Odwodnienie
Patofizjologia i mechanizm
Odwodnienie jest stanem ujemnego bilansu płynowego, najczęściej wywołanym przez choroby biegunkowe, które stanowią główną przyczynę śmiertelności niemowląt i dzieci na świecie. Patofizjologia obejmuje zmniejszone przyjmowanie płynów, zwiększone wydalanie (nerkowe, przewodu pokarmowego, straty niewyczuwalne) oraz przemieszczenie płynów do przestrzeni trzeciej (np. wodobrzusze, wysięki). Odwodnienie prowadzi do redukcji objętości wewnątrz- i zewnątrzkomórkowej, a klinicznie manifestuje się głównie deplecją objętości wewnątrznaczyniowej i kompensacyjnymi mechanizmami homeostatycznymi, takimi jak aktywacja osmoreceptorów podwzgórza, wydzielanie wazopresyny (ADH) oraz układu renina-angiotensyna. Wyróżnia się trzy typy odwodnienia: izotoniczne (sód 130-150 mEq/L, 80% przypadków), hipertoniczne (>150 mEq/L) i hipotoniczne (<130 mEq/L), które różnią się mechanizmem utraty wody i elektrolitów oraz konsekwencjami klinicznymi, w tym ryzykiem powikłań neurologicznych (np. obrzęk mózgu, centralna mielinoliza mostu). Kwasica metaboliczna często współwystępuje z odwodnieniem, zwłaszcza przy biegunkach, natomiast wymioty predysponują do zasadowicy metabolicznej.
- Patofizjologia odwodnienia
- Definicja i mechanizm odwodnienia
- Typy odwodnienia
- Homeostatyczne mechanizmy kompensacyjne
- Patofizjologiczne następstwa odwodnienia
- Mechanizm kwasicy metabolicznej w odwodnieniu
- Zmiany elektrolitowe w odwodnieniu
- Efekty odwodnienia na poziomie tkankowym
- Mechanizmy molekularne odwodnienia
- Odwodnienie komórkowe
- Mechanizm molekularny dehydratacji w nerkach
- Mechanizm protekcyjny przed uszkodzeniem nerek
- Przyczyny odwodnienia
- Zmniejszone przyjmowanie wody
- Zwiększona utrata wody
- Pocenie się i straty niewyczuwalne
- Odwodnienie w szczególnych grupach pacjentów
- Kliniczne konsekwencje odwodnienia
- Diagnoza i ocena odwodnienia
- Leczenie odwodnienia
Patofizjologia odwodnienia
Odwodnienie to stan ujemnego bilansu płynowego spowodowanego przez liczne jednostki chorobowe, gdzie choroby biegunkowe stanowią najczęstszą etiologię. Na całym świecie odwodnienie wtórne do chorób biegunkowych jest wiodącą przyczyną śmiertelności niemowląt i dzieci. Ujemny bilans płynowy powodujący odwodnienie wynika ze zmniejszonego przyjmowania płynów, zwiększonego wydalania (przez nerki, przewód pokarmowy lub straty niewyczuwalne), lub przemieszczenia płynów (wodobrzusze, wysięki oraz stany zwiększonej przepuszczalności naczyń, takie jak oparzenia i sepsa). Zmniejszenie całkowitej wody w organizmie powoduje redukcję zarówno wewnątrzkomórkowej, jak i zewnątrzkomórkowej objętości płynu1. Manifestacje kliniczne odwodnienia są najściślej związane z deplecją objętości wewnątrznaczyniowej i próbami fizjologicznej kompensacji, jakie mają miejsce. W miarę postępowania odwodnienia, ostatecznie rozwija się wstrząs hipowolemiczny, prowadzący do niewydolności narządów końcowych i śmierci12.
Definicja i mechanizm odwodnienia
Odwodnienie występuje, gdy organizm zużywa lub traci więcej płynu niż przyjmuje. Wtedy organizm nie ma wystarczającej ilości wody i innych płynów do wykonywania normalnych funkcji. Nieuzupełnianie utraconych płynów prowadzi do odwodnienia3. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje odwodnienie jako stan spowodowany nadmierną utratą wody z organizmu45. Jest to negatywny stan zaburzeń równowagi płynowej, którego wiele przypadków jest spowodowanych chorobami5.
