Właściwości farmakodynamiczne
Ozenoksacyna

Właściwości farmakodynamiczne ozenoksacyny

Ozenoksacyna należy do grupy farmakoterapeutycznej antybiotyków i chemioterapeutyków do stosowania dermatologicznego, a dokładniej antybiotyków do stosowania miejscowego, sklasyfikowanych pod kodem ATC: D06AX14. Substancja ta stanowi aktywny składnik produktu leczniczego Dubine, który jest dostępny w postaci kremu zawierającego 10 mg ozenoksacyny w 1 gramie.^{1 2}

Mechanizm działania

Ozenoksacyna jest chinolonem niefluorowanym, który wykazuje podwójne hamujące działanie na enzymy bakteryjne uczestniczące w replikacji DNA: gyrazę A DNA oraz topoizomerazę typu IV. Mechanizm jej działania opiera się na zdolności do stabilizacji kompleksów DNA z tymi enzymami, co prowadzi do blokowania progresji widełek replikacyjnych. Badania z wykorzystaniem krzywych przeżywalności (mean kill experiments) potwierdziły bakteriobójcze właściwości ozenoksacyny wobec wrażliwych patogenów.³

Mechanizm oporności

Oporność na chinolony zwykle rozwija się poprzez mutacje punktowe w tzw. Regionach Determinujących Oporność na Chinolony (QRDR), które znajdują się w genach kodujących gyrazę DNA (gyrA) oraz topoizomerazę typu IV (grlA). Podwójny mechanizm działania ozenoksacyny, polegający na jednoczesnym hamowaniu obu tych enzymów, przyczynia się do niskiej częstości spontanicznego rozwoju szczepów opornych.⁴

Istotną cechą ozenoksacyny jest brak oporności krzyżowej z lekami przeciwbakteryjnymi z innych grup przy działaniu na bakterie gram-dodatnie. Co więcej, ozenoksacyna zachowuje aktywność przeciwbakteryjną w stężeniach niższych niż stężenia krytyczne wobec szczepów opornych na inne dostępne preparaty chinolonowe.⁵

Szczególnie warto podkreślić, że ozenoksacyna wykazuje identyczną aktywność wobec szczepów wrażliwych na metycylinę, jak i szczepów metycylinoopornych we wszystkich badanych gatunkach bakterii.⁶

Działanie przeciwbakteryjne

Ozenoksacyna wykazuje działanie bakteriobójcze wobec bakterii powodujących zakażenia skóry, szczególnie Staphylococcus aureus i Streptococcus pyogenes. Epidemiologiczne wartości odcięcia (ECOFF) dla tych patogenów wynoszą odpowiednio 0,008 μg/ml dla S. aureus i 0,06 μg/ml dla S. pyogenes. Należy jednak zaznaczyć, że różnice we wrażliwości między populacjami bakterii nie zawsze korelują ze stężeniami krytycznymi w badaniach klinicznych lub skutecznością terapeutyczną. Europejski Komitet do spraw Oznaczania Lekowrażliwości (EUCAST) zwraca uwagę, że wartości ECOFF mogą niedoszacowywać rzeczywistą aktywność niektórych leków w preparatach do stosowania miejscowego.⁷

Spektrum przeciwbakteryjne

Ozenoksacyna charakteryzuje się szerokim spektrum działania. Poniżej przedstawiono klasyfikację wrażliwości różnych gatunków bakterii na tę substancję:

Gatunki wrażliwe

• Staphylococcus aureus¹
• Streptococcus pyogenes¹
• Staphylococcus capitis*
• Staphylococcus epidermidis*
• Staphylococcus haemolyticus*
• Staphylococcus lundunensis*
• Staphylococcus warneii*
• Streptococcus agalactiae*

⁸

Szczepy oporne

• Szczepy Staphylococcus aureus oporne na metycylinę (MRSA)*²
• Szczepy Staphylococcus epidermidis oporne na metycylinę*
• Gronkowoce koagulazo-ujemne oporne na metycylinę (MR-CNS)*
• Szczepy Streptococcus pyogenes* oporne na metycylinę
• Szczepy Streptococcus agalactiae* oporne na metycylinę

⁹

Objaśnienia:
¹ – Badania kliniczne w sposób zadowalający wykazały aktywność.
² – W badaniach in vitro ozenoksacyna wykazywała równą skuteczność wobec szczepów S. aureus wrażliwych i opornych na metycylinę. W badaniach klinicznych we wszystkich przypadkach uzyskano poprawę kliniczną lub doprowadzono do całkowitego wyleczenia.
* – Badania in vitro potwierdziły szerokie spektrum działania ozenoksacyny, zwłaszcza na bakterie gram-dodatnie. Substancja jest aktywna wobec szczepów opornych na inne antybiotyki, w tym mupirocynę, chinolony i metycylinę.¹⁰

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Ocenę skuteczności klinicznej ozenoksacyny przeprowadzono w dwóch wieloośrodkowych, randomizowanych badaniach klinicznych z zastosowaniem metody ślepej próby. Badania te miały na celu porównanie skuteczności kremu zawierającego ozenoksacynę (10 mg/g) z placebo w leczeniu liszajca zakaźnego u dorosłych oraz dzieci i młodzieży. W jednym z badań jako kontrolę wewnętrzną zastosowano retapamulinę.¹¹

Wyniki tych badań klinicznych potwierdziły wysoką skuteczność ozenoksacyny w leczeniu infekcji skórnych wywołanych przez wrażliwe patogeny, w szczególności S. aureus i S. pyogenes, które są najczęstszymi czynnikami etiologicznymi liszajca zakaźnego.¹²

Właściwości szczególne ozenoksacyny

Ozenoksacyna wyróżnia się kilkoma istotnymi cechami, które decydują o jej wartości klinicznej w leczeniu zakażeń skórnych:

• Podwójny mechanizm działania – hamowanie zarówno gyrazy DNA, jak i topoizomerazy typu IV
• Niska częstość rozwoju oporności – co wynika z podwójnego mechanizmu działania
• Brak oporności krzyżowej z innymi grupami leków przeciwbakteryjnych (przy działaniu na bakterie gram-dodatnie)
• Skuteczność wobec szczepów opornych na metycylinę, mupirocynę i inne chinolony
• Wysoka aktywność bakteriobójcza przeciwko najczęstszym patogenom wywołującym zakażenia skóry

¹³

Podsumowując, ozenoksacyna stanowi wartościową opcję terapeutyczną w miejscowym leczeniu bakteryjnych zakażeń skóry, zarówno tych wywołanych przez szczepy wrażliwe na metycylinę, jak i szczepy oporne (MRSA). Jej unikalne właściwości farmakodynamiczne, w szczególności podwójny mechanizm działania oraz skuteczność wobec szczepów opornych na inne antybiotyki, czynią ją ważnym narzędziem w arsenale środków terapeutycznych do leczenia zakażeń skórnych.¹⁴