Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Xuvelex XR

Lek Xuvelex XR zawierający metforminę chlorowodorek w tabletkach o przedłużonym uwalnianiu wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas stosowania. Poniższe informacje stanowią szczegółowe wytyczne dla lekarzy dotyczące bezpiecznego stosowania leku oraz monitorowania pacjentów przyjmujących Xuvelex XR.¹

Kwasica mleczanowa – poważne powikłanie metaboliczne

Kwasica mleczanowa stanowi bardzo rzadkie, ale poważne powikłanie metaboliczne związane ze stosowaniem metforminy. Występuje najczęściej w sytuacjach ostrego pogorszenia czynności nerek, chorobach układu krążenia, schorzeniach układu oddechowego lub w przebiegu posocznicy. Nagłe pogorszenie funkcji nerek prowadzi do kumulacji metforminy w organizmie, co znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej.²

W przypadku odwodnienia organizmu pacjenta (spowodowanego ciężką biegunką, wymiotami, gorączką lub zmniejszoną podażą płynów) konieczne jest tymczasowe wstrzymanie podawania metforminy. Należy poinformować pacjenta o konieczności niezwłocznego skontaktowania się z lekarzem w takiej sytuacji.³

Czynniki ryzyka kwasicy mleczanowej

Szczególną ostrożność należy zachować przy równoczesnym wprowadzaniu u pacjentów leczonych metforminą produktów leczniczych, które mogą poważnie zaburzyć funkcję nerek. Dotyczy to zwłaszcza:

• Leków przeciwnadciśnieniowych – mogą powodować spadek filtracji kłębuszkowej
• Leków moczopędnych – mogą wpływać na gospodarkę wodno-elektrolitową
• Niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) – mogą upośledzać funkcję nerek

⁴

Do dodatkowych czynników ryzyka wystąpienia kwasicy mleczanowej należą:

• Nadmierne spożycie alkoholu – alkohol wpływa na metabolizm kwasu mlekowego
• Niewydolność wątroby – upośledza eliminację mleczanów
• Źle kontrolowana cukrzyca – sprzyja zaburzeniom metabolicznym
• Ketoza – nasila zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej
• Długotrwałe głodzenie – prowadzi do zwiększonej produkcji ciał ketonowych
• Stany związane z niedotlenieniem – sprzyjają beztlenowej przemianie materii
• Jednoczesne stosowanie produktów leczniczych mogących wywołać kwasicę mleczanową

⁵

Objawy kwasicy mleczanowej i postępowanie

Konieczne jest poinformowanie pacjentów oraz ich opiekunów o ryzyku wystąpienia kwasicy mleczanowej oraz jej charakterystycznych objawach. Kwasicę mleczanową charakteryzuje zespół objawów klinicznych:

• Duszność kwasicza – głęboki, przyspieszony oddech
• Ból brzucha – często o znacznym nasileniu
• Skurcze mięśni – wynikające z zaburzeń elektrolitowych
• Astenia – ogólne osłabienie organizmu
• Hipotermia – obniżenie temperatury ciała
• Śpiączka – w zaawansowanym stadium

⁶

W przypadku wystąpienia objawów sugerujących kwasicę mleczanową, pacjent powinien natychmiast przerwać przyjmowanie metforminy i niezwłocznie zgłosić się po pomoc medyczną. Diagnostyka laboratoryjna kwasicy mleczanowej obejmuje stwierdzenie:

• Obniżonego pH krwi (<7,35)
• Podwyższonego stężenia mleczanów w osoczu (>5 mmol/L)
• Zwiększonej luki anionowej
• Zaburzonego stosunku mleczanów do pirogronianów

⁷

Monitorowanie funkcji nerek

Przed rozpoczęciem leczenia metforminą oraz regularnie w trakcie terapii należy oceniać parametr GFR (wskaźnik filtracji kłębuszkowej). Stosowanie leku Xuvelex XR jest przeciwwskazane u pacjentów z GFR <30 mL/min. W przypadku wystąpienia stanów mogących wpływać na czynność nerek konieczne jest tymczasowe odstawienie preparatu.⁸