Mechanizm odwodnienia można ogólnie podzielić na trzy kategorie: (1) zmniejszone przyjmowanie płynów, np. z powodu chorób takich jak zapalenie jamy ustnej; (2) zwiększone wydalanie płynów, np. z powodu biegunki lub diurezy osmotycznej w niekontrolowanej cukrzycy; oraz (3) zwiększone straty niewyczuwalne, np. z powodu gorączki6. Niemożność dostosowania przyjmowania i utraty wody oraz minerałów, szczególnie sodu i potasu, może prowadzić do odwodnienia7.
Typy odwodnienia
Odwodnienie można skategoryzować według osmolarności i ciężkości. Stężenie sodu w surowicy jest dobrym wskaźnikiem osmolarności, zakładając, że pacjent ma prawidłową glikemię. (Osmolarność = [2 × sód] + [glukoza/18] + [azot mocznika/2,8]). Odwodnienie może być izonatremiczne (130-150 mEq/L), hiponatremiczne ( 150 mEq/L). Odwodnienie izonatremiczne jest najczęstsze (80%). Odwodnienie hipernatremiczne i hiponatremiczne stanowią po 5-10% przypadków8. Ze względu na charakter zmian stężenia sodu możemy wyróżnić:
- Odwodnienie izotoniczne – charakteryzuje się izotoniczną utratą zarówno wody, jak i elektrolitów z płynu zewnątrzkomórkowego, czyli gdy woda i sód są tracone w równoważnych ilościach, np. przez wymioty, biegunkę lub niedostateczne przyjmowanie79.
- Odwodnienie hipertoniczne – występuje, gdy utrata wody przewyższa utratę soli, czyli gdy więcej wody niż sodu jest tracone (np. przez niewystarczające przyjmowanie wody, nadmierne pocenie się, diurezę osmotyczną i leki moczopędne)7.
- Odwodnienie hipotoniczne – występuje, gdy więcej sodu niż wody jest tracone, np. w niektórych przypadkach wysokich strat potu lub wody żołądkowo-jelitowej, lub gdy niedobory wody i elektrolitów są leczone tylko wymianą wody. Charakteryzuje się osmotycznym przesunięciem płynu z obszaru zewnątrzkomórkowego do wewnątrzkomórkowego7.
Homeostatyczne mechanizmy kompensacyjne
Organizm ma kilka homeostatycznych mechanizmów przeciwdziałających odwodnieniu i utrzymujących euwolemia10:
- Osmoreceptory w podwzgórzu – wyzwalają uczucie pragnienia i promują przyjmowanie wody, gdy osmolalność osocza wzrasta10. Te osmoreceptory wydają się znajdować głównie w narządzie podbrzusznym (SFO), przedwzrokowym obszarze przyśrodkowym (MnPO) i narządzie naczyniowym blaszki krańcowej (OVLT). Z danych dotyczących selektywnych uszkodzeń wynika, że te regiony działają w sposób synergiczny, tak że optymalne picie i/lub wydzielanie wazopresyny argininowej (ADH) występuje, gdy wszystkie trzy te połączone regiony są funkcjonalne11.
- Wazopresyna – gdy osmolalność osocza wzrasta, tylny płat przysadki wydziela ADH, znaną również jako wazopresyna, która zwiększa reabsorpcję wody w kanalikach zbiorczych nerek10.
- Układ renina-angiotensyna – gdy objętość wewnątrznaczyniowa jest niska, nerki uwalniają reninę, która przekształca angiotensynogen w angiotensynę I10.
Patofizjologiczne następstwa odwodnienia
Odwodnienie powoduje zmniejszenie całkowitej wody organizmu zarówno w wewnątrzkomórkowej, jak i zewnątrzkomórkowej objętości płynowej12. Manifestacje kliniczne są związane głównie z deplecją objętości wewnątrznaczyniowej i próbami kompensacji fizjologicznej.
W miarę postępowania odwodnienia, objętość wody we krwi zmniejsza się, i ciśnienie krwi może spaść13. Gdy strata płynów przekracza 1% masy ciała, może dojść do obniżenia sprawności fizycznej i poznawczej oraz zaburzenia termoregulacji i funkcji sercowo-naczyniowej13. Myszy, które pozostawały bez wody przez 72 godziny, traciły średnio 23% masy ciała, co byłoby śmiertelne dla ludzi14.
