Przewlekłe codzienne bóle głowy
Objawy
Przewlekłe codzienne bóle głowy (CDH) definiuje się jako bóle występujące ≥15 dni/miesiąc przez >3 miesiące, bez wtórnej przyczyny. Najczęstsze typy to przewlekła migrena, przewlekły ból głowy typu napięciowego, nowy codzienny przetrwały ból głowy (NDPH) oraz hemikrania ciągła. Przewlekła migrena charakteryzuje się bólami o charakterze pulsującym, umiarkowanym do ciężkiego, z towarzyszącymi nudnościami, wymiotami i nadwrażliwością na bodźce sensoryczne, trwającymi ≥8 dni/miesiąc. Przewlekły ból typu napięciowego to ból uciskający, obustronny, o łagodnym do umiarkowanego nasileniu. NDPH cechuje nagły początek, stały ból uciskający, trwający ≥3 miesiące, z minimalną wrażliwością na bodźce. Hemikrania ciągła to jednostronny, ciągły ból z autonomicznymi objawami (łzawienie, przekrwienie oka, opadanie powieki). CDH dotyka 1-4% populacji, częściej kobiety (3-5x). Współistnieją często zaburzenia snu (ok. 66%), depresja, lęk, zawroty głowy i bóle mięśniowo-szkieletowe. Nadużywanie leków przeciwbólowych jest istotnym czynnikiem progresji i utrzymania CDH, prowadząc do bólów z odbicia i centralnej sensytyzacji.
- Przewlekłe codzienne bóle głowy – charakterystyka
- Objawy i progresja przewlekłych codziennych bólów głowy
- Przewlekła migrena
- Przewlekły ból głowy typu napięciowego
- Nowy codzienny przetrwały ból głowy (NDPH)
- Hemikrania ciągła
- Współwystępujące objawy i komplikacje
- Progresja schorzenia
- Transformacja z epizodycznych do przewlekłych bólów głowy
- Czynniki wpływające na progresję
- Ból głowy spowodowany nadużywaniem leków
- Centralna sensytyzacja
- Wzorce i rodzaje objawów bólu
- Wpływ na jakość życia
- Czynniki ryzyka i wyzwalacze
- Wpływ na zdrowie psychiczne
- Rokowanie i przebieg długoterminowy
- Współuczestniczenie innych dolegliwości
- Różnice między typami przewlekłych codziennych bólów głowy
- Wpływ na codzienne funkcjonowanie
Przewlekłe codzienne bóle głowy – charakterystyka
Przewlekłe codzienne bóle głowy (ang. Chronic Daily Headaches, CDH) definiuje się jako bóle głowy występujące co najmniej 15 dni w miesiącu przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Prawdziwe (pierwotne) przewlekłe codzienne bóle głowy nie są spowodowane innym schorzeniem123. Dotykają one około 1-4% całej populacji, przy czym częstość występowania u kobiet jest 3-5 razy wyższa niż u mężczyzn4. Szacuje się, że około 39 milionów osób w Stanach Zjednoczonych i 1 miliard osób na całym świecie cierpi z powodu tych dolegliwości4.
Codzienne bóle głowy możemy podzielić na krótkotrwałe i długotrwałe. Długotrwałe bóle głowy trwają ponad cztery godziny15. Stała natura przewlekłych codziennych bólów głowy sprawia, że są one jednym z najbardziej upośledzających stanów bólowych6.
Rodzaje przewlekłych codziennych bólów głowy
Główne typy przewlekłych codziennych bólów głowy obejmują78:
- Przewlekła migrena – występuje u osób z historią epizodycznych migren, które stopniowo lub gwałtownie przekształcają się w codzienne bóle głowy9.
- Przewlekły ból głowy typu napięciowego – rozwija się z epizodycznych bólów głowy typu napięciowego10.
- Nowy codzienny przetrwały ból głowy (NDPH) – pojawia się nagle, zwykle u osób bez wcześniejszej historii bólów głowy, stając się stałym w ciągu trzech dni od pierwszego bólu1.
- Hemikrania ciągła – charakteryzuje się stałym bólem występującym tylko po jednej stronie głowy, bez okresów bez bólu1.
Objawy i progresja przewlekłych codziennych bólów głowy
Objawy przewlekłych codziennych bólów głowy różnią się w zależności od typu, ale wspólne cechy obejmują uporczywość i częstotliwość występowania. Poniżej przedstawiono charakterystykę objawów poszczególnych typów bólów głowy78.
