Działania niepożądane
Aribit 15 mg

Działania niepożądane leku Aribit

Aribit (arypiprazol) to lek przeciwpsychotyczny stosowany w terapii schizofrenii oraz epizodów maniakalnych w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I. Jak każdy produkt leczniczy, także Aribit może powodować różnorodne działania niepożądane, których znajomość jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę profilu bezpieczeństwa leku Aribit z uwzględnieniem częstości występowania, nasilenia oraz szczególnych grup pacjentów.¹

Ogólny profil bezpieczeństwa

W kontrolowanych badaniach klinicznych z użyciem placebo najczęstszymi raportowanymi działaniami niepożądanymi arypiprazolu podawanego doustnie były akatyzja i nudności, które występowały u ponad 3% pacjentów. Dane dotyczące profilu bezpieczeństwa pochodzą zarówno z badań klinicznych, jak i ze zgłoszeń po wprowadzeniu leku do obrotu.²

Klasyfikacja częstości działań niepożądanych

Działania niepożądane leku Aribit są klasyfikowane według następującej częstości występowania:<sup data-drug="Aribit" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania działań niepożądanych związanych z leczeniem arypiprazolem podano w poniższej tabeli. Dane w tabeli oparto na działaniach niepożądanych zgłaszanych podczas badań klinicznych i (lub) po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu. Wszystkie działania niepożądane podano według klasyfikacji układ/narząd i częstości: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000), bardzo rzadko (3

• Bardzo często: występują u co najmniej 1 na 10 pacjentów (≥1/10)
• Często: występują u co najmniej 1 na 100, ale mniej niż 1 na 10 pacjentów (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często: występują u co najmniej 1 na 1000, ale mniej niż 1 na 100 pacjentów (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko: występują u co najmniej 1 na 10 000, ale mniej niż 1 na 1000 pacjentów (≥1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko: występują u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów (<1/10 000)
• Nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Należy zaznaczyć, że dla działań niepożądanych zgłaszanych po wprowadzeniu leku do obrotu (spontaniczne zgłoszenia) nie można precyzyjnie określić częstości występowania, dlatego klasyfikowane są jako „częstość nieznana”.⁴

Objawy pozapiramidowe

Objawy pozapiramidowe (EPS, ang. Extrapyramidal Symptoms) stanowią istotną grupę działań niepożądanych związanych z lekami przeciwpsychotycznymi. W przypadku arypiprazolu obserwowano stosunkowo niższą częstość występowania tych objawów w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami. W długookresowym 52-tygodniowym kontrolowanym badaniu, EPS występowały u 25,8% pacjentów leczonych arypiprazolem, w porównaniu do 57,3% pacjentów leczonych haloperydolem. W badaniach dotyczących leczenia epizodów maniakalnych w przebiegu zaburzenia afektywnego dwubiegunowego typu I, EPS występowały u 23,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu do 53,3% pacjentów leczonych haloperydolem.⁵

Akatyzja

Akatyzja, charakteryzująca się subiektywnym uczuciem niepokoju i obiektywnie obserwowanym niepokojem ruchowym, stanowi jedno z najczęstszych działań niepożądanych arypiprazolu. W kontrolowanych badaniach z użyciem placebo, akatyzja występowała u 12,1% pacjentów z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi leczonych arypiprazolem (vs 3,2% w grupie placebo) oraz u 6,2% pacjentów ze schizofrenią (vs 3,0% w grupie placebo).⁶

Dystonia

Dystonia, czyli długotrwałe nieprawidłowe skurcze grup mięśni, może wystąpić u wrażliwych pacjentów w ciągu pierwszych kilku dni leczenia. Objawy obejmują: skurcze mięśni szyi (mogące postępować do ucisku w gardle), trudności z przełykaniem, oddychaniem oraz zaburzenia ruchów języka. Zwiększone ryzyko ostrej dystonii obserwuje się u mężczyzn oraz w młodszych grupach wiekowych.⁷

Zaburzenia kontroli impulsów

U pacjentów leczonych arypiprazolem obserwowano zaburzenia kontroli impulsów, w tym: patologiczne uzależnienie od hazardu, hiperseksualność, kompulsywną potrzebę wydawania pieniędzy oraz obżarstwo lub kompulsywne objadanie się. Są to poważne działania niepożądane, które mogą prowadzić do znacznego pogorszenia jakości życia pacjenta i wymagają ścisłego monitorowania.⁸

Wpływ na poziom prolaktyny

W przeciwieństwie do wielu innych leków przeciwpsychotycznych, arypiprazol może zarówno zwiększać, jak i zmniejszać stężenie prolaktyny w surowicy. W populacji nastolatków ze schizofrenią leczonych arypiprazolem przez okres do 72 miesięcy, niskie stężenia prolaktyny w surowicy stwierdzono u 25,6% dziewcząt (<3 ng/ml) i 45,0% chłopców (<2 ng/ml).<sup data-drug="Aribit" data-section="Działania niepożądane" title="Prolaktyna. W badaniach klinicznych dotyczących zatwierdzonych wskazań oraz na podstawie danych po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu wykazano, że arypiprazol powoduje zarówno zwiększenie, jak i zmniejszenie stężenia prolaktyny w surowicy w stosunku do stężenia początkowego (punkt 5.1). […] W grupie młodzieży (w wieku od 13 do 17 lat) ze schizofrenią, otrzymującej dawki arypiprazolu od 5 mg do 30 mg przez okres maksymalnie do 72 miesięcy, częstość występowania niskich stężeń prolaktyny w surowicy u pacjentek (<3 ng/ml) i u pacjentów (9

