Zapalenie gruczołu krokowego
Epidemiologia
Zapalenie gruczołu krokowego (prostatitis) jest powszechnym schorzeniem układu moczowego u mężczyzn, obejmującym ostre i przewlekłe infekcje bakteryjne, zespół przewlekłego bólu miednicy (CP/CPPS) oraz bezobjawowe stany zapalne. Globalna częstość występowania objawów wynosi od 2,2% do 16%, ze średnią około 8,2%, przy nieznacznych różnicach między kontynentami (np. 6,9% w Ameryce Północnej, 12,2% w Afryce). Zapadalność diagnozowana przez lekarzy wynosi 4,9/1000 osobolat, a w USA choroba odpowiada za około 2 miliony wizyt ambulatoryjnych rocznie. Najczęstszą formą jest przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego/CPPS (90-95% przypadków), podczas gdy ostre i przewlekłe bakteryjne zapalenie stanowią po 2-5%. Ryzyko wzrasta z wiekiem, szczególnie u mężczyzn 50-59 lat, u których jest trzykrotnie wyższe niż u osób 20-39 lat. Czynniki ryzyka obejmują przebyte choroby przenoszone drogą płciową, BPH, cewnikowanie, cukrzycę, marskość wątroby oraz stany immunosupresji.
Epidemiologia zapalenia gruczołu krokowego
Zapalenie gruczołu krokowego (prostatitis) stanowi istotny problem zdrowotny na całym świecie, będąc jedną z najczęstszych chorób układu moczowego u mężczyzn. Choroba ta obejmuje różnorodne stany kliniczne, od ostrych i przewlekłych infekcji bakteryjnych, przez zespół przewlekłego bólu miednicy, po bezobjawowe stany zapalne.12 Pomimo znacznego wpływu na jakość życia pacjentów, epidemiologia zapalenia gruczołu krokowego pozostaje nie w pełni poznana, głównie z powodu zróżnicowania definicji choroby i braku jednolitych kryteriów diagnostycznych.3
Częstotliwość występowania na świecie
Globalne badania epidemiologiczne wskazują, że częstość występowania objawów zapalenia gruczołu krokowego waha się od 2,2% do 16% populacji męskiej, z medianą około 8,2%.12 W pięciu badaniach obejmujących łącznie 10 617 mężczyzn, 873 uczestników spełniało różne kryteria zapalenia gruczołu krokowego, co daje ogólny wskaźnik 8,2%, z zakresem występowania od 2,2% do 9,7%.1
Średnia częstość występowania zapalenia gruczołu krokowego według kontynentów różni się nieznacznie: 6,9% w Ameryce Północnej, 12,2% w Afryce, 8,6% w Europie, 7,5% w Azji i 7,6% w Australii.1 Stosunkowo jednolita częstość występowania na różnych kontynentach sugeruje, że rozwój choroby może być niezależny od czynników środowiskowych specyficznych dla danego społeczeństwa.1 Warto jednak zauważyć, że badania wskazują na zwiększoną częstość występowania zapalenia gruczołu krokowego w Europie Północnej i Zachodniej, Ameryce Północnej, Australii/Nowej Zelandii, Karaibach i Afryce Południowej, podczas gdy w Azji i Afryce Północnej występowanie jest stosunkowo niskie.4
W Stanach Zjednoczonych zapalenie gruczołu krokowego odpowiada za około 2 miliony wizyt ambulatoryjnych rocznie, stanowiąc 8% wszystkich wizyt u urologów i 1% wizyt u lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej.53 W Finlandii ogólna częstość występowania w ciągu życia wynosi 14,2%, a ogólna zapadalność 37,8/10 000 osobolat.6 W Australii szacuje się, że do 18% mężczyzn może doświadczyć jakiegoś rodzaju bólu układu moczowo-płciowego w okresie 12 miesięcy, podczas gdy do 2% australijskich mężczyzn może mieć objawy zapalenia gruczołu krokowego w danym momencie.7
Zapadalność na zapalenie gruczołu krokowego
