Właściwości farmakodynamiczne leku Metcrean

Metformina chlorowodorek, substancja czynna leku Metcrean, należy do grupy farmakoterapeutycznej doustnych leków przeciwcukrzycowych – biguanidów, sklasyfikowanej kodem ATC: A 10 BA 02. Lek dostępny jest w trzech dawkach: 500 mg, 850 mg oraz 1000 mg, przy czym każda tabletka zawiera odpowiednio 390 mg, 662,9 mg lub 780 mg metforminy w postaci jej chlorowodorku.¹

Mechanizm działania

Metformina jest lekiem przeciwcukrzycowym, który w unikalny sposób zmniejsza stężenie glukozy zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Kluczową zaletą tego leku jest fakt, że nie pobudza wydzielania insuliny, dzięki czemu nie prowadzi do hipoglikemii, co stanowi istotną przewagę nad innymi grupami leków przeciwcukrzycowych.²

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy realizowane jest poprzez trzy główne mechanizmy:³

• Zmniejszenie wytwarzania glukozy w wątrobie – poprzez hamowanie procesów glukoneogenezy i glikogenolizy, co ogranicza endogenną produkcję glukozy;⁴
• Zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę – szczególnie w mięśniach, co prowadzi do wzmożonego wychwytu glukozy oraz jej efektywniejszego wykorzystania;⁵
• Opóźnienie absorpcji glukozy w jelicie – co zapobiega gwałtownym wzrostom glikemii poposiłkowej.⁶

Na poziomie komórkowym metformina wykazuje dodatkowe działania metaboliczne. Pobudza wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu poprzez wpływ na enzym syntazę glikogenu, co zwiększa możliwości magazynowania glukozy w formie glikogenu. Co istotne, metformina zwiększa także zdolności transportowe wszystkich dotychczas poznanych typów białkowych transporterów glukozy (GLUTs, ang. glucose transporters), które umożliwiają jej przepływ przez błony komórkowe.⁷

Działanie farmakodynamiczne

Zastosowanie metforminy w badaniach klinicznych wiązało się ze stabilizacją lub umiarkowanym spadkiem masy ciała pacjentów, co stanowi istotną zaletę w porównaniu z wieloma innymi lekami przeciwcukrzycowymi, które często powodują przyrost masy ciała.⁸

Poza wpływem na gospodarkę węglowodanową, metformina wywiera również korzystny wpływ na metabolizm lipidów, co zostało potwierdzone w średnio- i długoterminowych kontrolowanych badaniach klinicznych. Terapeutyczne dawki metforminy przyczyniają się do redukcji stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL (lipoprotein o niskiej gęstości) oraz trójglicerydów, co może przekładać się na zmniejszenie ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych u pacjentów z cukrzycą.⁹

Skuteczność kliniczna

Przełomowym badaniem potwierdzającym długofalowe korzyści z intensywnej kontroli glikemii u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 było prospektywne randomizowane badanie UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study). Analiza wyników uzyskanych u pacjentów z nadwagą, u których leczenie samą dietą okazało się nieskuteczne, a następnie zastosowano metforminę, wykazała szereg istotnych korzyści klinicznych.¹⁰

Redukcja ryzyka powikłań i śmiertelności

Stosowanie metforminy wiązało się z następującymi korzyściami w porównaniu z grupą leczoną wyłącznie dietą lub z grupami stosującymi pochodne sulfonylomocznika i insulinę w monoterapii:¹¹

Badanie wykazało istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka powikłań cukrzycowych w grupie leczonej metforminą (29,8 zdarzeń na 1000 pacjentolat) w porównaniu z grupą leczoną samą dietą (43,3 zdarzeń na 1000 pacjentolat, p = 0,0023) oraz w porównaniu z łącznymi wynikami dla grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń na 1000 pacjentolat, p = 0,0034).¹²

Zaobserwowano również istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanej z cukrzycą w grupie leczonej metforminą (7,5 zdarzeń na 1000 pacjentolat) w porównaniu z grupą leczoną samą dietą (12,7 zdarzeń na 1000 pacjentolat, p = 0,017).¹³

W odniesieniu do śmiertelności ogólnej, terapia metforminą wiązała się z istotnym zmniejszeniem bezwzględnego ryzyka (13,5 zdarzeń na 1000 pacjentolat) w porównaniu zarówno z grupą leczoną samą dietą (20,6 zdarzeń na 1000 pacjentolat, p = 0,011), jak i z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (18,9 zdarzeń na 1000 pacjentolat, p = 0,021).¹⁴

Co szczególnie istotne dla pacjentów z cukrzycą typu 2, którzy są narażeni na podwyższone ryzyko sercowo-naczyniowe, metformina prowadziła do istotnego zmniejszenia bezwzględnego ryzyka zawału mięśnia sercowego: w grupie leczonej metforminą odnotowano 11 zdarzeń na 1000 pacjentolat, podczas gdy w grupie leczonej samą dietą było to 18 zdarzeń na 1000 pacjentolat (p = 0,01).¹⁵

Efektywność w leczeniu skojarzonym

Warto podkreślić, że w przypadku stosowania metforminy jako leku drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika nie wykazano korzyści dotyczących odległego rokowania. Ta obserwacja sugeruje, że największe korzyści przynosi wprowadzenie metforminy jako terapii pierwszego rzutu po nieskuteczności diety i aktywności fizycznej.¹⁶

W cukrzycy typu 1, pomimo że u wybranych pacjentów stosowano metforminę w skojarzeniu z insuliną, korzyści kliniczne takiego połączenia nie zostały oficjalnie potwierdzone i nie stanowią standardowego postępowania terapeutycznego.¹⁷

Zastosowanie w populacji pediatrycznej

Przeprowadzono również kontrolowane badania kliniczne w ograniczonej populacji pediatrycznej w wieku od 10 do 16 lat, leczonej metforminą przez okres jednego roku. Wyniki tych badań wykazały, że stopień kontroli glikemii u dzieci i młodzieży był zbliżony do tego, jaki obserwuje się u pacjentów dorosłych. Wskazuje to na potencjalną przydatność metforminy w leczeniu cukrzycy również w młodszych grupach wiekowych, choć należy pamiętać o ograniczeniach wynikających z niewielkiej liczebności badanej grupy.¹⁸