Klaudikacja
Epidemiologia
Klaudykacja przestankowa, będąca jednym z głównych objawów miażdżycowej choroby tętnic obwodowych (PAD), charakteryzuje się bólem mięśni kończyn dolnych podczas wysiłku, ustępującym po odpoczynku. PAD dotyka ponad 200 milionów dorosłych na świecie, z częstością wzrastającą wraz z wiekiem: od 0,9% w grupie 40-49 lat do nawet 29,4% u osób powyżej 80 roku życia. Czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu, cukrzycę, hipercholesterolemię, nadciśnienie tętnicze oraz wiek powyżej 50 lat. Diagnostyka opiera się głównie na wskaźniku kostka-ramię (ABI), który jest prostym i skutecznym narzędziem przesiewowym. Klaudykacja występuje u 10-35% pacjentów z PAD, a większość pozostaje bezobjawowa lub z nietypowymi symptomami. Epidemiologicznie, PAD i klaudykacja są bardziej rozpowszechnione u mężczyzn, Afroamerykanów oraz osób starszych, a ich częstość różni się geograficznie, wahając się od 0,4% do 35% w zależności od metody diagnostycznej i regionu.
Epidemiologia klaudykacji
Klaudykacja przestankowa (chromanie przestankowe) jest jednym z najczęstszych objawów choroby tętnic obwodowych (PAD) wywołanej miażdżycą. Charakteryzuje się ona bólem mięśni, zmęczeniem lub dyskomfortem występującym podczas wysiłku fizycznego, który ustępuje po odpoczynku. Klaudykacja dosłownie oznacza „utykanie” i stanowi istotny problem zdrowotny, szczególnie w populacji osób starszych.12
Występowanie na świecie
Choroba tętnic obwodowych (PAD), której objawem jest klaudykacja, dotyka ponad 200 milionów dorosłych osób na całym świecie, stanowiąc jeden z trzech głównych czynników chorób sercowo-naczyniowych na tle miażdżycowym, zaraz po chorobie wieńcowej i udarze mózgu.12 W samych Stanach Zjednoczonych PAD dotyka około 8-12 milionów osób dorosłych.12
Globalne badania epidemiologiczne wskazują na znaczący wzrost występowania PAD w ostatnich dekadach. Między 2000 a 2010 rokiem częstość występowania PAD wzrosła o około 15% w krajach o wysokim dochodzie i aż o 30% w krajach o niskim i średnim dochodzie.12 Badanie Global Burden of Disease szacuje ponad 30% wzrost zgonów i niepełnosprawności przypisywanej PAD między 2005 a 2015 rokiem, co jest w dużej mierze spowodowane starzeniem się populacji.1
Występowanie klaudykacji w różnych grupach wiekowych
Częstość występowania klaudykacji przestankowej zwiększa się znacząco wraz z wiekiem:12
- Między 40-49 rokiem życia: 0,9%1
- Między 50-59 rokiem życia: 2,5%1
- Między 60-69 rokiem życia: 4,7-6,5%12
- 70 lat i więcej: 11,6-14,5%12
- Powyżej 80 roku życia: do 29,4%1
W badaniu Framingham wykazano, że zapadalność na klaudykację przestankową wzrasta z 0,4 na 1000 osób w wieku 35-45 lat do 6 na 1000 osób w wieku 65 lat i starszych.1 NICE (National Institute for Health and Care Excellence) ocenia, że około 20% osób w wieku powyżej 60 lat ma pewien stopień choroby tętnic obwodowych.1
Różnice płciowe i etniczne
Badania epidemiologiczne wykazują różnice w występowaniu klaudykacji w zależności od płci i pochodzenia etnicznego:12
- W populacji ogólnej powyżej 60 roku życia, klaudykacja przestankowa występuje u 5% mężczyzn i 2,5% kobiet1
- Choroba tętnic obwodowych dotyka mężczyzn i kobiety w równym stopniu, jednak objawy ciężkiej choroby częściej występują u mężczyzn12
