Interakcje
Karbamazepina

Interakcje substancji z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Karbamazepina jest substancją o złożonym profilu metabolicznym, co sprawia, że wykazuje liczne, istotne klinicznie interakcje z innymi produktami leczniczymi. Jej metabolizm zachodzi głównie przy udziale cytochromu P450, szczególnie izoenzymu CYP3A4, który katalizuje tworzenie czynnego metabolitu karbamazepiny – 10,11-epoksydu. Jednocześnie karbamazepina jest silnym induktorem enzymów wątrobowych (głównie CYP3A4 oraz innych układów enzymatycznych I i II fazy), co ma zasadniczy wpływ na metabolizm wielu leków podawanych jednocześnie.¹²

Mechanizm interakcji jest dwukierunkowy. Z jednej strony, leki hamujące CYP3A4 mogą zwiększać stężenie karbamazepiny w osoczu, powodując nasilenie działań niepożądanych. Z drugiej strony, leki indukujące CYP3A4 mogą przyspieszać metabolizm karbamazepiny, prowadząc do zmniejszenia jej stężenia i osłabienia efektu terapeutycznego. Podobnie karbamazepina, indukując enzymy wątrobowe, może zmniejszać stężenie i skuteczność kliniczną wielu jednocześnie stosowanych leków.³⁴

Enzymem odpowiedzialnym za przekształcanie 10,11-epoksydu karbamazepiny w pochodną 10,11-trans-diolową jest ludzka mikrosomalna hydrolaza epoksydowa. Inhibitory tego enzymu mogą zwiększać stężenie aktywnego metabolitu w osoczu, co również może powodować działania niepożądane.⁵

Interakcje przeciwwskazane

Stosowanie karbamazepiny jest przeciwwskazane w połączeniu z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO). Przed rozpoczęciem leczenia karbamazepiną należy odstawić inhibitory MAO na co najmniej 2 tygodnie, lub dłużej jeśli pozwala na to sytuacja kliniczna.⁶⁷

Substancje zwiększające stężenie karbamazepiny w osoczu

Zwiększenie stężenia karbamazepiny w osoczu może prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych, takich jak zawroty głowy, senność, ataksja czy podwójne widzenie. W przypadku jednoczesnego stosowania z poniższymi substancjami należy monitorować stężenie karbamazepiny w osoczu i odpowiednio dostosować dawkę:⁸

• Leki przeciwbólowe, przeciwzapalne: dekstropropoksyfen, ibuprofen⁹
• Leki o działaniu androgennym: danazol¹⁰
• Antybiotyki: erytromycyna, troleandomycyna, josamycyna, klarytromycyna, cyprofloksacyna¹¹¹²
• Leki przeciwdepresyjne: dezypramina, fluoksetyna, fluwoksamina, nefazodon, paroksetyna, trazodon, wiloksazyna¹³
• Leki przeciwpadaczkowe: styrypentol, wigabatryna¹⁴
• Leki przeciwgrzybicze: azole (np. itrakonazol, ketokonazol, flukonazol, worykonazol)¹⁵
• Leki przeciwhistaminowe: loratadyna, terfenadyna¹⁶¹⁷
• Leki przeciwpsychotyczne: loksapina, olanzapina, kwetiapina¹⁸¹⁹
• Leki przeciwgruźlicze: izoniazyd²⁰
• Leki przeciwwirusowe: inhibitory proteazy HIV (np. rytonawir)²¹
• Inhibitory anhydrazy węglanowej: acetazolamid²²
• Leki sercowo-naczyniowe: diltiazem, werapamil²³
• Leki stosowane w chorobie wrzodowej: cymetydyna, omeprazol²⁴
• Leki zwiotczające mięśnie: oksybutynina, dantrolen²⁵
• Inhibitory agregacji płytek krwi: tyklopidyna²⁶
• Inne interakcje: sok grejpfrutowy, nikotynamid (u dorosłych, tylko w dużych dawkach)²⁷²⁸

Substancje zwiększające stężenie aktywnego metabolitu 10,11-epoksydu karbamazepiny

Podwyższone stężenie 10,11-epoksydu karbamazepiny może wywoływać podobne działania niepożądane jak sama karbamazepina. Do substancji zwiększających stężenie tego metabolitu należą:²⁹

