Nadwrażliwość na dźwięki (hiperakuzja)
Epidemiologia
Hiperakuzja to zaburzenie percepcji dźwięku charakteryzujące się nadmierną wrażliwością na bodźce dźwiękowe o normalnym natężeniu, które stają się dla pacjenta nie do zniesienia. Częstość występowania w populacji ogólnej jest bardzo zróżnicowana i wynosi od 0,2% do 17,2%, z wartościami 8-15,2% u dorosłych oraz 3,2-17,1% u dzieci i młodzieży. W badaniu szwedzkim odnotowano 9,2% przypadków, co odpowiada około 700 000 dorosłych, natomiast w Polsce częstość ta sięga 15,2%. Czynniki ryzyka obejmują płeć żeńską, wiek (częstość wzrasta z wiekiem), ekspozycję zawodową na hałas w zakresie 75-85 dB(A) (np. nauczycielki przedszkolne z częstością 39%), a także współwystępowanie z innymi schorzeniami, takimi jak szumy uszne (86%), zespół Williamsa (do 90%), spektrum autyzmu, zaburzenia słuchu, choroby psychiczne oraz zespoły somatyczne (fibromialgia, CFS). Ekspozycja na wybuchy u żołnierzy i weteranów zwiększa ryzyko zmniejszonej tolerancji na dźwięki (33-48%). Czynniki psychospołeczne, takie jak stres zawodowy i brak wsparcia społecznego, również istotnie wpływają na rozwój i nasilenie hiperakuzji.
- Epidemiologia nadwrażliwości na dźwięki (hiperakuzji)
- Rozpowszechnienie w populacji ogólnej
- Czynniki demograficzne i różnice płciowe
- Nadwrażliwość na dźwięki a wiek
- Nadwrażliwość na dźwięki a ekspozycja zawodowa
- Choroby współistniejące z hiperakuzją
- Hiperakuzja a ekspozycja na wybuch
- Czynniki środowiskowe i psychospołeczne
- Metody nadzoru i monitorowania hiperakuzji
Epidemiologia nadwrażliwości na dźwięki (hiperakuzji)
Nadwrażliwość na dźwięki (hiperakuzja) jest zaburzeniem percepcji głośności, charakteryzującym się nieproporcjonalnie zwiększoną wrażliwością na bodźce dźwiękowe o normalnym natężeniu, gdzie dźwięki powszechnie uważane za nieszkodliwe stają się nieznośne dla osoby dotkniętej tym zaburzeniem 123. Zaburzenie to może wpływać na relacje międzyludzkie, zdolność do pracy, nauki oraz ogólne samopoczucie 4.
Rozpowszechnienie w populacji ogólnej
Częstość występowania hiperakuzji w populacji ogólnej waha się znacząco w zależności od źródeł. Według dostępnych badań, rozpowszechnienie hiperakuzji w populacji ogólnej szacuje się na poziomie od 0,2% do 17,2% 5. Inne badania podają wartości w zakresie 8-15,2% wśród dorosłych 162. Szwedzkie badanie wykazało, że około 9,2% populacji cierpi na hiperakuzję, co przekłada się na około 700 000 osób dorosłych w Szwecji 7. Z kolei badanie polskie wskazuje na częstość występowania sięgającą 15,2% 68.
W przypadku dzieci i młodzieży częstość występowania hiperakuzji szacuje się na poziomie 3,2-17,1% 193. Badanie przeprowadzone wśród dzieci w wieku 9-12 lat we Flandrii wykazało występowanie hiperakuzji u 3,3% badanych 10.
Warto zauważyć, że dane dotyczące rozpowszechnienia hiperakuzji są bardzo zróżnicowane, co może wynikać z braku standaryzacji w definiowaniu i diagnozowaniu tego zaburzenia, a także z różnic metodologicznych w przeprowadzanych badaniach 11912.
Czynniki demograficzne i różnice płciowe
Analiza czynników demograficznych wskazuje na pewne prawidłowości w występowaniu hiperakuzji. Badania sugerują, że w populacji ogólnej występuje wyższe rozpowszechnienie hiperakuzji wśród kobiet niż mężczyzn 513. Niektóre badania wskazują również, że zaburzenie to może być bardziej powszechne wśród osób starszych oraz młodzieży 514.
Zgodnie z wynikami szwedzkiego badania, grupy z hiperakuzją (zarówno zdiagnozowaną przez lekarza, jak i zgłaszaną samodzielnie) były starsze i przeważały w nich kobiety w porównaniu z grupą kontrolną 13. Osoby z hiperakuzją często miały również wyższe wykształcenie (tylko w grupie z samodzielnie zgłaszaną hiperakuzją) 13.