- W każdym wieku częstość występowania PAD jest dwukrotnie wyższa u Afroamerykanów niż u osób rasy białej12
- Zapadalność na klaudykację jest najwyższa wśród osób pochodzenia afroamerykańskiego, następnie wśród osób pochodzenia latynoskiego i białych mieszkańców Ameryki Północnej1
- Istnieją dowody, że Azjaci i Latynosi mają niższą częstość występowania PAD niż osoby rasy białej1
Zróżnicowanie geograficzne
Występowanie klaudykacji przestankowej różni się również w zależności od regionu geograficznego. Badania pokazują, że częstość występowania chromania przestankowego diagnozowanego za pomocą kwestionariusza Rose waha się między 0,4% a 14,4% w różnych regionach świata.1 Podobną zmienność obserwuje się w przypadku choroby diagnozowanej za pomocą wskaźnika kostka-ramię (ABI), gdzie wyniki wahają się od 4,2% do 35%.1
Czynniki ryzyka klaudykacji
Główne czynniki ryzyka rozwoju klaudykacji przestankowej są ściśle związane z czynnikami ryzyka miażdżycy:12
- Palenie tytoniu – najsilniejszy czynnik ryzyka PAD i klaudykacji12
- Cukrzyca – znacząco zwiększa ryzyko PAD i progresji choroby12
- Hiperlipidemia (podwyższony poziom lipidów we krwi, w tym cholesterolu i trójglicerydów)1
- Nadciśnienie tętnicze12
- Brak aktywności fizycznej1
- Wiek powyżej 50 lat1
- Choroby nerek1
- Obciążenie rodzinne1
Palenie tytoniu wykazuje najsilniejszą korelację z chorobą tętnic obwodowych i jest najważniejszym czynnikiem prognostycznym progresji PAD.1 Cukrzyca jest również istotnym czynnikiem ryzyka, który negatywnie wpływa na rokowanie.1
Objawy i rozpoznanie klaudykacji
Klaudykacja przestankowa definiowana jest jako zmęczenie, dyskomfort lub ból, które występują w określonych grupach mięśni kończyn dolnych wskutek niedokrwienia wywołanego wysiłkiem.1 Typowe objawy obejmują:
- Ból głęboko w mięśniach nóg (łydki, uda lub pośladki) podczas aktywności fizycznej1
- Ustępowanie bólu podczas odpoczynku12
- Powtarzalność dolegliwości przy podobnym poziomie wysiłku1
Diagnostyka klaudykacji opiera się na objawach klinicznych i badaniach nieinwazyjnych. Najważniejszym badaniem przesiewowym w kierunku PAD/klaudykacji przestankowej jest wskaźnik kostka-ramię (ABI).1 ABI jest prostym, skutecznym i tanim narzędziem stosowanym zarówno w spoczynku, jak i po wysiłku do diagnostyki i monitorowania PAD.12
Warto podkreślić, że klasyczna klaudykacja występuje tylko u 10-35% pacjentów z PAD.123 Większość pacjentów z PAD ma albo objawy nietypowe, albo jest bezobjawowa.12
Naturalna historia i progresja klaudykacji
Klaudykacja przestankowa jest zazwyczaj stabilną lub wolno postępującą chorobą.1 U większości pacjentów z klaudykacją występuje stabilna choroba wymagająca modyfikacji stylu życia i leczenia czynników ryzyka.1
Progresja choroby może przebiegać w następujących kierunkach:1
- Postępująca klaudykacja – nasilenie objawów ograniczających styl życia1
- Rozwój krytycznego niedokrwienia kończyn (CLI)1
- Wystąpienie ostrego niedokrwienia kończyn (ALI)1
Badania pokazują, że do 21% pacjentów z klaudykacją przestankową może progresować do krytycznego niedokrwienia kończyn.12 Według NICE, u około 20% osób z klaudykacją przestankową objawy będą się nasilać z rozwojem krytycznego niedokrwienia kończyn.1
Rokowanie i śmiertelność