Parametry laboratoryjne

Porównania między arypiprazolem a placebo w zakresie parametrów laboratoryjnych i lipidowych nie wykazały medycznie istotnych różnic. Obserwowano ogólnie przemijające i bezobjawowe zwiększenie aktywności CPK (fosfokinazy kreatynowej) u 3,5% pacjentów leczonych arypiprazolem w porównaniu z 2,0% pacjentów otrzymujących placebo.¹⁰

Specjalne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

Profil bezpieczeństwa arypiprazolu u dzieci i młodzieży wymaga szczególnej uwagi. U młodzieży ze schizofrenią (w wieku 13-17 lat) działania niepożądane były podobne do obserwowanych u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań zgłaszanych częściej:<sup data-drug="Aribit" data-section="Działania niepożądane" title="Dzieci i młodzież. Schizofrenia u młodzieży w wieku 15 lat i starszej: W krótkoterminowym badaniu z kontrolą placebo, w którym udział wzięło 302 nastolatków (w wieku od 13 do 17 lat) chorych na schizofrenię, częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych zgłaszanych częściej u nastolatków otrzymujących arypiprazol niż u dorosłych otrzymujących arypiprazol (i częściej niż placebo): senność/sedacja i zaburzenia pozapiramidowe zgłaszane bardzo często (≥1/10), oraz suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt, niedociśnienie ortostatyczne zgłaszane często (≥1/100 do 11

• Bardzo często (≥1/10): senność/sedacja, zaburzenia pozapiramidowe
• Często (≥1/100 do <1/10): suchość w jamie ustnej, zwiększony apetyt, niedociśnienie ortostatyczne

U młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I (w wieku 13 lat i starszej) najczęściej obserwowano:<sup data-drug="Aribit" data-section="Działania niepożądane" title="Epizody maniakalne w zaburzeniu afektywnym dwubiegunowym typu I u młodzieży w wieku 13 lat i starszej: Częstość występowania i rodzaj działań niepożądanych u młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym typu I były podobne do występujących u dorosłych, z wyjątkiem następujących działań niepożądanych: senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzja (16,0%) i zmęczenie (11,8%) zgłaszane bardzo często (≥1/10); natomiast ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni oraz dyskinezy zgłaszane często (≥1/100 do 12

• Bardzo często (≥1/10): senność (23,0%), zaburzenia pozapiramidowe (18,4%), akatyzja (16,0%), zmęczenie (11,8%)
• Często (≥1/100 do <1/10): ból w górnej części brzucha, zwiększenie częstości akcji serca, zwiększenie masy ciała, zwiększenie apetytu, drżenie mięśni, dyskinezy

Warto podkreślić, że zaburzenia pozapiramidowe i akatyzja u młodzieży wykazywały zależność od dawki. Dla dawki 10 mg częstość występowania zaburzeń pozapiramidowych wynosiła 9,1%, dla dawki 30 mg – 28,8% (w porównaniu do 1,7% dla placebo). W przypadku akatyzji dla dawki 10 mg częstość wynosiła 12,1%, dla dawki 30 mg – 20,3% (vs 1,7% dla placebo).¹³

Istotną kwestią jest również wpływ arypiprazolu na masę ciała młodzieży z zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym. Średnie zmiany masy ciała po 12 oraz 30 tygodniach leczenia wynosiły odpowiednio dla arypiprazolu 2,4 kg oraz 5,8 kg, a dla placebo 0,2 kg oraz 2,3 kg.¹⁴

Szczegółowa tabela działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem leku Aribit (arypiprazol) według układów i narządów oraz częstości występowania.¹⁵

Szczególnie istotne działania niepożądane

Zagrożenia życia

Wśród działań niepożądanych arypiprazolu występują również takie, które mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie życia i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej:¹⁶

• Złośliwy zespół neuroleptyczny (NMS) – ciężkie, potencjalnie śmiertelne powikłanie terapii lekami przeciwpsychotycznymi
• Nagły niewyjaśniony zgon
• Torsade de pointes – rzadka forma polimorficznej tachykardii komorowej
• Arytmia komorowa
• Zatrzymanie akcji serca
• Zespół serotoninowy – potencjalnie zagrażający życiu stan związany z nadmierną aktywnością serotoninergiczną
• Choroba zakrzepowo-zatorowa żył (w tym zator płucny i zakrzepica żył głębokich)

Zagrożenia dla kobiet w ciąży

Stosowanie arypiprazolu w okresie ciąży może prowadzić do wystąpienia zespołu abstynencyjnego u noworodków. Jest to poważne działanie niepożądane, które należy uwzględnić przy podejmowaniu decyzji o leczeniu kobiet w ciąży.¹⁷

Zgłaszanie działań niepożądanych

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania leku Aribit jest procesem ciągłym, dlatego istotne jest zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Zgłoszenia należy kierować do:¹⁸

• Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
• Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel.: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można również zgłaszać bezpośrednio do podmiotu odpowiedzialnego za wprowadzenie leku do obrotu.¹⁹