Przewlekła migrena
Aby zdiagnozować przewlekłą migrenę, pacjent musi doświadczać bólów głowy przez co najmniej 15 dni w miesiącu, przy czym przez co najmniej 8 dni muszą one mieć charakter migrenowy. Stan ten musi utrzymywać się przez co najmniej trzy miesiące11. Objawy przewlekłej migreny obejmują712:
- Pulsujący, tętniący ból, który jest umiarkowany do ciężkiego i zwykle zlokalizowany po jednej stronie głowy
- Nudności, wymioty lub oba objawy
- Nadwrażliwość na światło, dźwięk lub zapachy
- Ból, który nasila się nawet przy podstawowym poziomie aktywności lub powoduje unikanie aktywności
Migreny mogą przebiegać w czterech fazach (choć nie każda migrena obejmuje wszystkie cztery)11:
- Prodrom – przedmigrenowa faza, podczas której można często wyczuć subtelne różnice zwiastujące nadchodzącą migrenę
- Aura – objawy, które pojawiają się, gdy migrena zakłóca różne obszary mózgu
- Ból głowy – faza bólowa migreny
- Postdrom – następstwa migreny, często opisywane jako „migrenowy kac”
Przewlekła migrena może nie trwać tak długo u niektórych osób jak u innych. Niektórzy mogą cierpieć na nią przez miesiące lub lata, podczas gdy inni mogą żyć z nią przez dziesięciolecia13. Między 26% a 70% przypadków przewlekłej migreny przekształci się z powrotem w migrenę epizodyczną. Jednak niektórzy pacjenci będą przechodzić między epizodycznymi migrenami a przewlekłą migreną w różnych okresach13.
Przewlekły ból głowy typu napięciowego
Ten typ bólu głowy charakteryzuje się714:
- Tępym, uciskającym bólem po obu stronach głowy, odczuwanym jako ucisk lub zaciskanie, ale nie pulsowanie
- Zazwyczaj bólem o nasileniu od łagodnego do umiarkowanego
- Często odczuwanym jako opaska wokół głowy lub w okolicy potylicznej
Bóle głowy przy przewlekłym bólu głowy typu napięciowego występują często. W niektórych przypadkach ból głowy może wydawać się stały i prawie nigdy nie ustępuje całkowicie14. Wielu pacjentów cierpiących na ten typ bólu głowy nie zgłasza się do lekarza, próbując samodzielnie radzić sobie z dolegliwościami14.
Nowy codzienny przetrwały ból głowy (NDPH)
Nowy codzienny przetrwały ból głowy to rzadkie, przewlekłe zaburzenie bólowe głowy15. Charakteryzuje się1617:
- Nagłym początkiem, pacjenci często pamiętają dokładnie, kiedy ból się zaczął
- Stałym bólem bez przerw, który staje się ciągły w ciągu 24 godzin
- Bólem, który trwa co najmniej trzy miesiące od momentu pojawienia się
- Objawami bólu od umiarkowanego do ciężkiego
- Bólem, który może być odczuwalny po obu stronach głowy
- Uczuciem ucisku lub zaciskania wokół głowy, ale nie pulsowania
- Małą lub zerową wrażliwością na światło, dźwięk lub zapach
U niektórych osób NDPH jest stanem, którego będą doświadczać przez lata, zanim ostatecznie ustąpi. Ból głowy zwykle ustępuje w ciągu trzech lat u osób, które należą do tej kategorii. U innych ból głowy nigdy nie ustępuje18. Kiedy osoby mają NDPH, który nie reaguje na leczenie i nie ustępuje samoistnie, stan ten może być tak uciążliwy, że zakłóca ich zdolność do pracy, uczestnictwa w życiu społecznym i innych aktywnościach18.
Badania pokazują, że tylko około 15% dorosłych z NDPH doświadcza remisji (poprawy), a 8% ma typ nawracająco-remitujący1920.