• Leki przeciwpadaczkowe: prymidon, progabid, kwas walproinowy, walnoktamid, brywaracetam i walpromid³⁰³¹
• Leki przeciwpsychotyczne: loksapina, kwetiapina³²

Substancje zmniejszające stężenie karbamazepiny w osoczu

W przypadku jednoczesnego stosowania poniższych substancji może zajść konieczność zwiększenia dawki karbamazepiny:³³

• Leki przeciwpadaczkowe: felbamat, metsuksamid, okskarbazepina, fenobarbital, fensuksymid, fenytoina, fosfenytoina, prymidon, klonazepam³⁴³⁵
• Leki przeciwnowotworowe: cisplatyna, doksorubicyna³⁶
• Leki przeciwgruźlicze: ryfampicyna³⁷
• Leki rozszerzające oskrzela: teofilina, aminofilina³⁸
• Leki dermatologiczne: izotretynoina³⁹
• Inne: preparaty zawierające ziele dziurawca (Hypericum perforatum)⁴⁰

Wpływ karbamazepiny na stężenie innych leków

Karbamazepina, jako silny induktor enzymów wątrobowych, może zmniejszać stężenie w osoczu, ograniczać, a nawet znosić działanie wielu innych leków. W zależności od potrzeb klinicznych może być konieczne dostosowanie dawki następujących leków:⁴¹

• Leki przeciwbólowe, przeciwzapalne: buprenorfina, metadon, paracetamol, tramadol, fenazon⁴²⁴³
• Antybiotyki: doksycyklina, ryfabutyna⁴⁴⁴⁵
• Leki przeciwzakrzepowe: doustne leki przeciwzakrzepowe (np. warfaryna, fenprokumon, dikumarol, acenokumarol, rywaroksaban, dabigatran, apiksaban, edoksaban)⁴⁶⁴⁷
• Leki przeciwdepresyjne: bupropion, cytalopram, mianseryna, sertralina, nefazodon, trazodon, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. imipramina, amitryptylina, nortryptylina, klomipramina)⁴⁸⁴⁹
• Leki przeciwwymiotne: aprepitant⁵⁰
• Leki przeciwpadaczkowe: klobazam, klonazepam, eslikarbazepina, etosuksymid, felbamat, lamotrygina, okskarbazepina, prymidon, tiagabina, topiramat, kwas walproinowy, zonisamid⁵¹
• Leki przeciwgrzybicze: itrakonazol, worykonazol⁵²⁵³
• Leki przeciwpasożytnicze: prazykwantel, albendazol⁵⁴
• Leki przeciwnowotworowe: imatynib, cyklofosfamid, lapatynib, temsyrolimus⁵⁵⁵⁶
• Leki przeciwpsychotyczne: klozapina, haloperydol i bromperydol, olanzapina, kwetiapina, rysperydon, zyprazydon, arypiprazol, paliperydon⁵⁷⁵⁸
• Leki przeciwwirusowe: inhibitory proteazy HIV (np. indynawir, rytonawir, sakwinawir)⁵⁹
• Leki anksjolityczne: alprazolam, midazolam⁶⁰
• Leki rozszerzające oskrzela: teofilina⁶¹
• Środki antykoncepcyjne: hormonalne środki antykoncepcyjne (należy rozważyć stosowanie innych metod antykoncepcji)⁶²
• Leki sercowo-naczyniowe: antagoniści kanału wapniowego (pochodne dihydropirydyny, np. felodypina), digoksyna, symwastatyna, atorwastatyna, lowastatyna, ceriwastatyna, iwabradyna⁶³⁶⁴
• Kortykosteroidy: prednizolon, deksametazon⁶⁵
• Leki stosowane w zaburzeniach erekcji: tadalafil⁶⁶
• Leki immunosupresyjne: cyklosporyna, ewerolimus, takrolimus, syrolimus⁶⁷⁶⁸
• Leki stosowane w chorobach tarczycy: lewotyroksyna⁶⁹
• Inne interakcje: produkty zawierające estrogeny i/lub progestageny⁷⁰

Interakcje wymagające szczególnej uwagi

Niektóre interakcje karbamazepiny wymagają wzmożonej uwagi ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych:⁷¹