Powikłania neurologiczne mogą wystąpić zarówno w stanach hiponatremii, jak i hipernatremii. Ciężka hiponatremia może prowadzić do opornych napadów drgawkowych, podczas gdy szybka korekcja przewlekłej hiponatremii (> 2 mEq/L/h) była związana z centralną mielinolizą mostu. Podczas odwodnienia hipernatremicznego woda jest osmotycznie wyciągana z komórek do przestrzeni zewnątrzkomórkowej. W celu kompensacji komórki mogą generować osmotycznie aktywne cząsteczki (osmole idiogeniczne), które przyciągają wodę z powrotem do komórki i utrzymują komórkową objętość płynu. Podczas szybkiego nawadniania w hipernatremii, zwiększona aktywność osmotyczna tych komórek może powodować duży napływ wody, wywołując obrzęk i pęknięcie komórek; obrzęk mózgu jest najbardziej dewastującym następstwem. Powolne nawadnianie przez 48 godzin ogólnie minimalizuje to ryzyko (nie przekraczając 0,5 mEq/L na godzinę; 10-12 mEq/L w ciągu 24 godzin)812.
Mechanizm kwasicy metabolicznej w odwodnieniu
Kwasica metaboliczna i odwodnienie często współwystępują, a patofizjologia jest wieloczynnikowa12. Podczas zaburzeń biegunkowych często dochodzi do znacznej utraty wodorowęglanów, co predysponuje do kwasicy metabolicznej. Natomiast przy wymiotach tracone są jony wodorowe, co predysponuje do zasadowicy metabolicznej15.
Zmiany elektrolitowe w odwodnieniu
Wszystkie typy utraconego płynu zawierają elektrolity w różnych stężeniach, więc utrata płynu zawsze wiąże się z pewnym stopniem utraty elektrolitów. Dokładna ilość i rodzaj utraty elektrolitów różnią się w zależności od przyczyny15. Utracony płyn zwykle zawiera niższe stężenie sodu niż osocze. Zatem przy braku uzupełnienia płynów, stężenie sodu w surowicy zwykle wzrasta (hipernatremia)15.
Hipernatremia powoduje przesunięcie wody z przestrzeni wewnątrzkomórkowej i śródmiąższowej do przestrzeni wewnątrznaczyniowej, pomagając, przynajmniej tymczasowo, utrzymać objętość naczyniową. Przy podaży hipotonicznych płynów (np. czystej wody), stężenie sodu w surowicy może się znormalizować, ale może też spaść poniżej normy (hiponatremia), szczególnie u dziecka z podwyższonym poziomem wazopresyny, której wydzielanie jest stymulowane przez hipowolemię i inny stres fizjologiczny15. Hiponatremia powoduje przesunięcie części płynu z przestrzeni wewnątrznaczyniowej do śródmiąższowej kosztem objętości naczyniowej15.
Efekty odwodnienia na poziomie tkankowym
W miarę postępowania odwodnienia tkanki zaczynają się kurczyć, skóra staje się sucha i pomarszczona, a oczy zapadnięte z miękkimi gałkami ocznymi16. W wyniku odwodnienia prawidłowy rozkład soli i wody w organizmie zostaje zniszczony, objętość osocza maleje, a lepkość krwi rośnie. W rezultacie tych zmian funkcja nerek jest zaburzona, produkcja moczu spada, a produkty odpadowe się gromadzą16.
Wszystkie funkcje komórkowe w skórze zależą od odpowiedniego zaopatrzenia w wodę. Ilość wewnętrznej wody jest istotna dla zdrowia i funkcji skóry właściwej oraz naskórka5. Zdolność warstwy rogowej do utrzymania zawartości wody zależy od grubości warstwy rogowej, organizacyjnych i zagęszczających cech korneocytów, które pozwalają im prawidłowo funkcjonować, oraz obecności związków higroskopijnych, głównie znajdujących się w korneocytach5.
