Torbiel bakera
Patofizjologia i mechanizm
Torbiel Bakera, czyli torbiel podkolanowa, to patologiczne uwypuklenie w dole podkolanowym, powstające najczęściej w wyniku gromadzenia się płynu maziowego między ścięgnem mięśnia półbłoniastego a przyśrodkową głową mięśnia brzuchatego łydki. Patogeneza opiera się na mechanizmie zastawkowym, gdzie płyn jest pompowany ze stawu kolanowego do torbieli, ale nie wraca, co prowadzi do jej powiększania. Ciśnienie wewnątrzstawowe zmienia się od -6 mmHg przy częściowym zgięciu do +16 mmHg przy wyproście, co sprzyja przepływowi płynu i powstawaniu torbieli. Najczęstszą etiologią u dorosłych są choroby zwyrodnieniowe stawu kolanowego, uszkodzenia łąkotki oraz stany zapalne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów czy dna moczanowa. U dzieci torbiele powstają pierwotnie z kaletki mięśnia brzuchatego-półbłoniastego i zwykle nie komunikują się ze stawem. Histologicznie ściany torbieli wykazują cechy tkanki maziowej z włóknieniem i przewlekłym zapaleniem.
Patogeneza Torbieli Bakera
Torbiel Bakera, znana również jako torbiel podkolanowa lub przykolanowa, jest wypełnionym płynem uwypukleniem powstającym w dole podkolanowym, zazwyczaj zlokalizowanym pomiędzy ścięgnem mięśnia półbłoniastego a przyśrodkową głową mięśnia brzuchatego łydki. U dorosłych torbiele Bakera zazwyczaj tworzą się w związku ze schorzeniami zwyrodnieniowymi stawu kolanowego12.
Mechanizm powstawania torbieli
Torbiel Bakera powstaje w wyniku gromadzenia się i wyciekania płynu maziowego, który lokalizuje się pomiędzy ścięgnem mięśnia półbłoniastego a przyśrodkową głową mięśnia brzuchatego łydki. W niektórych przypadkach normalne warianty anatomiczne obejmują fizjologiczne otwory lub uszkodzenia w tylnej torebce stawu kolanowego, które są zasadniczo ciągłe z kaletką mięśnia brzuchatego-półbłoniastego1.
Formowanie i utrzymywanie się torbieli Bakera może odbywać się poprzez kilka mechanizmów, w tym23:
- Komunikację między stawem a torbielą
- Sekwestrację płynu maziowego w dole podkolanowym dzięki efektowi zastawkowemu między przestrzenią stawową a torbielą
- Ujemne ciśnienie wewnątrzstawowe w stawie kolanowym podczas częściowego zgięcia w połączeniu z dodatnim ciśnieniem podczas wyprostu
- Powiększenie kaletki mięśnia brzuchatego-półbłoniastego w wyniku mikrourazów
- Przepuklinę torebki stawowej do dołu podkolanowego
Mechanizm zastawkowy
Kluczowym mechanizmem w patogenezie torbieli Bakera jest układ zastawkowy. W badaniach nad mechanizmami zastawkowymi w torbielach przystawowych zaobserwowano, że wysięk i fibryna są pompowane ze stawu kolanowego do torbieli Bakera, ale ze względu na połączenie zastawkowe (zastawka typu Bunsena lub zastawka kulkowa) nie w kierunku przeciwnym4.
Mechanizm zastawkowy może być wyjaśniony obecnością przegrody, zgięcia szypułkowego lub niedrożności spowodowanej luźnymi ciałami wewnątrz torbieli. Foucher opisał przepływ płynu maziowego między stawem a torbielą zgodnie z gradientem ciśnienia i jak komunikacja jest zamykana podczas wyprostu kolana5.
Podczas zgięcia kolana, komunikacja między przedziałami jest otwarta, umożliwiając przepływ płynu maziowego, z następczym wyrównaniem ciśnień. Może to wyjaśniać, dlaczego pacjenci odczuwają większy ból, gdy kolano jest wyprostowane, a ulgę podczas zgięcia kolana6.
Ciśnienie wewnątrzstawowe i jego wpływ
Ciśnienie wewnątrzstawowe odgrywa istotną rolę w formowaniu i wypełnianiu torbieli podkolanowych. Podczas częściowego zgięcia kolana ciśnienie wewnątrzstawowe jest ujemne (-6 mmHg), stając się dodatnim przy wyproście kolana (16 mmHg). Ta kombinacja połączenia między kaletką a stawem kolanowym, system zastawki jednokierunkowej oraz zmiany ciśnienia wyjaśniają, jak powstają torbiele Bakera7.
Mechanizm między przestrzenią stawu kolanowego a zachyłkiem przyśrodkowym mięśnia brzuchatego-półbłoniastego jest znany jako mechanizm zastawki kulkowej; dlatego płyn w torbieli Bakera nie może ponownie dostać się do przestrzeni stawowej, co skutkuje ochroną przestrzeni stawowej poprzez dekompresję wysięku zwiększonego przez patologię kolana8.
Postawiono hipotezę, że wraz ze zwiększonym napływem wysięku do zachyłka, rozmiar torbieli Bakera może się zwiększać, a torbiel może ostatecznie pęknąć, gdy nie jest w stanie wytrzymać ciśnienia wewnątrz9.
Przyczyny Torbieli Bakera
Schorzenia zwyrodnieniowe stawu
Najczęstszą przyczyną torbieli Bakera są różne formy zapalenia stawów, przy czym choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoartroza) jest prawdopodobnie najczęstszą przyczyną wśród artropatii. Występowanie torbieli Bakera jest bezpośrednio związane z obecnością wysięku w kolanie i nasileniem choroby zwyrodnieniowej stawów1011.