Zapadalność na zapalenie gruczołu krokowego diagnozowane przez lekarzy wynosi 4,9 przypadków na 1000 osobolat.12 Choroba ta jest niejednorodna, a wskaźnik zapadalności waha się globalnie od 6,3 do 83,4 na 100 000 osób.4 Wkład Indii wynosi około 1 milion mężczyzn rocznie diagnozowanych z chorobą, podczas gdy w USA częstość występowania wynosi od pięciu do dziewięciu procent, co oznacza, że około 2 miliony mężczyzn szuka leczenia z powodu zapalenia gruczołu krokowego.4
Występowanie w różnych grupach wiekowych
Zapalenie gruczołu krokowego może wystąpić w każdym wieku, ale wykazuje charakterystyczną dystrybucję wiekową. Jest to najczęstsza diagnoza urologiczna u mężczyzn poniżej 50 roku życia i trzecia najczęstsza u mężczyzn powyżej 50 roku życia.89 Badania wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia zapalenia gruczołu krokowego wraz z wiekiem – jest ono 1,7 razy większe u mężczyzn w wieku 40-49 lat niż u osób w wieku 20-39 lat, a 3,1 razy większe u osób w wieku 50-59 lat.6 Mężczyźni w wieku 50-59 lat mają trzykrotnie wyższe ryzyko wystąpienia zapalenia gruczołu krokowego niż mężczyźni w wieku 20-39 lat.10
Bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego jest najczęstszą formą u osób poniżej 35 roku życia.10 Z kolei ostre bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego występuje najczęściej w dwóch grupach wiekowych: 20-40 lat oraz powyżej 70 roku życia.11 Dystrybucja wiekowa zapalenia gruczołu krokowego z objawami, ale bez diagnozy lekarskiej, wydaje się być bimodalna, z szczytami w grupie 30-39 lat oraz w grupie 80-84 lat.12
Typy zapalenia gruczołu krokowego i ich częstotliwość
Zapalenie gruczołu krokowego można podzielić na cztery główne kategorie, z których najczęstszą jest przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego/zespół przewlekłego bólu miednicy (CP/CPPS), stanowiące 90-95% wszystkich przypadków.13 Ostre bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego i przewlekłe bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego stanowią po 2-5% przypadków.13 Ze względu na bezobjawowy charakter, trudno oszacować całkowitą częstość występowania bezobjawowego zapalnego zapalenia gruczołu krokowego.13
Ostre bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego stanowi około 10% wszystkich przypadków zapalenia gruczołu krokowego.14 Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego jest znacznie częstsze niż ostre zapalenie gruczołu krokowego.1015 W badaniu przeprowadzonym na Uniwersytecie Waszyngtońskim stwierdzono, że tylko 7% pacjentów ocenianych pod kątem przewlekłych objawów w ich klinice zapalenia gruczołu krokowego zostało zdiagnozowanych z bakteryjnym zapaleniem gruczołu krokowego.16
| Typ zapalenia gruczołu krokowego | Odsetek wszystkich przypadków | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego/zespół przewlekłego bólu miednicy (CP/CPPS) | 90-95% | Najbardziej powszechny typ, charakteryzujący się przewlekłym bólem miednicy |
| Ostre bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego | 2-5% | Nagłe wystąpienie infekcji bakteryjnej, często z gorączką i ogólnymi objawami zakażenia |
| Przewlekłe bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego | 2-5% | Nawracająca lub utrzymująca się infekcja bakteryjna gruczołu krokowego |
| Bezobjawowe zapalne zapalenie gruczołu krokowego | Trudne do oszacowania, do 32.2% mężczyzn z podwyższonym PSA | Wykrywane przypadkowo, bez objawów klinicznych |