Mechanizmy molekularne odwodnienia
Odwodnienie komórkowe
Odwodnienie komórkowe spowodowane bodźcami takimi jak hipertoniczny NaCl lub mannitol powoduje trwałe kurczenie się komórek osmowrażliwych, a w osmowrażliwych neuronach jest to przekształcane w proporcjonalną zmianę częstotliwości wyładowań11. Bazowa częstotliwość wyładowań tych neuronów może kodować efektywny punkt odniesienia dla osmoregulacji11.
W czasie trwałego odwodnienia osiągany jest próg, przy którym wewnętrzne zaopatrzenie w wodę staje się nieadekwatne dla aktywności komórkowej, prowadząc do utraty objętości wewnątrz i na zewnątrz komórki5. Ważne jest, aby zwracać uwagę na oznaki odwodnienia i nie ignorować pragnienia ani innych wskaźników, szczególnie podczas początku choroby, stanu zapalnego i zażywania leków5.
Mechanizm molekularny dehydratacji w nerkach
Po odwodnieniu utrzymanie prawidłowej funkcji nerek staje się szczególnie zależne od syntezy prostaglandyn (PG)17. W odpowiedzi na deprywację wody, poziomy mRNA cyklooksygenazy 2 (COX2), ale nie COX1, znacznie wzrastają w rdzeniu nerki, szczególnie w śródmiąższowych komórkach rdzenia nerki (RMIC)17.
Badania wykazują, że odwodnienie i hipertoniczność aktywują czynnik jądrowy κB (NF-κB) zarówno in vivo, jak i in vitro. NF-κB indukuje ekspresję COX2 w RMIC, a zwiększona ekspresja COX2 jest kluczowa dla zdolności RMIC do przetrwania stresu hipertonicznego17. Zwiększona ekspresja COX2 może odgrywać ważną rolę w utrzymaniu żywotności i ukrwienia rdzenia nerki17.
Zaobserwowano również, że niezdolność RMIC do przeżycia w warunkach hipertonicznych występowała, gdy COX2 była regulowana w dół przy użyciu selektywnego antysensownego oligonukleotydu lub blokowana selektywnym niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ) SC58236, odczynnikami, które nie wpływały na przeżycie komórek w izotonicznym środowisku17.
Mechanizm protekcyjny przed uszkodzeniem nerek
Badania na Uniwersytecie w New Hampshire wykazały, że niektóre zwierzęta żyjące w środowiskach pustynnych są w stanie przetrwać zarówno ostre, jak i przewlekłe odwodnienie bez uszkodzenia nerek14. Odkryto, że to nie ich fizyczna budowa pomaga im przetrwać, ale raczej ich genetyczne uwarunkowania14.
Przy narażeniu na ostre odwodnienie nie zaobserwowano widocznych uszkodzeń nerek, które z pewnością wystąpiłyby u ludzi narażonych na podobne poziomy odwodnienia, co sugeruje, że to geny mogą zapobiegać rozległemu uszkodzeniu nerek14. Ekscytującym wynikiem tych badań jest to, że molekularny zestaw narzędzi myszy kaktusowej ma ortologi, czyli pokrewne geny, u ludzi. Stwarza to potencjał do opracowania leków lub innych terapii, które mogłyby pomóc chronić organizm ludzki przed szkodami wynikającymi z odwodnienia14.
Dalsze analizy wykazały, że geny ważne w modulowaniu elektrolitów były bardzo aktywne, podobnie jak geny odpowiedzialne za utrzymanie ciśnienia krwi w nerkach14. Podczas gdy biomarkery genowe uszkodzenia nerek były nieznacznie podwyższone, sugeruje to, że uszkodzenie nerek nie występuje14.
Przyczyny odwodnienia
Odwodnienie może być spowodowane ograniczonym przyjmowaniem wody, nadmierną utratą wody lub obydwoma czynnikami16. Najczęstszą przyczyną odwodnienia u młodych dzieci jest biegunka i wymioty. Osoby starsze mają mniejszą objętość wody w organizmie. Ponadto osoby starsze mogą mieć schorzenia lub przyjmować leki, takie jak leki moczopędne, które zwiększają ryzyko odwodnienia3.
Zmniejszone przyjmowanie wody
Łagodne odwodnienie jest powszechne i zazwyczaj spowodowane niewystarczającym piciem płynów w ciągu dnia7. Zaburzenia takie jak cukrzyca, niedobór wazopresyny argininowej i choroba Addisona mogą zwiększać wydalanie moczu, prowadząc do odwodnienia18.