U dorosłych torbiele Bakera są często związane z chorobą zwyrodnieniową stawów, zapalną chorobą stawów lub urazem stawu. Zwykle komunikują się z przylegającą przestrzenią stawu kolanowego, szczególnie u starszych pacjentów z patologią kolana; torbiele komunikujące zawierają płyn maziowy12.
Urazy i uszkodzenia łąkotki
Jednym z najczęstszych powiązań jest powstawanie torbieli wtórnie do zwyrodnieniowych uszkodzeń łąkotki13. Uszkodzenia łąkotki tylnego rogu, które rozciągają się do torebki, mogą powodować powstanie defektu (zastawki jednokierunkowej) między jamą stawową a kaletką mięśnia brzuchatego-półbłoniastego14.
W przypadku gdy torbiel powstaje w związku z uszkodzeniem łąkotki, łąkotka służy jako zastawka jednokierunkowa, a wyciśnięty płyn maziowy lokalizuje się i konstytuuje, tworząc lepki, żelowaty materiał15.
Choroby zapalne stawów
Stany zapalne i artropatie są również znanymi przyczynami powstawania torbieli podkolanowej16. W przypadkach pękniętej torbieli Bakera, patologia zapalna (66,7%) jest częstsza niż zwyrodnieniowa (33,3%)17.
Reumatoidalne zapalenie stawów, dna moczanowa i inne schorzenia powodujące zapalenie stawu kolanowego mogą prowadzić do nadmiernej produkcji płynu maziowego i rozwoju torbieli Bakera18.
Różnice między dziećmi a dorosłymi
U dzieci torbiele podkolanowe są zwykle procesem pierwotnym, powstającym bezpośrednio z kaletki mięśnia brzuchatego-półbłoniastego; nie komunikują się one z przestrzenią stawową19. Bezpośredni uraz kaletki jest prawdopodobnie główną przyczyną u dzieci ze względu na brak komunikacji między kaletką a stawem20.
Torbiel Bakera najczęściej rozwija się u dzieci w wieku 4-7 lat oraz u dorosłych w wieku 35-70 lat, a jej lokalizacja jest w większości przypadków stała21.
Histologia Torbieli Bakera
Histologicznie, ściany torbieli przypominają tkankę maziową z widocznym zwłóknieniem, może być obecne przewlekłe niespecyficzne zapalenie22. W badaniach histologicznych torbieli stwierdzono, że ściany torbieli przypominają tkankę maziową z widocznym zwłóknieniem23.
Wysięk może być łatwo wchłaniany przez błonę maziową, pozostawiając stężenia fibryny, które na radiogramach mogą wyglądać jak gazowe przejaśnienia24.
Powikłania Torbieli Bakera
Pęknięcie torbieli
Torbiel Bakera może pęknąć i powodować ostry ból za kolanem i w łydce oraz obrzęk mięśni łydki25. Pęknięta torbiel Bakera występuje, gdy worek wokół torbieli wypełnia się płynem zbyt szybko lub z zbyt dużym ciśnieniem i pęka26.
Szybki wzrost ilości i ciśnienia płynu w torbieli może spowodować jej pęknięcie. Płyn uwolniony z torbieli może powodować zapalenie otaczających tkanek, powodując objawy, które mogą naśladować objawy zakrzepu krwi w łydce (zakrzepica żył głębokich [DVT])27.
Pseudo-zakrzepica
Objawy pękniętej torbieli mogą przypominać objawy zakrzepicy żył głębokich (DVT) lub zakrzepowego zapalenia żył28. Powiększająca się masa w tylnej części kolana, gdy torbiel osiąga maksymalną objętość, ciśnienie wewnątrz torbieli przekracza wytrzymałość otaczającego worka i płyn odpływa dystalnie do łydki29.
Co więcej, wypukła lub pęknięta torbiel Bakera może rzadko faktycznie powodować zakrzepowe zapalenie żył w żyle podkolanowej (która znajduje się za kolanem) poprzez ucisk na żyłę30.
Znaczenie kliniczne Torbieli Bakera
Torbiel Bakera może być wczesnym wskaźnikiem patologii stawu kolanowego. Stwierdzono, że 38% objawowych kolan wykazuje oznaki torbieli Bakera w badaniach MRI31. Autorzy doszli do wniosku, że torbiel podkolanowa była zjawiskiem wtórnym i że leczenie powinno dotyczyć podstawowych zmian wewnątrzstawowych32.
Torbiele Bakera nie zawsze wymagają leczenia, ponieważ mogą się poprawić i zniknąć samoistnie3334. Jednakże w przypadkach nawracających lub objawowych, leczenie podstawowej przyczyny, takiej jak choroba zwyrodnieniowa stawów, uszkodzenie łąkotki czy zapalenie stawów, jest kluczowe dla zapobiegania nawrotom35.
Długotrwałe reumatoidalne zapalenie stawów kolana może powodować tworzenie się torbieli podkolanowej36. Leczenie chirurgiczne prostej torbieli i jej powikłań jest kontrowersyjne. Chociaż wskazania chirurgiczne są rzadkie, opisano kilka technik artroskopowych i otwartych37.
Podsumowując, torbiel Bakera jest wynikiem patologicznych procesów w stawie kolanowym, a jej leczenie powinno być ukierunkowane na przyczynę podstawową, aby zapobiec nawrotom38.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.