Czynniki ryzyka zapalenia gruczołu krokowego
Do głównych czynników ryzyka zapalenia gruczołu krokowego należą:171814
- Przebyte choroby przenoszone drogą płciową – zwiększają ryzyko wystąpienia objawów zapalenia gruczołu krokowego12
- Łagodny rozrost gruczołu krokowego (BPH)18
- Cewnikowanie dróg moczowych18
- Wiek powyżej 65 lat14
- Temperatura ciała powyżej 38°C14
- Zatrzymanie moczu14
- Przezskórne cewnikowanie14
- Stany umożliwiające wsteczny ruch bakterii do cewki moczowej i gruczołu krokowego17
- Cukrzyca (najczęstszy czynnik ryzyka dla rzadkiego rozedmowego zapalenia gruczołu krokowego)19
- Marskość wątroby19
- Stan immunosupresji19
- Niedawne instrumentacje cewki moczowej lub gruczołu krokowego19
W przypadku przewlekłego nieinfakcyjnego zapalenia gruczołu krokowego/zespołu przewlekłego bólu miednicy (CP/CPPS) czynniki ryzyka są w dużej mierze nieznane, ale mogą obejmować stany prowadzące do przewlekłego bólu neuropatycznego.17
Współwystępowanie z innymi chorobami układu moczowo-płciowego
Zapalenie gruczołu krokowego często współwystępuje z innymi chorobami układu moczowo-płciowego. Mężczyźni zgłaszający w wywiadzie objawy zapalenia gruczołu krokowego mają znacznie zwiększoną częstość występowania łagodnego rozrostu gruczołu krokowego (BPH), objawów z dolnych dróg moczowych (LUTS) oraz raka gruczołu krokowego.25
Dane epidemiologiczne sugerują, że przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego może być związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju łagodnego rozrostu gruczołu krokowego i raka gruczołu krokowego.20 Badania pokazują, że pacjenci z BPH byli siedem razy bardziej narażeni na zapalenie gruczołu krokowego, a według innego badania nawet jedenaście razy bardziej.21
W badaniu histopatologicznym przeprowadzonym w szpitalu Potchefstroom, ogólna częstość występowania zapalenia gruczołu krokowego w badaniu histologicznym wynosiła 43,65%.22 Dane wykazały wyższą częstość występowania zapalenia gruczołu krokowego u pacjentów z BPH (58,9%) niż zapalenia gruczołu krokowego u pacjentów z rakiem gruczołu krokowego (23,03%).21 Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego było dominujące i często związane z BPH lub rakiem gruczołu krokowego u 39,23% pacjentów, podczas gdy ostre zapalenie gruczołu krokowego stwierdzono u 4,42% pacjentów.22
Konsekwencje kliniczne i wpływ na jakość życia
Zapalenie gruczołu krokowego ma istotny wpływ na jakość życia pacjentów. Częstość występowania objawów zapalenia gruczołu krokowego jest wysoka, porównywalna z częstością występowania choroby niedokrwiennej serca i cukrzycy.223 Mężczyźni z zespołem przewlekłego bólu miednicy zgłaszają pogorszenie w zakresie sfery psychicznej i fizycznej jakości życia, które jest gorsze niż zgłaszane przez pacjentów z zastoinową niewydolnością serca i cukrzycą.24
Pacjenci z zapaleniem gruczołu krokowego mają zwiększone ryzyko utrzymujących się objawów i nawracających epizodów.5 Dwa badania sugerują, że około jedna trzecia mężczyzn zgłaszających objawy zapalenia gruczołu krokowego doświadcza ustąpienia objawów po roku.2 Pacjenci z wcześniejszymi epizodami i bardziej nasilonymi objawami są bardziej narażeni na przewlekły ból miednicy.2
