Leki w grupie
„antytoksyny”

Antytoksyny to preparaty zawierające przeciwciała neutralizujące toksyny bakteryjne. Działają poprzez wiązanie się z toksynami, blokując ich zdolność do interakcji z komórkami organizmu i zapobiegając ich szkodliwemu wpływowi. Są wykorzystywane w leczeniu niektórych chorób zakaźnych wywołanych przez bakterie wytwarzające egzotoksyny, takich jak tężec, błonica czy jad kiełbasiany.

Do najważniejszych antytoksyn stosowanych w praktyce klinicznej należą: antytoksyna błonicza (stosowana w leczeniu błonicy, zawierająca przeciwciała przeciw toksynie Corynebacterium diphtheriae), antytoksyna tężcowa (stosowana w profilaktyce i leczeniu tężca, zawierająca przeciwciała przeciw toksynie Clostridium tetani) oraz antytoksyna jadu kiełbasianego (stosowana w leczeniu botulizmu, neutralizująca neurotoksynę wytwarzaną przez Clostridium botulinum). W Polsce dostępne są m.in. preparaty: Antitoxinum diphthericum, Antitoxinum tetanicum oraz Antitoxinum botulinicum.

Główną zaletą stosowania antytoksyn jest ich szybkie działanie, co ma kluczowe znaczenie w ostrych zatruciach toksynami bakteryjnymi, gdzie opóźnienie leczenia może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń tkanek lub śmierci. Antytoksyny umożliwiają natychmiastową neutralizację krążących toksyn, zanim zdążą one wywołać szkodliwe efekty, co nie jest możliwe do osiągnięcia za pomocą samej antybiotykoterapii.

Najważniejsze niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem antytoksyn obejmują ryzyko reakcji alergicznych, w tym reakcji anafilaktycznych, szczególnie w przypadku preparatów pochodzenia zwierzęcego (końskiego). Z tego powodu przed podaniem antytoksyny często wykonuje się próbę uczuleniową. Mogą również wystąpić reakcje nadwrażliwości typu III (choroba posurowicza) objawiające się gorączką, wysypką, bólami stawów i powiększeniem węzłów chłonnych kilka dni po podaniu antytoksyny.

Antytoksyny można podzielić na dwie główne podgrupy: monowalentne (skierowane przeciwko jednej toksynie) oraz poliwalentne (neutralizujące kilka różnych toksyn). Dodatkowo, ze względu na pochodzenie, wyróżniamy antytoksyny zwierzęce (uzyskiwane przez immunizację zwierząt, najczęściej koni) oraz ludzkie (uzyskiwane z osocza immunizowanych dawców lub poprzez techniki rekombinacji DNA). Obecnie dąży się do zastępowania preparatów pochodzenia zwierzęcego ludzkimi immunoglobulinami, które charakteryzują się niższym ryzykiem wystąpienia reakcji alergicznych.