Jednak warto zauważyć, że nie wszystkie badania potwierdzają różnice płciowe. Niektóre źródła wskazują, że nie udało się jeszcze ustalić wyraźnych różnic między płciami wśród pacjentów z hiperakuzją 1115. Ponadto, według niektórych badań, hiperakuzja wydaje się być bardziej nasilona u młodszych pacjentów 11.
Nadwrażliwość na dźwięki a wiek
Wiek jest istotnym czynnikiem wpływającym na występowanie hiperakuzji. Ogólnie rzecz biorąc, częstość występowania hiperakuzji wzrasta wraz z wiekiem, co może być związane ze stopniowym obniżaniem się funkcji ośrodkowego układu eferentnego oliwkowo-ślimakowego 16. Dzieci są często bardziej wrażliwe na głośne dźwięki niż dorośli, jednak ta nadwrażliwość zazwyczaj zmniejsza się wraz z wiekiem 4.
Dane z amerykańskiego National Health Interview Survey z 2014 roku wskazują, że 5,9% dorosłych w USA zgłaszało wrażliwość na codzienne dźwięki. Dorośli w wieku powyżej 70 lat byli tylko nieznacznie bardziej skłonni do zgłaszania nadwrażliwości na codzienne dźwięki w porównaniu z dorosłymi w wieku 18-39 lat 17.
Nadwrażliwość na dźwięki a ekspozycja zawodowa
Ekspozycja zawodowa na hałas stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju hiperakuzji. Badania wykazały znacznie zwiększone ryzyko hiperakuzji wśród kobiet pracujących w zawodach narażonych na hałas w zakresie 75-85 dB(A) w porównaniu z grupą referencyjną poniżej 75 dB(A) 18. Ryzyko to było trzykrotnie wyższe wśród nauczycielek przedszkolnych, a krzywa Kaplana-Meiera pokazała wyższy wskaźnik wystąpienia zaburzenia na wczesnym etapie życia zawodowego w tej grupie w porównaniu z innymi grupami ekspozycji 18.
Częstość występowania hiperakuzji wśród nauczycielek przedszkolnych wynosiła 39%, co było ponad dwukrotnie wyższe niż w losowo wybranej populacji kobiet w Szwecji (18%) 8. Wyniki te wskazują na zwiększone ryzyko hiperakuzji już poniżej dopuszczalnego limitu narażenia na hałas zawodowy w Szwecji (85 dB LAeq,8h) 18.
Osoby wykonujące zawody związane z muzyką (muzycy, studenci muzyki) oraz nauczyciele, którzy przez długi czas byli narażeni na hałas, również wykazują wyższy wskaźnik występowania hiperakuzji w porównaniu z populacją ogólną 16.
Choroby współistniejące z hiperakuzją
Hiperakuzja często współwystępuje z różnymi chorobami i zaburzeniami. Wśród osób ze specyficznymi chorobami, częstość występowania hiperakuzji jest zazwyczaj wyższa niż w populacji ogólnej i wynosi 4,7-95% 16. Do chorób i zaburzeń często współwystępujących z hiperakuzją należą:
- Szumy uszne (tinnitus) – występują u wysokiego odsetka osób z hiperakuzją, szacowanego na 86% 3. Pacjenci z szumami usznymi są bardziej podatni na hiperakuzję, co jest zgodne z hipotezą, że zarówno szumy uszne, jak i hiperakuzja mogą wynikać ze zwiększenia centralnego wzmocnienia 16.
- Zespół Williamsa – hiperakuzja występuje u nawet 90% osób z tym zespołem 3.
- Autyzm – hiperakuzja jest częstym objawem u osób ze spektrum autyzmu 5.
- Zaburzenia słuchu – u osób z zaburzeniami słuchu częstość występowania hiperakuzji jest znacznie wyższa niż u osób z normalnym słuchem 5.
- Zaburzenia psychiczne – w tym lęk, depresja, schizofrenia 1314.
- Inne zespoły somatyczne – w tym fibromialgia, zespół przewlekłego zmęczenia (CFS) 13.
- Porażenie nerwu twarzowego i porażenie Bella 14.
Hiperakuzja wykazuje również współchorobowość z innymi niewyjaśnionymi medycznie objawami, a także innymi nietolerancjami środowiskowymi, takimi jak wieloraka wrażliwość chemiczna, niespecyficzne objawy związane z budynkami oraz objawy przypisywane polom elektromagnetycznym 13.
