Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Ortofosforan sodu

Wpływ ortofosforanu sodu na płodność, ciążę i laktację

Ortofosforan sodu Na₂H³²PO₄ do wstrzykiwań jest radiofarmaceutykiem zawierającym promieniotwórczy izotop fosforu ³²P, dostępnym w stężeniu 37-370 MBq/ml. Ze względu na właściwości radiofarmaceutyku, jego stosowanie podlega ścisłym ograniczeniom w kontekście płodności, ciąży oraz karmienia piersią, które wymagają szczegółowego omówienia z pacjentką.¹

Przeciwwskazania związane z ciążą

Ciąża stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do zastosowania ortofosforanu sodu Na₂H³²PO₄. Radiofarmaceutyk ten wykazuje potencjalne działanie mutagenne i teratogenne, co oznacza, że może powodować mutacje genetyczne oraz uszkodzenia płodu prowadzące do wad wrodzonych. Z tego powodu preparaty zawierające promieniotwórczy fosfor ³²P nie powinny być w żadnym wypadku podawane kobietom w ciąży.²

Planowanie ciąży po leczeniu

Pacjentki, które otrzymały ortofosforan sodu Na₂H³²PO₄, powinny unikać zajścia w ciążę przez określony czas po zakończeniu terapii. Długość tego okresu zależy od zastosowanej dawki radiofarmaceutyku:

• Przy dawkach do 200 MBq – zaleca się unikanie ciąży przez co najmniej 3 miesiące
• Przy dawkach przekraczających 200 MBq – okres ten powinien być odpowiednio dłuższy, proporcjonalnie do podanej aktywności

³

Postępowanie u kobiet w wieku rozrodczym

Przed podaniem ortofosforanu sodu Na₂H³²PO₄ kobietom w wieku rozrodczym, lekarz ma obowiązek wykluczyć ciążę u pacjentki. W przypadku wątpliwości należy rozważyć zastosowanie alternatywnych metod diagnostycznych lub terapeutycznych, które nie wykorzystują promieniowania jonizującego.⁴

W celu wykluczenia ciąży należy stosować następujące zasady:

• U kobiet z regularnym cyklem miesiączkowym – badania powinny być przeprowadzane w pierwszych dziesięciu dniach po wystąpieniu menstruacji
• U kobiet z zaburzeniami cyklu – należy wykonać odpowiednie testy wykluczające ciążę
• Jeśli u pacjentki nie wystąpiła miesiączka w przewidywanym terminie – należy przyjąć, że jest ona w ciąży do momentu wykluczenia tego stanu

⁵

Karmienie piersią po zastosowaniu radiofarmaceutyku

Karmienie piersią stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do podania ortofosforanu sodu Na₂H³²PO₄. W przypadku konieczności zastosowania tego preparatu u kobiety karmiącej, należy poinformować pacjentkę o konieczności zaprzestania karmienia piersią po podaniu pierwszej dawki radiofarmaceutyku. Jest to spowodowane potencjalnym zagrożeniem dla zdrowia dziecka, które mogłoby otrzymać dawkę promieniowania poprzez mleko matki.⁶

Wznowienie karmienia piersią

Karmienie piersią może zostać wznowione dopiero wtedy, gdy dawka promieniowania otrzymywana przez dziecko będzie bezpieczna. Należy uwzględnić dwa źródła ekspozycji dziecka na promieniowanie:

• Bezpośrednie – poprzez kontakt z matką
• Pośrednie – poprzez spożywanie mleka matki

Wznowienie karmienia piersią jest możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy całkowita dawka promieniowania, którą może otrzymać dziecko z obu wymienionych źródeł, będzie mieścić się w wyznaczonych prawnie normach. Lekarz musi przeprowadzić szczegółową ocenę ryzyka i poinformować pacjentkę o odpowiednim momencie, w którym karmienie piersią będzie mogło zostać wznowione.⁷

Informacje, które lekarz musi przekazać pacjentce

Lekarz ma obowiązek przekazać pacjentce następujące informacje:

1. Ryzyko związane z ekspozycją na promieniowanie – szczegółowe wyjaśnienie potencjalnych działań mutagennych i teratogennych radioaktywnego fosforu ³²P
2. Konieczność wykluczenia ciąży – procedury i testy, które będą przeprowadzone w celu upewnienia się, że pacjentka nie jest w ciąży
3. Zalecenia dotyczące planowania ciąży – czas, przez który należy unikać zajścia w ciążę po zakończeniu leczenia, w zależności od zastosowanej dawki
4. Postępowanie w przypadku karmienia piersią – konieczność natychmiastowego zaprzestania karmienia, możliwość i warunki jego wznowienia
5. Alternatywne metody diagnostyczne lub terapeutyczne – jeżeli takie istnieją, które nie wykorzystują promieniowania jonizującego

⁸

Wszystkie przekazane pacjentce informacje powinny zostać szczegółowo udokumentowane w dokumentacji medycznej. Lekarz powinien upewnić się, że pacjentka zrozumiała przekazane jej informacje i jest świadoma potencjalnych zagrożeń związanych z zastosowaniem ortofosforanu sodu Na₂H³²PO₄.⁹