Cukrzyca niewydolna (insipidus) występuje, gdy organizm nie może równoważyć poziomu płynów w zdrowy sposób. Hormon znany jako hormon antydiuretyczny (ADH), zwany również wazopresyną, jest potrzebny do powrotu płynu filtrowanego przez nerki do krwiobiegu. Warunki powodujące, że mózg wytwarza zbyt mało ADH lub zaburzenia blokujące działanie ADH, powodują wytwarzanie przez organizm zbyt dużej ilości moczu, co może prowadzić do odwodnienia19.
Zwiększona utrata wody
Częste przyczyny odwodnienia obejmują utratę wody przez przewód pokarmowy spowodowaną biegunką i wymiotami, nadmierne oddawanie moczu, nadmierną utratę wody przez skórę (pocenie się) i płuca (oddychanie) z powodu upału i/lub wilgotności, aktywności fizycznej oraz gorączki lub oparzeń7.
Szybka utrata wody, która występuje przy silnych i utrzymujących się wymiotach, sprawia, że odwodnienie jest bardziej prawdopodobne, ponieważ trudno jest przywrócić stan nawodnienia przez picie7. Istnieją pewne leki, które zwiększają oddawanie moczu ponad normalne poziomy (np. diuretyki), oraz istnieją stany, które wpływają na funkcję nerek, prowadząc do utraty wody z organizmu przez mocz7.
Furosemid działa, zwiększając ilość oddawanego moczu. Robi to, pomagając nerkom usuwać elektrolity, takie jak sód (sól) i wodę z organizmu. Utrata wody z powodu furosemidu może obniżyć ciśnienie krwi zbyt mocno i spowodować odwodnienie. Oba te stany mogą prowadzić do problemów poważniejszych niż zawroty głowy, takich jak utrzymująca się lub ciężka biegunka lub wymioty, które mogą prowadzić do odwodnienia20.
Pocenie się i straty niewyczuwalne
Pocenie lub perspiracja to mechanizm wykorzystywany przez organizm do ochłodzenia się w warunkach gorąca, wilgotności i aktywności fizycznej7. Pocenie się uwalnia znaczną ilość wody, a gorąca i wilgotna pogoda może dodatkowo zwiększyć utratę płynów przez pocenie się21.
Szybkość pocenia się podczas aktywności fizycznej może wynosić od 0,5 do 3 litrów na godzinę, co odpowiada 1-6 funtom masy ciała na godzinę. Może to prowadzić do poważnego pogorszenia sprawności fizycznej i poznawczej22.
Odwodnienie w szczególnych grupach pacjentów
Odwodnienie u dzieci często wynika ze zwiększonego wydalania z powodu zapalenia żołądka i jelit, charakteryzującego się wymiotami i biegunką6. Rocznie dotyczy to około 30 milionów dzieci, z czego 1,5 miliona trafia do opieki ambulatoryjnej, 200 000 wymaga hospitalizacji, a 300 umiera w Stanach Zjednoczonych6.
Niemowlęta i młodsze dzieci są bardziej podatne na deplecję objętości niż starsze dzieci. Ogólnie jednak pediatryczni pacjenci z deplecją objętości mają doskonałe rokowanie, jeśli są odpowiednio leczeni6. Młodsze dzieci są szczególnie podatne na odwodnienie, ponieważ nie mogą samodzielnie komunikować swojego pragnienia opiekunom ani uzyskać dostępu do płynów4.
Odwodnienie jest szczególnie powszechne wśród osób starszych, ponieważ ich ośrodek pragnienia może nie funkcjonować tak dobrze, jak u młodszych osób18.
Kliniczne konsekwencje odwodnienia
Objawy odwodnienia
Niektóre powszechne oznaki odwodnienia to pragnienie, ból głowy, zmęczenie, skurcze, senność i zawroty głowy22. W miarę postępowania odwodnienia tkanki organizmu zaczynają wysychać, a komórki zaczynają się kurczyć i funkcjonować nieprawidłowo18.