Hemikrania ciągła
Objawy hemicranii ciągłej obejmują721:
- Ciągły ból po jednej stronie głowy bez okresów bez bólu
- Umiarkowany ból głowy z nagłymi epizodami silnego bólu
- Łzawienie lub zaczerwienienie oka po stronie, po której występuje ból
- Przekrwienie śluzówki nosa lub katar
- Uczucie ucisku lub pełności w uchu
- Opadającą powiekę lub zwężenie źrenicy po stronie, po której występuje ból
- Uczucie niepokoju
Współwystępujące objawy i komplikacje
Osoby cierpiące na przewlekłe codzienne bóle głowy często doświadczają dodatkowych problemów, które mogą znacząco wpływać na ich jakość życia1. Do najczęstszych współwystępujących objawów należą2219:
- Zaburzenia snu – występują u około dwóch trzecich pacjentów, najczęstszą skargą jest opóźnienie zasypiania23
- Depresja i obniżony nastrój
- Lęk i zwiększony niepokój
- Zawroty głowy
- Ból w innych miejscach ciała (w tym ból szyi, pleców i brzucha)
- Zmęczenie
- Trudności z koncentracją
Sama obecność przewlekłego bólu głowy nie jest niebezpieczna, jednak życie z umiarkowanym lub silnym przewlekłym bólem negatywnie wpływa na samopoczucie psychiczne i emocjonalne18. Osoby z przewlekłymi stanami bólowymi często rozwijają lub mają zaburzenia zdrowia psychicznego, takie jak lęk i depresja18.
Migreny przewlekłe wiążą się również ze znaczącymi chorobami współistniejącymi, w tym otyłością, obturacyjnym bezdechem sennym, depresją, przewlekłymi zaburzeniami bólowymi i chorobami układu sercowo-naczyniowego4.
Progresja schorzenia
Progresja przewlekłych codziennych bólów głowy może przebiegać różnie w zależności od typu bólu głowy i indywidualnych czynników4. Kluczowe aspekty progresji obejmują:
Transformacja z epizodycznych do przewlekłych bólów głowy
Większość pacjentów z przewlekłym codziennym bólem głowy ma historię epizodycznych migren24. Transformacja do przewlekłej migreny może nastąpić w ciągu tygodni, miesięcy lub lat, a niekiedy gwałtownie w ciągu kilku godzin24. Około jednej czwartej nastolatków z przewlekłym codziennym bólem głowy nie ma znaczącej historii bólów głowy24.
Każdego roku 3-4% pacjentów z epizodyczną migreną lub bólami głowy typu napięciowego (TTH) eskaluje do form przewlekłych25. Szacuje się, że 2-4% dorosłych w USA ma przewlekłe bóle głowy, a ponad 30% z nich zgłasza codzienne objawy25.
Czynniki wpływające na progresję
Najsilniejszymi czynnikami predykcyjnymi progresji bólu głowy są częste epizody bólu głowy na początku oraz nadużywanie leków25. Objawy predykcyjne eskalacji migreny to26:
- Pulsująca jakość bólu
- Silny ból
- Fotofobia (nadwrażliwość na światło)
- Fonofobia (nadwrażliwość na dźwięk)
- Ataki trwające dłużej niż 72 godziny
Czynnikami predykcyjnymi rozwoju przewlekłego bólu głowy typu napięciowego są długi czas trwania ataku i nudności26. Allodynia skórna (odczuwanie bólu przy normalnie niebolesnych bodźcach) jest silnie związana z chronifikacją i może być markerem centralnej sensytyzacji26.
Chroniczny ból, szczególnie mięśniowo-szkieletowy, oraz otyłość są silnie związane z chronifikacją26.
Ból głowy spowodowany nadużywaniem leków
Ważnym czynnikiem progresji bólów głowy jest nadużywanie leków przeciwbólowych. Bóle głowy z powodu nadużywania leków zazwyczaj rozwijają się u osób z epizodycznym zaburzeniem bólów głowy, takim jak migrena lub bóle głowy typu napięciowego, które przyjmują leki przeciwbólowe więcej niż dwa dni w tygodniu16.
Nadużywanie leków abortywnych, w tym paracetamolu, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, tryptanów, butalbitalów, kofeiny i narkotyków, stwierdza się u dwóch trzecich pacjentów, co dodatkowo komplikuje schemat leczenia9.
U około 75% pacjentów z bólem głowy z nadużywania leków, zaprzestanie stosowania nadużywanego leku powoduje powrót do epizodycznej migreny lub bólu głowy typu napięciowego; jednak wskaźnik nawrotów wynosi około 30% rocznie26.
Centralna sensytyzacja
Powtarzające się bóle głowy mogą wywoływać centralną sensytyzację i transformację do przewlekłych bólów głowy, które są oporne na leczenie, trudne w leczeniu i powodują znaczną chorobowość i koszty27.
