Problemy z równowagą
Epidemiologia
Zaburzenia równowagi stanowią istotny problem zdrowia publicznego, dotykający około 15,5% dorosłych Amerykanów (36,8 mln) w 2016 roku, co stanowi wzrost w porównaniu do 11% (24,2 mln) w 2008 roku (iloraz szans 1,435, p<0,001). Częstość występowania zaburzeń równowagi rośnie z wiekiem, osiągając około 35% u osób powyżej 40. roku życia oraz 36% u kobiet i 29% u mężczyzn w wieku 70 lat. Etiologie są zróżnicowane i obejmują zaburzenia przedsionkowe (5,4-42,1%), łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy (4,3-39,5%), choroby układu sercowo-naczyniowego (3,8-56,8%), zaburzenia psychogenne (1,8-21,6%) oraz choroby neurologiczne (1,4-11,4%). U dzieci dominują zapalenie ucha środkowego, migrena i łagodne napadowe zawroty głowy. Czynniki ryzyka to m.in. wiek >60 lat, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, hiperlipidemia, choroba wieńcowa, udar mózgu oraz stosowanie leków depresyjnych na OUN. Zaburzenia równowagi wiążą się z wysokim ryzykiem upadków, szczególnie u osób starszych (25% powyżej 65. roku życia), a także z obciążeniem psychicznym, w tym lękiem i depresją.
Epidemiologia problemów z równowagą
Problemy z równowagą stanowią istotne zagadnienie zdrowia publicznego, dotykające znaczną część populacji globalnej. Według danych z National Health Interview Survey, w 2016 roku około 36,8 miliona dorosłych Amerykanów (15,5%) zgłosiło problemy z równowagą w ciągu ostatnich 12 miesięcy, co stanowi znaczący wzrost w porównaniu z 24,2 miliona (11%) w roku 200812. Wzrost ten pozostał statystycznie istotny nawet po uwzględnieniu wieku i płci (iloraz szans 1,435 [1,332-1,546], p<0,001)1.
Dokładna częstość występowania i chorobowość zaburzeń równowagi w populacji ogólnej nie są w pełni poznane, co wynika częściowo z szerokiego zakresu objawów przypisywanych tym zaburzeniom, różnorodności przyczyn, zmiennego czasu trwania dolegliwości oraz zróżnicowanych technik diagnostycznych12. Szacuje się jednak, że około 15% populacji doświadcza problemów z równowagą34.
Epidemiologia według grup wiekowych
Częstość występowania zaburzeń równowagi zwiększa się z wiekiem1. W populacji osób powyżej 40. roku życia około 35% zgłasza „dysfunkcję równowagi”1. Na podstawie badań szacuje się, że wśród osób w wieku 70 lat problemy z równowagą występują u 36% kobiet i 29% mężczyzn12.
U dzieci i młodzieży nakładające się dolegliwości związane z zawrotami głowy, problemami z równowagą, uczuciem oszołomienia, omdleniami, niepewnością postawy i niezgrabnością mają szacowaną częstość występowania na poziomie około 5%1. Częstość występowania zawrotów głowy i zaburzeń równowagi u nastolatków osiąga poziomy obserwowane u dorosłych1.
Różnice związane z płcią
Systematyczne przeglądy badań naukowych wskazują, że kobiety częściej niż mężczyźni doświadczają zawrotów głowy i objawów wirowania1. Potwierdza to również analiza przypadków łagodnych napadowych położeniowych zawrotów głowy (BPPV), gdzie obserwuje się predylekcję do płci żeńskiej (64%)1.
Przyczyny problemów z równowagą
Utrzymanie prawidłowej równowagi wymaga integracji wielu układów, w tym przedsionkowego, proprioceptywnego, wzrokowego, mięśniowo-szkieletowego i sercowo-naczyniowego1. Zaburzenie funkcji któregokolwiek z tych systemów może prowadzić do problemów z równowagą.