Rokowanie w klaudykacji przestankowej zależy od wielu czynników. U osób, które kontynuują palenie, mają niekontrolowane nadciśnienie tętnicze lub podwyższony poziom glukozy we krwi, stan może postępować, prowadząc do niedokrwienia, martwicy i ostatecznie amputacji kończyny.1
PAD jest niezależnie związana ze zwiększoną chorobowością i śmiertelnością. Nawet po uwzględnieniu tradycyjnych czynników ryzyka, PAD jest silnym predyktorem systemowych zdarzeń zakrzepowo-miażdżycowych, takich jak śmiertelność z wszystkich przyczyn, zgony z przyczyn sercowo-naczyniowych, zawał mięśnia sercowego i udar mózgu.1
Dane dotyczące śmiertelności pacjentów z klaudykacją przestankową wskazują na:
- 5-30% pacjentów umiera w ciągu 10 lat, w zależności od ciężkości choroby naczyniowej1
- Roczna śmiertelność pacjentów z krytycznym niedokrwieniem kończyn wynosi około 25%12
- W ciągu 5 lat od rozpoznania krytycznego niedokrwienia kończyn ponad 60% pacjentów umrze1
W porównaniu z grupą kontrolną dopasowaną pod względem wieku, pacjenci z klaudykacją przestankową mają wyższe ryzyko amputacji i śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych w ciągu pięciu lat.1 Główną przyczyną skróconej oczekiwanej długości życia jest współistniejąca choroba wieńcowa.1
Zmiany w rokowaniu na przestrzeni czasu
Nowsze badania wskazują na pewną poprawę rokowania u pacjentów z klaudykacją przestankową. Badanie CAVASIC wykazało, że odsetek zgonów z przyczyn naczyniowych był znacznie niższy (5,1% w całym okresie obserwacji) niż prognozowano w dokumencie konsensusu TASC (23% w ciągu pięciu lat).12 Wskazuje to, że obecnie pacjenci częściej przeżywają incydenty sercowo-naczyniowe, a znaczna liczba umiera z powodu nowotworów.1
Pomimo tych zmian, odsetek incydentów sercowo-naczyniowych nie zmniejszył się znacząco w ciągu ostatnich dwóch dekad. Badanie CAVASIC wykazało 27,5% częstość występowania incydentów sercowo-naczyniowych, z czego 21,2% wystąpiło w ciągu pierwszych pięciu lat obserwacji.1
Wyzwania w badaniach epidemiologicznych klaudykacji
Badania epidemiologiczne klaudykacji przestankowej napotykają na szereg wyzwań metodologicznych:12
- Wczesne badania PAD koncentrowały się głównie na klaudykacji jako głównym objawowym przejawie PAD12
- Chociaż klaudykacja przestankowa jest ważnym objawem PAD, nie jest ona patognomoniczna12
- PAD diagnozowana na podstawie kryteriów ABI jest znacznie częstsza niż klaudykacja w populacji ogólnej12
- Duża liczba pacjentów bez klaudykacji może mieć nietypowe objawy lub być bezobjawowa mimo obecności PAD na podstawie ABI12
Wiele badań epidemiologicznych wykorzystuje kwestionariusz Edynburski do rozpoznawania klaudykacji (Edinburgh Claudication Questionnaire), który jest udoskonaloną wersją kwestionariusza WHO/Rose, stosowaną w badaniach epidemiologicznych.12
Trendy i prognozy epidemiologiczne
Dane dotyczące zmian czasowych w zapadalności i częstości występowania PAD są bardzo skąpe.1 Dostępne informacje wskazują na:
- W badaniu Framingham odnotowano spadek zachorowalności na klaudykację przestankową z 282 na 100 000 osobolat w okresie 1950-1959 do 225 na 100 000 osobolat w okresie 1990-19991
- Nowsze badanie populacyjne w Wielkiej Brytanii wykazało znaczący spadek zachorowań na objawową PAD z 38,6 na 10 000 osobolat w 2000 r. do 17,3 w 2014 r.1
