Właściwości farmakodynamiczne leku Nasen

Zolpidem, substancja czynna leku Nasen, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków nasennych i uspokajających, oznaczonej kodem ATC N05CF02. Jest to krótko działający lek nasenny z grupy imidazopirydyn, który wykazuje selektywne powinowactwo do podtypu receptora omega-1 (znanego również jako podtyp benzodiazepiny-1) w kompleksie GABA-A-receptor.¹

Mechanizm działania

W przeciwieństwie do benzodiazepin, które wiążą się nieselektywnie ze wszystkimi trzema podtypami receptora omega, zolpidem charakteryzuje się wybiórczym wiązaniem z podtypem receptora omega-1. Ta selektywność warunkuje specyficzne działanie nasenne leku, które wynika z modulowania czynności kanału dla jonów chlorkowych przez receptor. Warto zaznaczyć, że miejsce wiązania zolpidemu jest podobne do benzodiazepin, a jego działanie może być odwrócone przez flumazenil – antagonistę receptorów benzodiazepinowych.²

Działanie farmakodynamiczne u zwierząt

Wybiorcze wiązanie zolpidemu z receptorami omega-1 tłumaczy charakterystyczny profil farmakodynamiczny leku obserwowany u zwierząt. W badaniach na modelach zwierzęcych wykazano niemal całkowity brak działania miorelaksacyjnego (rozluźniającego mięśnie) oraz przeciwdrgawkowego przy dawkach terapeutycznych. Jest to istotna różnica w porównaniu do benzodiazepin, które nie są selektywne wobec receptorów omega-1 i wywołują takie efekty.³

Działanie farmakodynamiczne u ludzi

Zolpidem wykazuje korzystny wpływ na parametry snu u ludzi. Badania kliniczne potwierdziły, że substancja ta:

• Skraca czas potrzebny do zaśnięcia – ułatwia zasypianie, co jest istotne przy bezsenności z trudnościami w inicjacji snu
• Zmniejsza liczbę przebudzeń – zapewnia ciągłość snu
• Wydłuża całkowity czas snu
• Poprawia jakość snu – wpływa korzystnie na subiektywne odczucie efektywności snu

⁴

Efekty farmakodynamiczne zolpidemu różnią się od tych wywoływanych przez benzodiazepiny, co jest potwierdzone w badaniach elektroencefalograficznych (EEG). Zolpidem charakteryzuje się specyficznym profilem EEG, odmiennym od obserwowanego podczas stosowania benzodiazepin.⁵

Wpływ na fazy snu

W badaniach określających wpływ leku na architekturę snu i czas spędzony w każdej fazie snu, zolpidemu winian wykazał następujące właściwości:

• Ogólne utrzymanie prawidłowych proporcji faz snu
• Brak wpływu na okres trwania fazy snu REM (rapid eye movement) w zalecanych dawkach
• Zachowanie fazy snu głębokiego (faza 3 i 4, sen o niskiej częstości fal)

⁶

Zachowanie fazy snu głębokiego, który jest szczególnie ważny dla funkcji regeneracyjnych organizmu, przypisuje się selektywnemu wiązaniu zolpidemu z receptorami omega-1. Co istotne, wszystkie wymienione efekty działania zolpidemu mogą być odwrócone przez flumazenil, który jest antagonistą receptorów benzodiazepinowych.⁷

Skuteczność kliniczna

Badania kliniczne dostarczyły przekonujących dowodów na skuteczność zolpidemu przede wszystkim w dawce 10 mg. Randomizowane badania wykazały wyraźną przewagę tej dawki nad dawką 5 mg oraz placebo.⁸

W randomizowanym podwójnie zaślepionym badaniu z udziałem 462 młodych zdrowych ochotników z przemijającą bezsennością wykazano, że:

• Zolpidem w dawce 10 mg skrócił średni czas zasypiania o 10 minut w porównaniu z placebo
• Zolpidem w dawce 5 mg skrócił średni czas zasypiania jedynie o 3 minuty w porównaniu z placebo

⁹

Jeszcze wyraźniejsze różnice zaobserwowano w randomizowanym podwójnie zaślepionym badaniu obejmującym 114 pacjentów (z wyłączeniem osób w podeszłym wieku) cierpiących na przewlekłą bezsenność:

• Zolpidem w dawce 10 mg skrócił średni czas zasypiania aż o 30 minut w porównaniu z placebo
• Zolpidem w dawce 5 mg skrócił średni czas zasypiania o 15 minut w porównaniu z placebo

¹⁰

Należy podkreślić, że choć skuteczność dawki 10 mg jest lepiej udokumentowana, u niektórych pacjentów może być skuteczna również mniejsza dawka wynosząca 5 mg. Dotyczy to zwłaszcza osób o mniejszej masie ciała, pacjentów z upośledzoną funkcją wątroby lub w podeszłym wieku.¹¹