• Jednoczesne stosowanie karbamazepiny z lewetiracetamem może zwiększać toksyczne działanie karbamazepiny na wątrobę.⁷²
• Jednoczesne stosowanie karbamazepiny i izoniazydu może zwiększać hepatotoksyczność izoniazydu.⁷³
• Równoczesne podawanie karbamazepiny i soli litu lub metoklopramidu oraz karbamazepiny i neuroleptyków (np. haloperydolu, tiorydazyny) może prowadzić do nasilenia niepożądanych objawów neurologicznych.⁷⁴
• Równoczesne stosowanie karbamazepiny i niektórych leków moczopędnych (hydrochlorotiazydu, furosemidu) może powodować objawową hiponatremię.⁷⁵
• Karbamazepina może wykazywać działanie antagonistyczne w stosunku do niedepolaryzujących leków zwiotczających mięśnie (np. pankuronium). Może być konieczne zwiększenie dawek tych leków.⁷⁶⁷⁷
• W przypadku jednoczesnego stosowania karbamazepiny z inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny (np. fluoksetyny) może rozwinąć się zespół serotoninowy.⁷⁸
• Jednoczesne stosowanie karbamazepiny z nefazodonem (lek przeciwdepresyjny) nie jest zalecane ze względu na ryzyko znacznego zmniejszenia stężenia nefazodonu w osoczu i całkowitej utraty jego skuteczności.⁷⁹
• Jednoczesne przyjmowanie karbamazepiny z lekami przeciwarytmicznymi, cyklicznymi lekami antydepresyjnymi lub erytromycyną zwiększa ryzyko wystąpienia zaburzeń przewodnictwa mięśnia sercowego.⁸⁰
• Jednoczesne stosowanie karbamazepiny i bezpośrednio działających doustnych leków przeciwzakrzepowych (rywaroksaban, dabigatran, apiksaban, edoksaban) może prowadzić do obniżenia stężenia tych leków w osoczu, co wiąże się z ryzykiem zakrzepicy.⁸¹
• Karbamazepina może zwiększać eliminację hormonów tarczycy, powodując zwiększenie zapotrzebowania na te hormony u pacjentów z niedoczynnością tarczycy. Niezbędne są oznaczenia stężenia hormonów tarczycowych na początku i pod koniec leczenia u pacjentów, u których stosuje się uzupełniającą terapię hormonami tarczycy.⁸²

Wpływ na wyniki badań serologicznych

Karbamazepina może wpływać na wyniki niektórych badań serologicznych:⁸³

• Z powodu interferencji karbamazepina może spowodować fałszywie dodatnie wyniki oznaczania stężenia perfenazyny w badaniu metodą HPLC.⁸⁴
• Karbamazepina i jej metabolit 10,11-epoksyd mogą prowadzić do fałszywie dodatnich wyników oznaczania stężeń trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych w badaniu metodą immunofluorescencji w świetle spolaryzowanym.⁸⁵
• Karbamazepina może wpływać na zmianę parametrów czynności tarczycy w badaniach laboratoryjnych.⁸⁶

Interakcje substancji z alkoholem

Karbamazepina, podobnie jak inne leki psychotropowe, może zmniejszać tolerancję alkoholu. Spożywanie alkoholu podczas terapii karbamazepiną może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych, szczególnie w zakresie ośrodkowego układu nerwowego, takich jak senność, zawroty głowy czy zaburzenia koordynacji.⁸⁷⁸⁸

Alkohol może również wpływać na metabolizm karbamazepiny, co może prowadzić do zmian w skuteczności leczenia lub nasilenia działań niepożądanych. Mechanizm tej interakcji polega na wpływie alkoholu na enzymy wątrobowe odpowiedzialne za metabolizm karbamazepiny, głównie CYP3A4.⁸⁹

Ze względu na powyższe interakcje, zaleca się całkowitą abstynencję od alkoholu podczas leczenia karbamazepiną. Spożycie nawet niewielkiej ilości alkoholu może prowadzić do nieprzewidywalnych reakcji i zagrożenia bezpieczeństwa pacjenta, szczególnie w przypadku prowadzenia pojazdów czy obsługi maszyn.⁹⁰

Tabela interakcji karbamazepiny