Działania niepożądane
Lit

Działania niepożądane litu – informacje ogólne

Działania niepożądane związane ze stosowaniem węglanu litu (Lithium Carbonicum GSK) są ściśle powiązane z wrażliwością indywidualną pacjenta oraz stężeniem leku w surowicy krwi. Istotne jest, że stężenia toksyczne litu są bardzo zbliżone do stężeń terapeutycznych, co zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych nawet przy niewielkim przekroczeniu dawki terapeutycznej.¹²

W początkowym okresie terapii litem najczęściej obserwuje się takie objawy jak: drżenia, dolegliwości żołądkowo-jelitowe, wielomocz, wzmożone pragnienie, osłabienie siły mięśniowej oraz uczucie znużenia. Większość z tych objawów zmniejsza nasilenie w miarę kontynuowania terapii.³

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Częstość występowania działań niepożądanych litu określa się następująco:^{1/10); często (≥100 do < 1/10); niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100); rzadko (≥ 1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (4}

• Bardzo często (>1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

^{1/10); często (≥100 do < 1/10); niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100); rzadko (≥ 1/10 000 do <1/1 000); bardzo rzadko (5}

W dokumentacji produktu Lithium Carbonicum GSK dla większości działań niepożądanych częstość występowania została określona jako „nieznana”.⁶

Specyficzne działania niepożądane według układów

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

W trakcie terapii litem odnotowano występowanie leukocytozy, co może wpływać na interpretację wyników badań laboratoryjnych.⁷

Zaburzenia endokrynologiczne

Lit może powodować istotne zaburzenia funkcji gruczołów dokrewnych, w tym:⁸

• Wole – powiększenie tarczycy
• Niedoczynność tarczycy – zmniejszone wydzielanie hormonów tarczycy
• Nadczynność tarczycy – zwiększone wydzielanie hormonów tarczycy
• Nadczynność przytarczyc – zwiększone wydzielanie parathormonu

⁹

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Terapia litem może prowadzić do następujących zaburzeń metabolicznych:¹⁰

• Hiperglikemia – podwyższony poziom glukozy we krwi
• Hiperkalcemia – podwyższony poziom wapnia we krwi
• Zwiększenie masy ciała
• Anoreksja – utrata apetytu

¹¹

Zaburzenia psychiczne

Działania niepożądane litu w sferze psychicznej mogą obejmować:¹²

• Omamy
• Senność
• Zaburzenia pamięci

¹³

Zaburzenia układu nerwowego

Lit może powodować szeroki zakres objawów neurologicznych, które należą do najczęstszych i potencjalnie najpoważniejszych działań niepożądanych:¹⁴

• Drżenia mięśniowe – zarówno drobnofaliste, jak i grubofaliste
• Drgawki i napady drgawkowe
• Ataksja – zaburzenia koordynacji ruchowej
• Ruchy choreoatetotyczne – mimowolne, niekontrolowane ruchy
• Zaburzenia przewodnictwa nerwowego
• Wzmożenie odruchów ścięgnistych
• Objawy pozapiramidowe
• Niewyraźna mowa
• Zawroty głowy (w tym pochodzenia błędnikowego)
• Oczopląs – mimowolne ruchy gałek ocznych
• Osłupienie
• Śpiączka – w ciężkich przypadkach
• Guz rzekomy mózgu
• Bóle głowy
• Zaburzenia smaku
• Myasthenia gravis – nużliwość mięśni

¹⁵

Zaburzenia oka

Zaburzenia widzenia mogące wystąpić podczas terapii litem obejmują:¹⁶

• Mroczki – punktowe zaburzenia pola widzenia
• Niewyraźne widzenie

¹⁷

Zaburzenia serca i naczyń

Działania niepożądane dotyczące układu sercowo-naczyniowego obejmują:¹⁸¹⁹

• Arytmia – zaburzenia rytmu serca
• Bradykardia – zwolnienie czynności serca
• Zaburzenia czynności węzła zatokowego
• Obrzęki obwodowe
• Zmiany w EKG – odwracalne spłaszczenie i odwrócenie załamka T
• Niewydolność krążenia obwodowego
• Niedociśnienie
• Objaw Raynauda – napadowe zblednięcie i sinienie palców

²⁰²¹

Zaburzenia żołądka i jelit

Objawy ze strony przewodu pokarmowego są częstymi działaniami niepożądanymi podczas terapii litem:²²

• Nudności
• Wymioty
• Biegunka
• Zapalenie błony śluzowej żołądka
• Ślinotok – nadmierne wydzielanie śliny
• Suche błony śluzowe jamy ustnej

²³

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Lit może powodować liczne reakcje skórne:²⁴