Zmiany biochemiczne, metaboliczne i inne wywołane częstymi bólami głowy i/lub lekami powodują centralną sensytyzację i dysfunkcję neuronów, co skutkuje27:
- Nieodpowiednią reakcją na nieszkodliwe bodźce
- Obniżonymi progami wyzwalania reakcji bólowej
- Wyolbrzymioną reakcją na bodźce
- Utrzymywaniem się bólu po usunięciu czynników wywołujących
Razem te zmiany powodują coraz częstsze, a często codzienne bóle głowy i związane z nimi objawy27.
Wzorce i rodzaje objawów bólu
Pacjenci z przewlekłym codziennym bólem głowy mogą doświadczać i skarżyć się na wiele typów bólów głowy28. Większość ma ciężkie okresowe bóle głowy podobne do migreny. Charakteryzują się one jako pulsujące, silne, miażdżące, podobne do noża lub topora28. Często towarzyszą im nudności i unikanie jasnego światła, głośnych dźwięków i silnych zapachów28. Sen czasami pomaga złagodzić ten silny ból głowy, ale pacjenci nadal mają uporczywy ból głowy po przebudzeniu28.
Dodatkowo wielu pacjentów ma ciągły ból głowy, który jest obecny „przez cały czas”28. Ten ciągły ból głowy może nasilać się i słabnąć, często pogarszając się rano lub pod koniec dnia szkolnego28. Charakterystyka bólu przy ciągłym bólu głowy jest podobna do epizodów silnych bólów głowy, tylko znacznie mniej intensywna28.
Pacjenci z nowym codziennym przetrwałym bólem głowy (NDPH) zgłaszają ból jako uczucie ucisku lub zaciskania19. Ból często występuje po obu stronach głowy, ale może też być jednostronny lub zlokalizowany w jednym konkretnym obszarze19. Może on zmieniać się (poprawiać i pogarszać) w intensywności i czasie trwania19.
Wpływ na jakość życia
Przewlekłe codzienne bóle głowy mogą mieć znaczący wpływ na codzienne funkcjonowanie i jakość życia6. Mogą zakłócać pracę, relacje i ogólną jakość życia29.
Osoby z przewlekłą migreną odczuwają znaczne obciążenie w zakresie niepełnosprawności i ma to ogromny wpływ na ich życie fizyczne, społeczne i zawodowe30. Może to również znacząco wpłynąć na ich relacje. Wiele osób z przewlekłą migreną zgłasza niższą jakość życia i gorsze zdrowie niż osoby z migreną epizodyczną30.
Przewlekłe codzienne bóle głowy są jednymi z najcięższych i najtrudniejszych do leczenia typów bólów głowy i wiążą się ze znaczną niepełnosprawnością u osób, które ich doświadczają31. Osoby z bólami głowy z nadużywania leków zazwyczaj nie reagują na ostre leczenie, co pogarsza niepełnosprawność związaną z tym zespołem31.
Gdy osoby cierpią na NDPH, który nie reaguje na leczenie i nie ustępuje samoistnie, stan ten może być tak uciążliwy, że zakłóca ich zdolność do pracy, uczestnictwa w zajęciach społecznych i innych aktywnościach18.
Czynniki ryzyka i wyzwalacze
Chociaż pierwotne przewlekłe bóle głowy nie są spowodowane podstawowym stanem medycznym, istnieją czynniki ryzyka związane z rozwojem częstych bólów głowy16:
- Stres i niepokój – Przewlekły stres spowodowany dużymi zmianami życiowymi, a także codziennymi stresorami może przyczyniać się do rozwoju przewlekłych bólów głowy32.
- Nadużywanie leków przeciwbólowych – Paradoksalnie, ważną przyczyną postępu bólu głowy do przewlekłych codziennych bólów głowy jest nadużywanie niektórych leków na ból głowy32.
- Kofeina – Częste spożywanie kofeiny jest jednym z najczęstszych czynników ryzyka progresji bólu głowy z epizodycznego do przewlekłego32.
- Otyłość – To kolejny ważny zidentyfikowany czynnik ryzyka rozwoju przewlekłych codziennych bólów głowy, definiowany jako wskaźnik masy ciała (BMI) większy niż 3032.
- Zaburzenia snu – Szczególnie chrapanie, jest częstsze u pacjentów z przewlekłymi codziennymi bólami głowy33.
