Działania niepożądane
Olcha

Działania niepożądane substancji olcha – charakterystyka kliniczna

Olcha (Alnus sp.) jako składnik preparatów alergenowych stosowanych w immunoterapii swoistej może wywoływać szereg działań niepożądanych. Należy podkreślić, że preparaty zawierające alergeny olchy, jak Perosall D czy Pollinex Tree, mogą powodować zarówno reakcje miejscowe, jak i ogólnoustrojowe o różnym nasileniu, co jest charakterystyczne dla wszystkich procedur immunoterapii swoistej z użyciem alergenów.¹

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Zgodnie z przyjętymi standardami medycznymi, częstość występowania działań niepożądanych klasyfikuje się według następującej skali:<sup data-drug="Perosall D" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość działań niepożądanych definiowana jest w następujący sposób: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000), bardzo rzadko (2

• Bardzo często: ≥1/10 (występuje u więcej niż 1 na 10 pacjentów)
• Często: ≥1/100 do <1/10 (występuje u 1 do 10 na 100 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥1/1000 do <1/100 (występuje u 1 do 10 na 1000 pacjentów)
• Rzadko: ≥1/10000 do <1/1000 (występuje u 1 do 10 na 10000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: <1/10000 (występuje u mniej niż 1 na 10000 pacjentów)
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych

<sup data-drug="Perosall D" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość działań niepożądanych definiowana jest w następujący sposób: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10000 do <1/1000), bardzo rzadko (3

Reakcje miejscowe

W zależności od drogi podania preparatu zawierającego alergeny olchy, obserwuje się różne reakcje miejscowe. Przy podaniu podjęzykowym (Perosall D) mogą wystąpić: pieczenie w jamie ustnej, świąd w gardle oraz obrzęk warg. Objawy te mają zwykle charakter przejściowy i ustępują samoistnie.⁴

Przy podaniu podskórnym (Pollinex Tree) mogą pojawić się: zaczerwienienie, obrzęk o średnicy większej niż 5 cm oraz świąd w miejscu wstrzyknięcia. W rzadkich przypadkach obserwuje się przejściowe stwardnienie podskórne (guzki) w miejscu iniekcji, szczególnie gdy wstrzyknięcie było wykonane zbyt powierzchownie.⁵

Reakcje ogólnoustrojowe

Immunoterapia alergenowa z wykorzystaniem olchy może wywoływać reakcje ogólnoustrojowe o różnym nasileniu. Klasyfikuje się je następująco:

Reakcje łagodne

Obejmują nawrót lub nasilenie charakterystycznych dla pacjenta objawów alergicznych, takich jak:

• Świąd oczu
• Kichanie
• Kaszel
• Uogólniona pokrzywka
• Łagodny skurcz oskrzeli
• Nasilenie egzemy atopowej
• Uczucie zmęczenia (występujące sporadycznie po wstrzyknięciu preparatu)

⁶

Reakcje umiarkowane i ciężkie

Do tej kategorii zalicza się:

• Nasilony świszczący oddech
• Duszność
• Obrzęk Quinckego (obrzęk naczynioruchowy)

⁷

Reakcje anafilaktyczne

Wstrząs anafilaktyczny/anafilaksja występuje rzadko, jednak stanowi najpoważniejsze powikłanie immunoterapii alergenowej. Może wystąpić w ciągu kilku minut po wstrzyknięciu preparatu, często przed pojawieniem się odczynu miejscowego. Reakcja ta wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.⁸

Reakcje późne

Niezwykle rzadko mogą wystąpić poważne reakcje późne w postaci objawów choroby posurowiczej, takich jak:

• Gorączka
• Bóle stawów
• Pokrzywka
• Obrzęk węzłów chłonnych

Objawy te mogą pojawić się po kilku dniach od podania preparatu.⁹

Działania niepożądane według układów i narządów

Na podstawie monitorowania spontanicznego po wprowadzeniu preparatów zawierających olchę do obrotu, odnotowano następujące działania niepożądane:

Zaburzenia oka

Nasilenie objawów nieżytu spojówek, objawiające się zaczerwienieniem, świądem i łzawieniem oczu.¹⁰

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

Nasilenie objawów nieżytu nosa (wyciek z nosa, obrzęk błony śluzowej, blokada nosa) oraz zaostrzenie objawów astmy oskrzelowej (duszność, świszczący oddech, kaszel).¹¹

Zaburzenia żołądka i jelit

Mogą wystąpić zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle brzucha oraz biegunka.¹²

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Uogólniona pokrzywka oraz uogólniony świąd skóry.¹³

Szczegółowe niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Ryzyko wstrząsu anafilaktycznego

Najpoważniejszym zagrożeniem związanym z immunoterapią alergenową jest możliwość wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego, który stanowi stan bezpośredniego zagrożenia życia. Reakcja ta może rozwinąć się w ciągu kilku minut po podaniu preparatu i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.¹⁴

Zaostrzenie chorób współistniejących

Immunoterapia alergenowa z wykorzystaniem olchy może prowadzić do zaostrzenia istniejących chorób atopowych, takich jak astma oskrzelowa, atopowe zapalenie skóry czy alergiczny nieżyt nosa i spojówek.^{15 16}

Reakcje miejscowe przewlekłe

Przy podaniu podskórnym preparatu zawierającego alergeny olchy może dojść do powstania stwardnień podskórnych (guzków) w miejscu wstrzyknięcia, szczególnie gdy iniekcja była wykonana zbyt powierzchownie. Zmiany te, choć zwykle samoistnie ustępują, mogą utrzymywać się przez dłuższy czas.¹⁷

Tabela działań niepożądanych związanych z immunoterapią alergenami olchy

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych po podaniu preparatów zawierających alergeny olchy, pacjenci powinni niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.¹⁸ Szczególnie istotne jest bezzwłoczne poszukiwanie pomocy medycznej w przypadku pojawienia się objawów reakcji anafilaktycznej, która stanowi stan zagrożenia życia.

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu preparatów zawierających olchę do obrotu, istotne jest zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tych produktów leczniczych. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.^{19 20}