Funkcja mięśnia sercowego

Pacjenci z niewydolnością serca są w grupie podwyższonego ryzyka niedotlenienia narządów oraz wtórnej niewydolności nerek. U pacjentów z ustabilizowaną, przewlekłą niewydolnością serca metformina może być stosowana pod warunkiem regularnego monitorowania funkcji serca i nerek.⁹

Lek Xuvelex XR jest bezwzględnie przeciwwskazany u pacjentów z ostrą i nieustabilizowaną niewydolnością serca ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej w tej grupie chorych.¹⁰

Zastosowanie środków kontrastowych zawierających jod

Donaczyniowe podanie środków kontrastowych zawierających jod może prowadzić do nefropatii kontrastowej, powodując kumulację metforminy i zwiększenie ryzyka kwasicy mleczanowej. W związku z tym należy:

1. Przerwać stosowanie metforminy przed badaniem obrazowym lub w trakcie badania
2. Nie podawać metforminy przez co najmniej 48 godzin po badaniu
3. Wznowić leczenie metforminą dopiero po ponownej ocenie funkcji nerek i stwierdzeniu jej stabilności

¹¹

Postępowanie przy zabiegach chirurgicznych

W przypadku planowanych zabiegów chirurgicznych w znieczuleniu ogólnym, podpajęczynówkowym lub zewnątrzoponowym, należy przerwać podawanie metforminy bezpośrednio przed zabiegiem. Wznowienie leczenia możliwe jest:

• Nie wcześniej niż po 48 godzinach od zabiegu
• Po wznowieniu odżywiania doustnego
• Po ponownej ocenie czynności nerek i stwierdzeniu jej stabilności

¹²

Zalecenia dietetyczne i monitorowanie leczenia

Pacjenci leczeni metforminą powinni przestrzegać następujących zaleceń:

• Stosować zrównoważoną dietę z regularnym przyjmowaniem węglowodanów w ciągu dnia
• W przypadku nadwagi – kontynuować dietę niskokaloryczną
• Wykonywać regularne badania laboratoryjne specyficzne dla cukrzycy

¹³

Monitorowanie stężenia witaminy B12

Metformina może powodować zmniejszenie stężenia witaminy B12 w surowicy krwi. Ryzyko obniżenia stężenia witaminy B12 wzrasta wraz z:

• Zwiększaniem dawki metforminy
• Wydłużaniem czasu trwania leczenia
• Obecnością innych czynników ryzyka niedoboru witaminy B12

¹⁴

W przypadku podejrzenia niedoboru witaminy B12 (objawiającego się niedokrwistością lub neuropatią) należy kontrolować jej stężenie w surowicy. U pacjentów z czynnikami ryzyka niedoboru witaminy B12 może być konieczna okresowa kontrola jej stężenia. Leczenie metforminą należy kontynuować tak długo, jak długo jest dobrze tolerowane i nie występują przeciwwskazania, równocześnie wdrażając odpowiednie leczenie uzupełniające niedobór witaminy B12 zgodnie z aktualnymi wytycznymi klinicznymi.¹⁵

Ryzyko hipoglikemii

Metformina jako monoterapia nie wywołuje hipoglikemii. Jednak należy zachować szczególną ostrożność, gdy lek jest stosowany w skojarzeniu z:

• Insuliną – może nasilać działanie hipoglikemizujące
• Pochodnymi sulfonylomocznika – zwiększają ryzyko hipoglikemii
• Meglitynidami – mogą powodować spadek glikemii

¹⁶

Informacje dodatkowe

Należy poinformować pacjenta, że otoczka tabletki może być widoczna w stolcu, co jest zjawiskiem normalnym i nie wpływa na skuteczność leczenia.¹⁷

Lek Xuvelex XR zawiera mniej niż 1 mmol sodu (23 mg) na tabletkę o przedłużonym uwalnianiu, co klasyfikuje go jako produkt „wolny od sodu”.¹⁸