- Historia migreny i depresji – Często spotykana u osób cierpiących na przewlekłe codzienne bóle głowy33.
- Stresujące wydarzenia życiowe – W tym śmierć w rodzinie lub choroba, przeprowadzki, zmiany pracy, zmiany stanu cywilnego i problemy związane z dziećmi33.
- Niższy status socjoekonomiczny – Przewlekły codzienny ból głowy jest częstszy u osób o niższych dochodach i/lub mniejszym wykształceniu33.
Wpływ na zdrowie psychiczne
Osoby cierpiące na przewlekłe codzienne bóle głowy są bardziej narażone na depresję, lęk, zaburzenia snu i inne problemy psychologiczne i fizyczne16.
NDPH samo w sobie nie jest niebezpiecznym stanem18. Jednak życie z umiarkowanym lub silnym przewlekłym bólem negatywnie wpływa na samopoczucie psychiczne i emocjonalne18. Osoby z przewlekłymi stanami bólowymi często rozwijają lub mają zaburzenia zdrowia psychicznego, takie jak lęk i depresja18.
Osoby z NDPH często będą miały zaburzenia snu, ból w innych miejscach, zawroty głowy, nasilony lęk i nastrój oraz nieobecność w szkole19. Inne częste objawy obejmują niespecyficzny ból brzucha, ból pleców, ból szyi i rozlany ból mięśni i stawów19.
Lęk i zaburzenia nastroju, podwyższony poziom stresu, niewystarczający sen, złe leczenie bólu głowy i niski status społeczno-ekonomiczny są podstawowymi cechami prognostycznymi4. Pacjenci z wyższymi oczekiwaniami dotyczącymi leczenia wykazują lepsze rokowanie w zakresie zmniejszenia intensywności i częstości bólu głowy4.
Rokowanie i przebieg długoterminowy
Rokowanie przewlekłych bólów głowy jest zmienne i zależy od typu bólu głowy oraz indywidualnych czynników4.
W przypadku nowego codziennego przetrwałego bólu głowy (NDPH), większość dorosłych pacjentów będzie miała utrzymujące się bóle głowy, choć około 15% doświadczy remisji, a 8% będzie miało typ nawracająco-remitujący20. NDPH może ustąpić samoistnie w ciągu kilku miesięcy lub być oporne na leczenie przez lata34.
W przypadku przewlekłej migreny, między 26% a 70% przypadków przekształci się z powrotem w migrenę epizodyczną13. Jednak niektórzy pacjenci będą przechodzić między epizodycznymi migrenami a przewlekłą migreną w różnych okresach13.
Badania historii naturalnej wykazały, że przewlekły codzienny ból głowy może ustąpić u wielu dzieci, chociaż objawy mogą trwać miesiące, a nawet lata23. Istnieje nadzieja, że dzięki skutecznej identyfikacji tego zespołu i agresywnemu leczeniu farmakologicznemu i niefarmakologicznemu, średni czas trwania przewlekłego codziennego bólu głowy u dzieci mógłby być znacznie krótszy23.
Najbardziej powszechne powikłania przewlekłych codziennych bólów głowy, poza tymi związanymi z nieleczonym bólem, to działania niepożądane wywołane lekami10. Ważne jest, aby współpracować z pacjentami w celu zmiany rodzaju, dawkowania lub czasu farmakoterapii, aby zmaksymalizować przestrzeganie zaleceń i pomóc zapobiec nadużywaniu terapii abortywnych10.
Współuczestniczenie innych dolegliwości
Przewlekłe codzienne bóle głowy często współwystępują z innymi stanami i dolegliwościami1922:
- Zaburzenia snu – Bardzo częste i występują u około dwóch trzecich pacjentów. Najczęstszą skargą jest opóźnienie zasypiania23.
- Ból w innych miejscach ciała – W tym ból szyi, pleców i brzucha
- Zawroty głowy
- Zaburzenia nastroju – Depresja i obniżony nastrój
- Zaburzenia lękowe – Lęk i zwiększony niepokój
- Zmęczenie
- Trudności z koncentracją
Migreny przewlekłe są związane ze znaczącymi chorobami współistniejącymi, w tym otyłością, obturacyjnym bezdechem sennym, depresją, przewlekłymi zaburzeniami bólowymi i chorobami układu sercowo-naczyniowego4.