Hiperakuzja a ekspozycja na wybuch
Badania przeprowadzone wśród amerykańskich żołnierzy i weteranów wojen w Iraku i Afganistanie ujawniły związek między ekspozycją na wybuch a zmniejszoną tolerancją na dźwięki 19. Wśród osób, które zgłosiły ekspozycję na wybuch, 33% żołnierzy (skorygowany OR=1,4; CI=0,7-2,8) i 48% weteranów (skorygowany OR=1,9; CI=1,1-3,3) zgłosiło zmniejszoną tolerancję na dźwięki 19.
Głównym ustaleniem badania było to, że silniejszy związek między ekspozycją na wybuch a zmniejszoną tolerancją na dźwięki zaobserwowano u weteranów niż u żołnierzy w czynnej służbie. Weterani w badanej próbie byli prawie dwukrotnie bardziej skłonni do zgłaszania zmniejszonej tolerancji na dźwięki w porównaniu z osobami, które nie zgłosiły historii ekspozycji na wybuch 20.
Czynniki środowiskowe i psychospołeczne
Czynniki psychospołeczne odgrywają istotną rolę w rozwoju i nasileniu hiperakuzji. Badania sugerują, że zmartwienia związane z aspektami pracy, postrzeganie niskiego wsparcia społecznego oraz brak poczucia bycia docenianym w pracy są związane z hiperakuzją 21.
Wcześniejsze badania wykazały, że kobiety cierpiące na wysokie wyczerpanie emocjonalne i narażone na ostry stres mają 2-3 razy zwiększone ryzyko rozwoju hiperakuzji w porównaniu z kobietami z niskim wyczerpaniem emocjonalnym 21. Wyniki badań sugerują związek między psychospołecznym środowiskiem pracy a hiperakuzją, z około dwukrotnie zwiększonym ryzykiem związanym z martwieniem się w pracy oraz brakiem zarówno wsparcia społecznego, jak i doceniania w pracy 22.
Metody nadzoru i monitorowania hiperakuzji
Wyzwania w badaniach epidemiologicznych
Pełne zrozumienie rozpowszechnienia hiperakuzji stanowi wyzwanie ze względu na subiektywny charakter tego zaburzenia, co wymaga starannie zdefiniowanego zestawu pytań przesiewowych 1. Brak spójności metodologicznej między badaniami wskazuje na konieczność badania epidemiologii hiperakuzji u dzieci i młodzieży przy użyciu znormalizowanych i spójnych kryteriów 23.
Obecna ocena nadwrażliwości na dźwięki jest ograniczona do kwestionariuszy samooceny, a dotychczas nie przedstawiono obiektywnych miar 24. Dokładne oszacowanie rzeczywistego rozpowszechnienia jest istotne przy planowaniu usług diagnostycznych i interwencyjnych 25.
Potrzeba standaryzacji i wytycznych
Opracowanie wytycznych dotyczących oceny objawów słuchowych, takich jak hiperakuzja, u dzieci pomogłoby określić liczby rozpowszechnienia z większą dokładnością 10. Wskazuje się na potrzebę ulepszenia oceny ryzyka, środków zapobiegania uszkodzeniom słuchu oraz ulepszenia procedur uwzględniania hałasu i hiperakuzji w systematycznej ocenie środowiska pracy w zawodach nieprzemysłowych, szczególnie wśród pracowników przedszkoli, ale także w innych zawodach narażonych na hałas powyżej 75 dB(A) 26.
Istnieje również potrzeba dalszych badań nad związkiem przyczynowym między ekspozycją na wybuch a rozwojem zmniejszonej tolerancji na dźwięki, w tym ewentualnego opóźnienia wystąpienia objawów oraz potencjalnego wpływu i skutków na codzienne życie żołnierzy i weteranów 27.
Znaczenie dla zdrowia publicznego
Zważywszy na wysokie rozpowszechnienie hiperakuzji i duże różnice między zgłaszanym rozpowszechnieniem w różnych badaniach, zagadnienie to zasługuje na naszą dużą uwagę 16. Wyniki badań wskazują, że samodzielnie zgłaszane problemy ze słuchem są związane z postrzeganym gorszym środowiskiem psychospołecznym, a także objawami zdrowia psychicznego i stresem 16.
Potrzebne są kampanie uwrażliwiające na bezpieczne słuchanie, ponieważ ponad połowa dzieci nigdy nie korzysta z ochrony słuchu 10. Przy częstości występowania hiperakuzji na poziomie 9,2% w populacji szwedzkiej, szacuje się, że około 700 000 dorosłych Szwedów może cierpieć na hiperakuzję, co uzasadnia dodatkowe badania i zasoby opieki zdrowotnej 7.
Kompleksowe zrozumienie wszystkich cech hiperakuzji, w tym ewentualnych różnic płciowych, może być ważne w praktyce klinicznej jako cenny zasób w opracowywaniu strategii interwencji klinicznych 2.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.