Główne przyczyny zaburzeń równowagi
Wśród najczęściej zgłaszanych etiologii w podstawowej opiece zdrowotnej znajdują się:12
- Zaburzenia przedsionkowe/obwodowe (5,4% do 42,1%)
- Łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy (4,3% do 39,5%)
- Choroby układu sercowo-naczyniowego (3,8% do 56,8%)
- Zaburzenia psychogenne (1,8% do 21,6%)
- Choroba Ménière’a (1,4% do 2,7%)
- Choroby neurologiczne (1,4% do 11,4%)
- Zapalenie nerwu przedsionkowego (0,6% do 24%)
- Brak jednoznacznej diagnozy (do 80,2%)
U dzieci najczęstszymi przyczynami zawrotów głowy są zapalenie ucha środkowego, migrena, łagodne napadowe zawroty głowy wieku dziecięcego, urazy oraz zapalenie nerwu przedsionkowego1. W specjalistycznych klinikach pediatrycznych obserwuje się, że najczęstszymi rozpoznaniami są utrata funkcji przedsionkowej (26,1%), migrena przedsionkowa (21,2%) oraz łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy (10,2%)1.
Czynniki ryzyka
Zidentyfikowano szereg czynników ryzyka związanych z zaburzeniami równowagi u pacjentów z zawrotami głowy. Należą do nich:12
- Wiek powyżej 60 lat – funkcje poszczególnych systemów odpowiedzialnych za równowagę ulegają degeneracji wraz z procesem starzenia
- Nadciśnienie tętnicze – może uszkadzać duże tętnice i mikrokrążenie w określonych obszarach funkcjonalnych związanych z równowagą
- Cukrzyca – często prowadzi do powikłań, takich jak retinopatia cukrzycowa lub neuropatia obwodowa
- Hiperlipidemia
- Choroba wieńcowa
- Udar mózgu
- Subiektywne poczucie zaburzeń równowagi
- Nieprawidłowy oczopląs optokinetyczny
Dodatkowo, niektóre leki wpływające depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy mogą zwiększać ryzyko upadków poprzez nasilenie zaburzeń koordynacji1.
Nadzór i monitorowanie zaburzeń równowagi
Nadzór epidemiologiczny jest definiowany jako ciągłe i systematyczne gromadzenie, analiza i interpretacja danych zdrowotnych w procesie opisywania i monitorowania zdarzeń zdrowotnych12. W kontekście zaburzeń równowagi, skuteczny nadzór jest kluczowy dla planowania, wdrażania i oceny interwencji i programów zdrowia publicznego.
Systemy nadzoru nad zaburzeniami równowagi
Ocena systemów nadzoru powinna promować najlepsze wykorzystanie zasobów zdrowia publicznego, zapewniając, że tylko istotne problemy są objęte nadzorem, a systemy działają wydajnie1. W przypadku zaburzeń równowagi, systemy nadzoru muszą równoważyć czułość (prawdopodobieństwo pozytywnego wyniku testu wśród osób z chorobą) i swoistość (prawdopodobieństwo negatywnego wyniku testu wśród osób bez choroby)1.
Użyteczny system nadzoru przyczynia się do zapobiegania i kontrolowania niepożądanych zdarzeń zdrowotnych, w tym lepszego zrozumienia implikacji zdrowia publicznego takich zdarzeń1. Zwiększona czułość może dać większą szansę na identyfikację epidemii i zrozumienie naturalnego przebiegu niepożądanego zdarzenia zdrowotnego w społeczności.
Wyzwania w nadzorze nad zaburzeniami równowagi
Monitorowanie epidemiologiczne zaburzeń równowagi napotyka na szereg wyzwań:12
- Różnorodność populacji – wyniki badań epidemiologicznych zależą od populacji, z której pochodzą dane
- Nakładające się kategorie diagnostyczne – większość kategorii diagnostycznych jest definiowana głównie przez inwentarze objawów, które się nakładają
- Wiarygodność danych – dane z kodowania ubezpieczeniowego mogą budzić wątpliwości co do dokładności
- Zróżnicowane techniki diagnostyczne – wykorzystywane w wykrywaniu zaburzeń równowagi
Wpływ zaburzeń równowagi na jakość życia
Zaburzenia równowagi mogą znacząco wpływać na jakość życia i niezależność pacjentów12. Upośledzenie równowagi może prowadzić do upadków, powodując zachorowalność i śmiertelność, szczególnie u osób starszych.
Funkcjonalny wpływ zaburzeń równowagi
Pacjenci doświadczają znaczącego wpływu funkcjonalnego z powodu zawrotów głowy i problemów z równowagą1. W latach 2008-2016 nie zaobserwowano istotnego zmniejszenia wpływu funkcjonalnego objawów zawrotów głowy, co sugeruje brak skuteczności obecnych strategii zarządzania w poprawie jakości życia pacjentów w tym okresie.