Odwodnienie objawia się przez liczne sygnały z organizmu, takie jak pragnienie, zawroty głowy i niska energia. Na przykład skóra może wydawać się wysuszona po wędrówce lub spędzeniu czasu na gorącym słońcu5.
W ciężkim odwodnieniu uczucie pragnienia może faktycznie się zmniejszyć, a ciśnienie krwi może spaść, powodując zawroty głowy lub omdlenia18. Charakteryzuje się ono ekstremalnym pragnieniem, brakiem moczu, przyspieszonym oddychaniem, zmienionym stanem psychicznym oraz zimną, wilgotną skórą13.
Powikłania odwodnienia
Jeśli odwodnienie trwa nadal, pojawia się wstrząs i poważne uszkodzenie narządów wewnętrznych, takich jak nerki, wątroba i mózg18. Ciężkie odwodnienie stanowi zagrożenie dla życia, a odwodniona osoba może stracić przytomność, zapaść w śpiączkę lub umrzeć, jeśli jej organizm nie zostanie szybko nawodniony23.
Odwodnienie może prowadzić do zagrażających życiu powikłań, w tym niskiej objętości krwi21. Gdy dochodzi do niewydolności nerek, utracono około 8 procent całkowitej wody organizmu (4 litry [około 4,25 kwarty])16.
Długotrwałe lub powtarzające się epizody odwodnienia mogą powodować zakażenia dróg moczowych, kamienie nerkowe, a nawet niewydolność nerek3. Nieodpowiednio leczone lub ciężkie odwodnienie może prowadzić do poważnych powikłań dotyczących wielu układów narządów, w tym układu nerkowego, krążeniowego, neurologicznego i metabolicznego10.
Zaburzenia elektrolitowe, takie jak hiponatremia lub hipernatremia, mogą powodować następstwa neurologiczne, w tym splątanie, drgawki i śpiączkę. Ostre uszkodzenie nerek może wynikać ze zmniejszonej perfuzji nerek, prowadząc do anurii i zatrzymania produktów przemiany materii12.
Odwodnienie jako etiopatologia wstrząsu hipowolemicznego
Jednym z najpoważniejszych powikłań odwodnienia jest wstrząs hipowolemiczny. Może być śmiertelny. Występuje, gdy niska objętość krwi powoduje spadek ciśnienia krwi i spadek ilości tlenu w organizmie3.
W przypadku dzieci, u których stwierdzono ciężkie odwodnienie, skorelowane ze stanem wstrząsu hipowolemicznego, ważne jest, aby jak najszybciej przywrócić objętość wewnątrznaczyniową, niezależnie od osmolarności surowicy lub przyczyny odwodnienia24.
Diagnoza i ocena odwodnienia
Kliniczna ocena odwodnienia
Początkowa ocena dziecka z odwodnieniem powinna być ukierunkowana na określenie ciężkości odwodnienia i choroby24. Wszystkie dziesięć klinicznych oznak odwodnienia należy oceniać w kontekście pacjenta, ponieważ żadna z nich pojedynczo nie jest zarówno czuła, jak i specyficzna dla stopnia odwodnienia24.
Dlatego ogólna zasada dotycząca stopnia odwodnienia i liczby wyników w badaniu/badaniu fizykalnym jest następująca24:
- 1-2 objawy: Łagodne odwodnienie (5% utraty całkowitej wody organizmu)
- 3-6 objawów: Umiarkowane odwodnienie (5-10% utraty całkowitej wody organizmu)
- 7+ objawów: Ciężkie odwodnienie (10% utraty całkowitej wody organizmu)
Diagnostyka laboratoryjna
Aby uzupełnić historyczną i kliniczną ocenę odwodnienia u pacjenta, przydatna może być laboratoryjna ocena moczu i krwi u pacjentów, u których stwierdzono umiarkowane lub ciężkie odwodnienie24. Ciężar właściwy moczu i elektrolity w surowicy mogą pomóc uzupełnić decyzję kliniczną w celu określenia stopnia odwodnienia i odpowiedniego nawadniania płynami24.
Badania krwi mogą pomóc sprawdzić czynność nerek, stężenie sodu, potasu i innych elektrolitów21. Diagnoza opiera się na dodatnim wywiadzie aktualnej lub wcześniejszej utraty płynów ustrojowych, a także na obecności cech klinicznych odwodnienia i hipowolemii, a w niektórych przypadkach azotemia przednerkowa9.
