Właściwości farmakodynamiczne leku Metcrean XR

Metcrean XR należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w cukrzycy, będąc pochodną biguanidu o właściwościach hipoglikemizujących. Produkt został sklasyfikowany zgodnie z kodem ATC: A 10 BA 02, co potwierdza jego pozycję wśród leków przeciwcukrzycowych.¹

Mechanizm działania

Metformina wykazuje złożony mechanizm działania przeciwcukrzycowego, który skutkuje obniżeniem stężenia glukozy zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Istotną cechą farmakodynamiczną tego leku jest brak stymulacji wydzielania insuliny, co eliminuje ryzyko wystąpienia hipoglikemii u pacjentów.²

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy realizowane jest poprzez trzy główne mechanizmy:³

• Hamowanie wątrobowego wytwarzania glukozy – poprzez blokowanie procesów glukoneogenezy i glikogenolizy, co prowadzi do zmniejszenia produkcji glukozy w wątrobie⁴
• Zwiększenie insulinowrażliwości tkanek obwodowych – zwłaszcza w mięśniach, co skutkuje lepszym wychwytem i zużyciem glukozy na poziomie komórkowym⁵
• Spowolnienie jelitowej absorpcji glukozy – co zapobiega gwałtownym wzrostom stężenia glukozy we krwi po posiłkach⁶

Na poziomie komórkowym metformina stymuluje syntezę glikogenu poprzez oddziaływanie na enzym syntazę glikogenu. Dodatkowo lek zwiększa aktywność wszystkich znanych typów nośników glukozy przez błony komórkowe (GLUT – glucose transporters), co usprawnia transport glukozy do wnętrza komórek.⁷

Efekty metaboliczne

Klinicznie udokumentowanym działaniem metforminy jest stabilizacja lub umiarkowana redukcja masy ciała pacjentów, co stanowi dodatkową korzyść terapeutyczną, szczególnie u osób z cukrzycą typu 2 i współistniejącą nadwagą.⁸

Wpływ metforminy na gospodarkę lipidową wykazuje pewne różnice w zależności od postaci farmaceutycznej. Dla tabletek o natychmiastowym uwalnianiu wykazano korzystny profil działania na parametry lipidowe – w kontrolowanych badaniach średnio- i długoterminowych udokumentowano redukcję stężenia cholesterolu całkowitego, frakcji LDL oraz trójglicerydów. Natomiast w przypadku preparatu Metcrean XR o przedłużonym uwalnianiu podobnego działania nie potwierdzono. Co więcej, wieczorna pora podawania leku może wiązać się z potencjalnym zwiększeniem stężenia trójglicerydów.⁹

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Długoterminowa skuteczność i bezpieczeństwo metforminy zostały potwierdzone w prospektywnym randomizowanym badaniu UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study), które objęło dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą. Badanie to oceniało efekty intensywnej kontroli glikemii u pacjentów, którzy po nieskutecznym leczeniu dietą otrzymywali metforminę w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu jako terapię pierwszego rzutu.¹⁰

Analiza wyników uzyskanych w grupie pacjentów z nadwagą leczonych metforminą, po wcześniejszym niepowodzeniu leczenia wyłącznie dietą, wykazała następujące korzyści kliniczne:¹¹

* Łączne wyniki grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii

Szczegółowa analiza wyników badania UKPDS wykazała:¹²

• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka powikłań cukrzycowych – w grupie leczonej metforminą odnotowano 29,8 zdarzeń/1000 pacjento-lat w porównaniu z 43,3 zdarzeniami/1000 pacjento-lat w grupie stosującej wyłącznie dietę (p=0,0023) oraz 40,1 zdarzeniami/1000 pacjento-lat w grupach leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (p=0,0034)
• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanej z cukrzycą – w grupie metforminy wystąpiło 7,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat, podczas gdy w grupie leczonej tylko dietą 12,7 zdarzeń/1000 pacjento-lat (p=0,017)¹³
• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności ogólnej – w grupie leczonej metforminą odnotowano 13,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat, w porównaniu z 20,6 zdarzeniami/1000 pacjento-lat w grupie leczonej tylko dietą (p=0,011) oraz 18,9 zdarzeniami/1000 pacjento-lat w łącznej analizie grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną (p=0,021)¹⁴
• Istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zawału mięśnia sercowego – w grupie leczonej metforminą wystąpiło 11 zdarzeń/1000 pacjento-lat, w porównaniu z 18 zdarzeniami/1000 pacjento-lat w grupie leczonej samą dietą (p=0,01)¹⁵

Ograniczenia terapeutyczne i zastosowania eksperymentalne

Należy zaznaczyć, że korzyści z długoterminowego stosowania metforminy nie potwierdzono w przypadku jej wykorzystania jako leku drugiego rzutu w terapii skojarzonej z pochodnymi sulfonylomocznika. W takim schemacie terapeutycznym nie wykazano pozytywnego wpływu na odległe rokowanie pacjentów.¹⁶

Podejmowane były próby stosowania metforminy u wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1 w skojarzeniu z insuliną, jednakże oficjalne dane kliniczne nie potwierdziły jednoznacznie korzyści wynikających z takiego połączenia terapeutycznego. Terapia ta pozostaje więc poza standardowymi wskazaniami do stosowania leku Metcrean XR.¹⁷