Leki w grupie
„alkaloid sporyszu”

Alkaloidy sporyszu to grupa związków chemicznych naturalnie występujących w grzybie buławince czerwonej (Claviceps purpurea). Mają szerokie zastosowanie w medycynie ze względu na ich silne działanie farmakologiczne, szczególnie na układ nerwowy i naczyniowy. Główny mechanizm działania polega na wpływie na receptory serotoninowe, dopaminowe i adrenergiczne, co przekłada się na działanie obkurczające naczynia krwionośne, przeciwmigrenowe oraz wpływ na czynność macicy.

Do najważniejszych alkaloidów sporyszu należą: ergotamina, ergometryna (ergonovine), ergotoksyna, metysergid, bromokryptyna, kabergolina, dihydroergotamina, pergolid i lizuryd. Na polskim rynku dostępne są preparaty zawierające ergotaminę (Cafergot), dihydroergotaminę (DHE), bromokryptynę (Bromergon, Parlodel), kabergolinę (Dostinex, Agalates), ergometrynę (Ergometrin) oraz metysergid (Deseril).

Alkaloidy sporyszu dzielą się na dwie główne podgrupy: pochodne kwasu lizergowego (np. ergotamina, ergometryna, metysergid) oraz pochodne ergoliny (np. bromokryptyna, kabergolina). Pochodne kwasu lizergowego są wykorzystywane głównie w leczeniu migreny i krwawień poporodowych, natomiast pochodne ergoliny znajdują zastosowanie w leczeniu hiperprolaktynemii, choroby Parkinsona i gruczolaków przysadki.

Największą zaletą alkaloidów sporyszu jest ich skuteczność w leczeniu ostrych napadów migreny (ergotamina, dihydroergotamina), a także silne działanie obkurczające macicę po porodzie, co zapobiega krwotokom (ergometryna). Pochodne ergoliny, jak bromokryptyna i kabergolina, są niezwykle skuteczne w normalizacji stężenia prolaktyny i leczeniu prolaktynoma, a także w terapii choroby Parkinsona.

Należy jednak pamiętać o poważnych niebezpieczeństwach związanych ze stosowaniem tych leków. Alkaloidy sporyszu mogą powodować ergotyzm (zatrucie sporyszem), którego objawami są silne skurcze naczyń krwionośnych prowadzące do niedokrwienia tkanek, a w skrajnych przypadkach do zgorzeli. Ponadto mogą wywoływać zwłóknienia zastawek serca i opłucnej (szczególnie przy długotrwałym stosowaniu kabergoliny i pergolidu), nudności, wymioty, zawroty głowy oraz uzależnienie przy długotrwałym stosowaniu. Ze względu na działanie obkurczające naczynia, są przeciwwskazane u pacjentów z chorobami naczyniowymi, nadciśnieniem i chorobą wieńcową.