• Łysienie
• Trądzik
• Zapalenie grudek chłonnych mieszków włosowych
• Świąd
• Nasilenie łuszczycy – u pacjentów predysponowanych
• Wysypka
• Owrzodzenia
• Nadmierne rogowacenie skóry
• Inne objawy nadwrażliwości skóry
• Polekowa reakcja lichenoidalna

²⁵

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Odnotowano następujące działania niepożądane w obrębie układu mięśniowo-szkieletowego:²⁶

• Bóle stawów
• Bóle mięśniowe

²⁷

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Długotrwałe leczenie litem może prowadzić do poważnych zaburzeń czynności nerek i zmian histologicznych:²⁸²⁹

• Objawy cukrzycy nerkowo pochodnej
• Nietrzymanie moczu
• Nefropatia kanalikowo-miąższowa
• Ogólne zaburzenia czynności nerek
• Mikrotorbiele nerki
• Gruczolak kwasochłonny nerki (onkocytoma)
• Rak kanalików zbiorczych nerki – przy długotrwałym leczeniu u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek

³⁰³¹

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Zaburzenia funkcji seksualnych raportowane podczas terapii litem:³²

• Impotencja
• Inne zaburzenia seksualne

³³

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Wśród ogólnych działań niepożądanych odnotowano:³⁴

• Obrzęki

³⁵

Tabela działań niepożądanych związanych ze stosowaniem litu

Niebezpieczeństwa związane z przedawkowaniem litu

Przedawkowanie litu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, ponieważ stężenia toksyczne są bardzo zbliżone do stężeń terapeutycznych. Każde przedawkowanie litu powinno być traktowane jako stan potencjalnie zagrażający życiu.³⁶

Szczególnie niebezpieczne jest to, że u pacjentów leczonych przewlekle litem nawet niewielkie przedawkowanie może doprowadzić do poważnej toksyczności ze względu na nasycenie litem tkanek pozanaczyniowych.³⁷

Objawy przedawkowania

Pojawienie się objawów przedawkowania może być opóźnione, a szczyt objawów może wystąpić nawet do 24 godzin po przedawkowaniu, szczególnie u pacjentów, którzy nie są leczeni litem przewlekle lub przyjęli produkt o przedłużonym uwalnianiu.³⁸

Nasilenie objawów przedawkowania jest proporcjonalne do stężenia litu w surowicy krwi:³⁹

• Przy stężeniach 1,5 – 2 mmol/l (12 godzin po ostatnim zażyciu leku) występuje: biegunka, drżenie grubofaliste i włókienkowe, osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia mowy, niezborność ruchowa.⁴⁰
• Przy stężeniach 2 – 3 mmol/l występują: stany splątania, drgawki, zaburzenia pamięci, oczopląs, śpiączka, a nawet śmierć.⁴¹

W ostrych zatruciach obserwuje się:⁴²

• Nasilone wymioty
• Biegunkę
• Niezborność ruchową
• Drgawki
• Śpiączkę
• Często zaburzenia rytmu serca
• Wstrząs – co może być przyczyną zagrożenia życia

⁴³

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku zatrucia litem nie jest znane specyficzne antidotum. Leczenie ma charakter objawowy i wspomagający:⁴⁴

1. Natychmiastowe przerwanie leczenia litem po wystąpieniu pierwszych objawów zatrucia
2. Włączenie leczenia wspomagającego i objawowego
3. Poprawienie równowagi wodno-elektrolitowej – kluczowy element terapii
4. W przypadkach ciężkiego zatrucia – hemodializa

⁴⁵⁴⁶

W przypadkach ciężkiego zatrucia litem należy rozważyć hemodializę u wszystkich pacjentów z widocznymi objawami neurologicznymi, niezależnie od stężenia litu w surowicy krwi. Po zatrzymaniu dializy może nastąpić znaczny wzrost stężenia litu w surowicy, dlatego mogą być konieczne przedłużone lub powtórne zabiegi.⁴⁷

W lżejszych przypadkach zatrucia może wystarczyć odstawienie leku na 1-2 dni i zwiększenie podaży NaCl i wody. Przy wznowieniu leczenia należy rozpoczynać od mniejszych dawek i kontrolować stężenia litu w surowicy.⁴⁸

Ważne uwagi dotyczące monitorowania i leczenia zatrucia litem:⁴⁹⁵⁰

• Poziom litu w surowicy powinien być regularnie monitorowany
• Poprawa kliniczna trwa dłużej niż obniżenie stężeń litu w surowicy
• Węgiel aktywowany nie absorbuje litu, więc nie jest skuteczny w leczeniu zatrucia

⁵¹⁵²