Wśród pacjentów zgłaszających problemy z równowagą, wielu wskazywało na związek tych objawów z przyjmowanymi lekami (20,7% w 2008 r. i 19,2% w 2016 r.) lub nudnościami (24,6% w 2008 r. i 27,1% w 2016 r.)1.
Zaburzenia równowagi a ryzyko upadków
Częstość występowania upadków wynosi 25% u osób powyżej 65. roku życia1. Badanie wykorzystujące dane ze szwedzkiego narodowego badania starzenia się i opieki (SNAC) wykazało, że u pacjentów poniżej 80. roku życia częstość występowania upadków wynosiła 16,5%, a zawrotów głowy 17,8%, podczas gdy u pacjentów powyżej 80. roku życia częstość występowania upadków wynosiła 31,7%, a zawrotów głowy 31,0%1.
U pacjentów onkologicznych po diagnozie nowotworu obserwuje się zwiększone ryzyko upadków i problemów z równowagą. Badanie wykorzystujące dane z połączenia Surveillance, Epidemiology, and End Results – Medicare Health Outcomes Survey (SEER-MHOS) wykazało, że skorygowana częstość występowania upadków była znacząco wyższa po diagnozie niż przed diagnozą w przypadku raka prostaty (12% w latach 1-2 przed diagnozą vs. 17-20% w latach 1-4 po diagnozie) i raka płuc (17% w latach 1-2 przed diagnozą vs. 28% w latach 1-2 po diagnozie)1.
Związek z zaburzeniami psychicznymi
Obserwuje się znaczący związek problemów z równowagą z zaburzeniami psychicznymi, szczególnie z lękiem i depresją1. W reprezentatywnej dla kraju analizie wykryto istotny wzrost częstości występowania problemów z równowagą i związanego z nimi obciążenia objawami psychiatrycznymi w latach 2008-2016.
Implikacje dla zdrowia publicznego
Znaczący wzrost częstości występowania zaburzeń równowagi może wymagać istotnych zasobów opieki zdrowotnej w nadchodzących latach, szczególnie jeśli ten trend będzie się utrzymywał1. Wymaga to uwagi w odniesieniu do obecnej i przyszłej alokacji zasobów opieki zdrowotnej.
Wyzwania dla systemów opieki zdrowotnej
Zawroty głowy i zaburzenia równowagi stanowią poważne obciążenie chorobowe w Stanach Zjednoczonych; same zawroty głowy są szacowane na około 4% wizyt w oddziałach ratunkowych, z częstością występowania w ciągu życia na poziomie około 25%1. Szacowana liczba wizyt w amerykańskich oddziałach ratunkowych z powodu zawrotów głowy lub zaburzeń równowagi w 2011 roku wynosiła 3,9 miliona1.
Objawy zawrotów głowy lub zaburzeń równowagi mogą stanowić od 1% do 15,5% konsultacji w podstawowej opiece zdrowotnej12.
Kierunki przyszłych badań
Przyszłe badania powinny koncentrować się na:12
- Badaniach epidemiologicznych mających na celu wyjaśnienie genetycznego wkładu w zaburzenia równowagi
- Badaniach częstości występowania w różnych regionach lub krajach na całym świecie
- Szczegółowej charakterystyce fenotypowej tych schorzeń w dużych seriach przypadków, badaniach przekrojowych lub kohortowych
- Badaniach przekrojowych analizujących współchorobowość w zaburzeniach równowagi
- Badaniach rodzinnych wykorzystujących sekwencjonowanie eksomowe lub genomowe
- Badaniach bliźniąt dla dowolnego zaburzenia równowagi potwierdzających wkład genetyczny
- Opracowaniu szybkich i nieinwazyjnych testów klinicznych i instrumentalnych, skutecznych dla większości pacjentów w każdym wieku
Poprawa wiedzy w dziedzinie przedsionkowej umożliwi wprowadzenie nowych, szybkich i nieinwazyjnych testów klinicznych i instrumentalnych, skutecznych dla większości pacjentów w każdym wieku, przy jednoczesnym zastrzeżeniu bardziej specyficznych i/lub inwazyjnych badań dla rzadkich przypadków1.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.