Do najpoważniejszych działań niepożądanych fluorochinolonów należą uszkodzenia ścięgien (w tym zerwanie ścięgna Achillesa), zaburzenia neurologiczne (neuropatie obwodowe, zawroty głowy, bezsenność), wydłużenie odstępu QT (ryzyko zaburzeń rytmu serca), fototoksyczność, zaburzenia glikemii oraz reakcje alergiczne. W 2018 roku EMA i FDA wydały ostrzeżenia dotyczące zwiększonego ryzyka działań niepożądanych ze strony układu mięśniowo-szkieletowego i nerwowego, zalecając ograniczenie stosowania tych antybiotyków.

Antybiotyki fluorochinolonowe można podzielić na cztery generacje w zależności od ich spektrum działania i właściwości farmakologicznych. I generacja (kwas nalidyksowy) nie jest już praktycznie stosowana. II generacja (cyprofloksacyna, norfloksacyna, ofloksacyna) wykazuje dobrą aktywność wobec bakterii Gram-ujemnych, w tym Pseudomonas aeruginosa. III generacja (lewofloksacyna) ma zwiększoną aktywność wobec patogenów atypowych i pneumokoków. IV generacja (moksyfloksacyna) charakteryzuje się najlepszą aktywnością wobec bakterii Gram-dodatnich i beztlenowców przy jednoczesnym zachowaniu działania na bakterie Gram-ujemne.