Mimo tych pozytywnych trendów, ze względu na starzenie się populacji globalnej, wydaje się prawdopodobne, że PAD będzie w przyszłości coraz powszechniejsza.12 Częstość występowania PAD wzrasta wraz z wiekiem, co oznacza, że wraz ze starzeniem się populacji liczba osób dotkniętych PAD będzie wzrastać.1
Współwystępowanie chorób i powikłania
Choroba tętnic obwodowych jest silnie związana z jednoczesnym występowaniem choroby wieńcowej i mózgowo-naczyniowej.1 Biorąc pod uwagę wspólne czynniki ryzyka dla PAD i innych chorób sercowo-naczyniowych i mózgowo-naczyniowych, nie jest zaskakujące, że osoby z PAD są bardziej narażone na te inne zaburzenia i odwrotnie.1
PAD prowadzi również do głębokiej niepełnosprawności i niskiej jakości życia z powodu klaudykacji, bólu spoczynkowego na tle niedokrwiennym, owrzodzeń stóp, ostrego niedokrwienia kończyn, powtarzających się hospitalizacji, potrzeby rewaskularyzacji i amputacji.1
Pacjenci z PAD mają 3-15 razy większe ryzyko ostrego zawału mięśnia sercowego i śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych w porównaniu do osób bez PAD.12
Niedostateczna diagnostyka i leczenie
Pomimo rosnącej częstości występowania, rozpoznanie PAD jest rutynowo pomijane, a pacjenci ci rzadziej otrzymują leczenie oparte na dowodach naukowych w porównaniu z osobami z chorobą wieńcową.1 Populacja z PAD nadal jest niedostatecznie diagnozowana i niedostatecznie leczona w zakresie czynników ryzyka sercowo-naczyniowych.1
Badania populacyjne, zarówno w Australii, jak i na świecie, pokazują, że tylko około jednej trzeciej pacjentów z chorobą tętnic kończyn dolnych jest optymalnie leczonych odpowiednimi terapiami medycznymi.1 Terapia redukcji ryzyka nadal jest niedostatecznie wykorzystywana u pacjentów z PAD.1
Barierami w skutecznym wdrażaniu nadzorowanego treningu wysiłkowego (SET), który jest podstawową formą terapii klaudykacji, są: brak finansowania, obiektów, zasobów, przeszkolonego personelu i słabe ścieżki skierowań.1 Bariery ze strony pacjentów przyczyniające się do słabej frekwencji i compliance są wieloczynnikowe i obejmują ograniczenia czasowe, motywację, transport, bariery finansowe i psychologiczne.1
Podsumowanie epidemiologiczne
Klaudykacja przestankowa, będąca objawem choroby tętnic obwodowych, stanowi istotny problem zdrowia publicznego, dotykający miliony osób na całym świecie. Częstość jej występowania wzrasta dramatycznie z wiekiem, osiągając 10-20% populacji powyżej 70 roku życia. Chociaż w ostatnich latach obserwuje się pewne pozytywne trendy w zakresie zmniejszenia częstości występowania objawowej PAD, ogólne obciążenie tą chorobą nadal rośnie ze względu na starzenie się populacji globalnej.12
Klaudykacja przestankowa jest nie tylko problemem zdrowotnym wpływającym na jakość życia, ale także ważnym markerem ogólnego obciążenia miażdżycą, związanym ze znacznym wzrostem ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych i śmiertelności.12 Pomimo tego, diagnostyka i leczenie PAD są często niewystarczające, co podkreśla potrzebę większej świadomości tego schorzenia wśród pracowników służby zdrowia i ogółu społeczeństwa.1
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.