Niektóre stany mogą powodować wtórne przewlekłe codzienne bóle głowy, w tym35:
- Zapalenie lub skurcz tętnicy
- Zakrzepy żylne
- Infekcje, takie jak zapalenie opon mózgowych
- Nieprawidłowo wysokie lub niskie ciśnienie wewnątrzczaszkowe
- Guzy mózgu
- Urazowe uszkodzenia mózgu
Bol głowy u pacjentów z COVID-19 może również przejść w przewlekły codzienny ból głowy. Badania wskazują, że ból głowy utrzymywał się poza ostrą fazą COVID-19 u 52% pacjentów, a 20,3% miało przewlekły codzienny ból głowy36. Osoby, które wcześniej miały pierwotne bóle głowy i te, których bóle głowy były o większym nasileniu podczas ostrej fazy COVID-19, miały znacznie wyższe ryzyko rozwoju przewlekłego codziennego bólu głowy36.
Różnice między typami przewlekłych codziennych bólów głowy
Poniższa tabela przedstawia główne różnice między różnymi typami przewlekłych codziennych bólów głowy7821:
| Cecha | Przewlekła migrena | Przewlekły ból głowy typu napięciowego | Nowy codzienny przetrwały ból głowy | Hemikrania ciągła |
|---|---|---|---|---|
| Lokalizacja bólu | Jedna lub obie strony głowy | Obie strony głowy | Zwykle obie strony głowy | Tylko jedna strona głowy |
| Charakter bólu | Pulsujący, tętniący | Uciskający, zaciskający | Uciskający, zaciskający | Ciągły z nasileniami |
| Nasilenie bólu | Umiarkowane do ciężkiego | Łagodne do umiarkowanego | Łagodne do umiarkowanego | Umiarkowane z epizodami ciężkiego bólu |
| Dodatkowe objawy | Nudności, wymioty, wrażliwość na światło, dźwięk lub zapach | Minimalne lub brak | Minimalna wrażliwość na światło, dźwięk lub zapach | Łzawienie, przekrwienie oka, katar, opadanie powieki po stronie bólu |
| Wpływ aktywności fizycznej | Pogarsza ból | Minimalny wpływ | Nie pogarsza bólu | Może powodować niepokój |
| Historia | Historia epizodycznych migren | Historia epizodycznych bólów głowy typu napięciowego | Brak wcześniejszej historii bólów głowy | Może wystąpić bez historii |
| Początek | Stopniowy | Stopniowy | Nagły (w ciągu 3 dni) | Może być nagły lub stopniowy |
Prawidłowa diagnoza typu przewlekłego codziennego bólu głowy jest kluczowa dla odpowiedniego leczenia, choć może być trudna ze względu na nakładanie się objawów37.
Wpływ na codzienne funkcjonowanie
Stała natura przewlekłych codziennych bólów głowy czyni je jednym z najbardziej upośledzających stanów bólowych6. Mogą one znacząco wpływać na codzienne życie w wielu aspektach:
- Funkcjonowanie zawodowe – Przewlekłe bóle głowy mogą utrudniać pracę i prowadzić do częstych nieobecności29.
- Relacje społeczne – Mogą one mieć ogromny wpływ na relacje30.
- Zdrowie psychiczne – Osoby z przewlekłymi bólami głowy są bardziej narażone na depresję, lęk i zaburzenia snu1.
- Codzienne czynności – Pacjenci mają ekstremalną trudność w koncentracji z powodu uporczywych objawów38.
- Jakość życia – Wiele osób z przewlekłą migreną zgłasza niższą jakość życia i gorsze zdrowie niż osoby z migreną epizodyczną30.
Czas trwania przewlekłego codziennego bólu głowy wynosi co najmniej cztery godziny dziennie38. Może to prowadzić do znacznego stresu wpływającego na jakość życia ze względu na częstotliwość i czas trwania objawów38.
Pacjenci z przewlekłym bólem głowy wykorzystują często leki, co może prowadzić do bólów głowy z odbicia i zależności od leków39. Osoby, które cierpią na dwa lub więcej bóle głowy w tygodniu i które przyjmują środki przeciwbólowe na bóle głowy przez większość dni, powinny skonsultować się z lekarzem39.
Chroniczny ból głowy może być wyniszczający dla życia pacjenta jak niewiele innych form bólu40. Wpływa na zdolność myślenia, widzenia, wąchania i racjonalnego radzenia sobie z innymi40.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.