Długoterminowe badanie follow-up wykazało, że znaczna liczba pacjentów z przewlekłym zapaleniem gruczołu krokowego (40%) doświadcza dość długiego, nawracającego przebiegu klinicznego, charakteryzującego się okresami bez choroby i przejściami między różnymi klasami zapalenia gruczołu krokowego.25
Około 13% pacjentów z ostrym bakteryjnym zapaleniem gruczołu krokowego doświadcza nawrotu, wymagającego dłuższego kursu antybiotyków.14 Śmiertelność z powodu rozedmowego zapalenia gruczołu krokowego wynosi 25%, co jest wyższe niż w przypadku nierozedmowego ropnia gruczołu krokowego, a także wyższe niż w przypadku rozedmowego odmiedniczkowego zapalenia nerek i rozedmowego zapalenia pęcherza moczowego.19
Różnice etniczne i geograficzne
Dostępne dane sugerują pewne różnice etniczne w występowaniu zapalenia gruczołu krokowego i powiązanych chorób. Afroamerykańscy mężczyźni nieproporcjonalnie cierpią na choroby gruczołu krokowego. Zapadalność na raka gruczołu krokowego, potencjalną etiologię zapalenia gruczołu krokowego, wynosi 274,3 na 100 000 afroamerykańskich mężczyzn, podczas gdy u białych mężczyzn zapadalność wynosi 171,2 na 100 000.16 U afroamerykańskich mężczyzn poniżej 65 roku życia zapadalność na raka gruczołu krokowego jest dwa razy wyższa niż u białych. Statystyki śmiertelności są jeszcze gorsze: między 1997 a 2001 rokiem śmiertelność z powodu raka gruczołu krokowego u afroamerykańskich mężczyzn była trzy razy wyższa niż u białych.16
Geograficznie, jak wspomniano wcześniej, zapalenie gruczołu krokowego występuje częściej w niektórych regionach, takich jak Europa Północna i Zachodnia, Karaiby, Australia/Nowa Zelandia, Ameryka Północna i Afryka Południowa, podczas gdy w Azji i Afryce Północnej jego częstość występowania jest stosunkowo niska.4
Trendy badawcze i przyszłe kierunki
Badania nad zapaleniem gruczołu krokowego znacznie wzrosły w ciągu ostatnich 50 lat, od 1 publikacji w 1970 roku do 111 publikacji w 2020 roku.26 Według dopasowania liniowego, w 2021 roku opublikowano prawie 120 badań.27
Główne kierunki badań obejmują definicję, częstość występowania lub charakterystykę kliniczną, etiologię lub patogenezę, badania epidemiologiczne (przekrojowe i kohortowe), badania kliniczne (zapalenie, ból, objawy z dolnych dróg moczowych, alfa-blokery, antybiotyki) oraz związki z innymi chorobami (łagodny rozrost gruczołu krokowego, rak gruczołu krokowego, dysfunkcja seksualna).26
Przyszłe badania powinny wyjaśnić naturalną historię i konsekwencje zapalenia gruczołu krokowego, opracować lepsze algorytmy diagnostyki i leczenia oraz opracować strategie profilaktyki.2 Badania te powinny być oparte na populacji i powinny definiować dystrybucję wiekową w populacji, a także wyjaśniać rozbieżności w literaturze dotyczące tego, jakie inne systemowe problemy medyczne są związane z przewlekłym zapaleniem gruczołu krokowego/zespołem przewlekłego bólu miednicy, w szczególności nadciśnienie.28
Ograniczona liczba badań, które spełniają kryteria oparte na dowodach, jest wystarczająca, aby poprzeć wniosek, że zapalenie gruczołu krokowego jest ważnym problemem światowym, który zasługuje na dodatkowe badania.5 Biorąc pod uwagę, że ponad 5% całkowitej dorosłej populacji męskiej może mieć zapalenie gruczołu krokowego, a jego wpływ na jakość życia wydaje się być znaczny, zapalenie gruczołu krokowego stanowi poważne obciążenie zdrowotne na poziomie społecznym.29
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.