Leki w grupie
„analogi hormonu uwalniającego luteotropinę (LHRH)”

Analogi hormonu uwalniającego luteotropinę (LHRH), znane również jako analogi gonadoliberyny (GnRH), to grupa leków które modulują wydzielanie hormonów płciowych poprzez oddziaływanie na oś podwzgórze-przysadka-gonady. W zależności od sposobu podania i dawkowania, mogą działać zarówno agonistycznie (początkowo stymulując, a następnie hamując wydzielanie gonadotropin) lub antagonistycznie (bezpośrednio blokując receptory GnRH).

Mechanizm działania agonistów LHRH polega na początkowej stymulacji wydzielania FSH i LH (tzw. efekt flare-up), po którym następuje down-regulacja receptorów w przysadce i spadek poziomu hormonów płciowych. Antagoniści natomiast blokują receptory GnRH natychmiast, bez efektu początkowego wzrostu hormonów.

Do najważniejszych analogów LHRH należą: goserelina (Zoladex), leuprorelina (Lucrin, Eligard), tryptorelina (Diphereline, Decapeptyl), buserelina (Suprefact) wśród agonistów oraz cetroreliks (Cetrotide) i ganireliks (Orgalutran) w grupie antagonistów. W Polsce dostępne są preparaty w formie iniekcji, implantów podskórnych oraz aerozoli donosowych.

Główne wskazania do stosowania analogów LHRH obejmują leczenie hormonozależnego raka gruczołu krokowego, raka piersi, endometriozy, mięśniaków macicy, przedwczesnego dojrzewania płciowego oraz w protokołach kontrolowanej stymulacji jajników w technikach wspomaganego rozrodu.

Największymi zaletami stosowania analogów LHRH są: możliwość odwracalnej chemicznej kastracji bez konieczności interwencji chirurgicznej, dostępność preparatów długodziałających (1-, 3-, 6-miesięcznych), dobra tolerancja leczenia oraz skuteczność terapeutyczna porównywalna z kastracją chirurgiczną w przypadku nowotworów hormonozależnych.

Do najważniejszych działań niepożądanych należą: uderzenia gorąca, zmniejszenie libido, zaburzenia erekcji, spadek gęstości mineralnej kości i zwiększone ryzyko złamań osteoporotycznych, wzrost masy ciała, zmęczenie oraz potencjalne zwiększenie ryzyka sercowo-naczyniowego. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zespołu niedoboru androgenów lub estrogeńów z konsekwencjami metabolicznymi.

Analogi LHRH można podzielić na dwie główne podgrupy: agoniści (goserelina, leuprorelina, tryptorelina, buserelina, histrelina) powodujące desensytyzację receptorów po początkowej stymulacji, oraz antagoniści (cetroreliks, ganireliks, degarelix) blokujące receptory GnRH bez efektu początkowego pobudzenia. Ta druga grupa ma zastosowanie głównie w kontrolowanej hiperstymulacji jajników oraz w terapii zaawansowanego raka prostaty, gdy konieczne jest szybkie obniżenie poziomu testosteronu bez efektu flare-up.