Leczenie odwodnienia
Zasady nawadniania
Picie większej ilości płynów zwykle naprawia łagodne do umiarkowanego odwodnienie. Ale ciężkie odwodnienie wymaga natychmiastowego leczenia medycznego3. Leczenie koncentruje się na szybkim uzupełnieniu płynów i identyfikacji podstawowej przyczyny utraty płynów10.
W przypadkach ciężkiego odwodnienia ludzie mogą wymagać dożylnego podawania płynów w szpitalu w celu nawodnienia21. Zbyt szybkie nawadnianie może być przeciwproduktywne i prowadzić do powikłań, takich jak obrzęk płuc21.
Szybka korekcja hipernatremii może powodować następstwa neurologiczne, w tym drgawki. Normalizacja stężenia sodu w surowicy krwi o mniej niż lub równą 0,5 mEq/godzinę w ciągu 36 do 48 godzin jest ogólnie bezpieczną szybkością, aby uniknąć niekorzystnych skutków neurologicznych12.
Terapia nawadniająca
W zależności od stopnia odwodnienia, terapia składa się z nawadniania doustnego lub dożylnego24. W przypadku osób z ciężkim odwodnieniem utracone płyny należy uzupełnić za pomocą nawadniania dożylnego lub doszpikowego24.
Jak wspomniano wcześniej, początkowe leczenie składa się z bolusów 20 ml/kg izotonicznego roztworu soli fizjologicznej do momentu ustabilizowania się oznak wstrząsu hipowolemicznego24. Leczenie obejmuje resuscytację objętościową przy użyciu zbilansowanych lub niezbilansowanych płynów krystaloidowych w celu wyrównania wcześniejszej i obecnej utraty objętości9.
Leczenie każdej formy odwodnienia zależy nie tylko od przywrócenia utraconej wody, ale także od przywrócenia normalnego stężenia soli w płynie ustrojowym16. Leczenie jakiejkolwiek formy odwodnienia zależy nie tylko od przywrócenia utraconej wody, ale także od przywrócenia normalnych poziomów elektrolitów organizmu i ograniczenia produkcji produktów azotowych przemiany materii16.
Prewencja odwodnienia
Większość ludzi staje się spragniona przy deficycie 1,5 kwarty lub stracie 2% całkowitej masy ciała. Ten poziom odwodnienia wyzwala „mechanizm pragnienia”. Problem polega jednak na tym, że mechanizm pragnienia pojawia się zbyt późno i jest zbyt łatwo wyłączany. Niewielka ilość płynu w ustach wyłączy ten mechanizm i opóźni uzupełnienie potrzebnych płynów ustrojowych22.
Należy pamiętać, że ilość wypijanej wody będzie zależeć od poziomu pracy, temperatury, wilgotności, osobistego stylu życia i indywidualnej fizjologii22. Regularne monitorowanie i zapobieganie odwodnieniu są niezbędne, aby uniknąć powikłań i promować optymalne zdrowie u pacjentów10.
Nawadnianie jest kluczowe dla wszystkich, ale sposób nawadniania ma jeszcze większe znaczenie, nie tylko dla osób z cukrzycą, ale także dla osób zdrowych. Większość ludzi pije dużo zwykłej wody z obawy przed odwodnieniem. Ale organizm, wyczuwając, że nagły napływ wody może rozcieńczyć poziom sodu we krwi, powoduje natychmiastowe wydalanie wody przez mocz. Tak więc woda nie jest wchłaniana przez organizm. Ten mechanizm ochronny nazywany jest odpowiedzią na bolus. Jednak gdy pijemy wodę podczas posiłków i przekąsek, organizm zatrzymuje płyn. Dlatego należy pić mniejsze ilości wody w ciągu dnia25.
Pocenie się w lecie prowadzi do utraty niezbędnych elektrolitów, takich jak sód, potas i chlorek, które są kluczowe dla utrzymania równowagi płynowej w organizmie. Elektrolity odgrywają istotną rolę w przyswajaniu składników odżywczych z pożywienia. Ponadto organizm może nie zatrzymywać wody tak skutecznie, jeśli elektrolity nie zostaną uzupełnione25.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.