Leki w grupie
„biguanidy”

Biguanidy to klasa leków przeciwcukrzycowych, działających głównie poprzez hamowanie wątrobowej produkcji glukozy (glukoneogenezy), zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę oraz zmniejszenie wchłaniania glukozy w jelitach. Podstawowym mechanizmem działania jest aktywacja kinazy białkowej aktywowanej przez AMP (AMPK), która reguluje metabolizm energetyczny komórek.

Głównym i najpowszechniej stosowanym przedstawicielem tej grupy jest metformina, dostępna w Polsce pod nazwami handlowymi takimi jak: Metformax, Metfogamma, Siofor, Formetic, Glucophage, Avamina, Metformin Bluefish. Historycznie stosowano również fenforminę i buforminę, jednak zostały one wycofane z większości rynków z powodu ryzyka kwasicy mleczanowej.

Metformina uznawana jest za lek pierwszego wyboru w terapii cukrzycy typu 2, szczególnie u pacjentów z nadwagą lub otyłością. Jest rekomendowana przez wszystkie główne towarzystwa diabetologiczne jako podstawa farmakoterapii w początkowym leczeniu cukrzycy typu 2, często w połączeniu z modyfikacją stylu życia.

Do największych zalet stosowania biguanidów należą: niewielkie ryzyko hipoglikemii, korzystny wpływ na masę ciała (brak przyrostu masy ciała, a nawet jej niewielka redukcja), poprawa profilu lipidowego, potencjalne działanie kardioprotekcyjne oraz niski koszt terapii. Dodatkowo metformina wykazuje potencjalne działanie przeciwnowotworowe i może znaleźć zastosowanie w zespole policystycznych jajników.

Najpoważniejszym, choć rzadkim, działaniem niepożądanym jest kwasica mleczanowa, występująca głównie u pacjentów z przeciwwskazaniami do stosowania leku (niewydolność nerek, wątroby, serca, stany hipoksji). Do częstszych działań niepożądanych należą dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego (biegunki, nudności, dyskomfort brzuszny), które można zminimalizować poprzez stopniowe zwiększanie dawki i przyjmowanie leku podczas posiłku. Długotrwałe stosowanie metforminy może również prowadzić do niedoboru witaminy B12.

Biguanidy są przeciwwskazane u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek (eGFR < 30 ml/min), niewydolnością oddechową, niewydolnością wątroby, niewydolnością serca, ostrym zawałem serca, sepsą, odwodnieniem, alkoholizmem oraz w okresie 48 godzin przed i po podaniu środków kontrastowych zawierających jod. Stosowanie metforminy należy czasowo wstrzymać przed zabiegami chirurgicznymi z zastosowaniem znieczulenia ogólnego.

Lista leków w tej grupie

  1. 14.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl