Właściwości farmakodynamiczne

Metformina chlorowodorek (substancja czynna produktu leczniczego Valimar) należy do grupy farmakoterapeutycznej: Doustne leki hipoglikemizujące, pochodne biguanidu, oznaczonej kodem ATC: A10BA02. Jest to doustny lek przeciwcukrzycowy, który wywiera wielokierunkowe działanie na gospodarkę węglowodanową i lipidową organizmu. Zasadniczą cechą metforminy jest zdolność do obniżania stężenia glukozy w osoczu zarówno na czczo, jak i po posiłku, bez jednoczesnego pobudzania wydzielania insuliny, co eliminuje ryzyko wystąpienia hipoglikemii.¹

Mechanizm działania

Przeciwcukrzycowe działanie metforminy opiera się na trzech głównych mechanizmach:

• Hamowanie procesów glukoneogenezy i glikogenolizy w wątrobie, co prowadzi do zmniejszenia wytwarzania glukozy przez ten narząd
• Zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę, szczególnie w mięśniach, co skutkuje poprawą wychwytu glukozy i jej wykorzystania
• Opóźnienie absorpcji glukozy w przewodzie pokarmowym

Dodatkowo metformina wykazuje zdolność do pobudzania wewnątrzkomórkowej syntezy glikogenu poprzez wpływ na syntazę glikogenu. Istotnym aspektem mechanizmu działania leku jest również zwiększenie zdolności transportowych wszystkich dotychczas poznanych typów nośników glukozy (GLUT – glucose transporters) przez błony komórkowe.²

Działanie na masę ciała

W przeciwieństwie do wielu innych leków przeciwcukrzycowych, metformina nie powoduje przyrostu masy ciała. Badania kliniczne wykazały, że stosowanie metforminy wiąże się ze stabilizacją lub nawet niewielkim zmniejszeniem masy ciała pacjentów, co stanowi dodatkową korzyść terapeutyczną, szczególnie u pacjentów z nadwagą lub otyłością współistniejącą z cukrzycą typu 2.³

Wpływ na metabolizm lipidów

Metformina, niezależnie od swojego działania hipoglikemizującego, wywiera również korzystny wpływ na gospodarkę lipidową. Kontrolowane badania kliniczne o średnim i długim okresie obserwacji wykazały, że metformina w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu, stosowana w dawkach terapeutycznych, przyczynia się do redukcji stężenia następujących parametrów lipidowych:

• Cholesterolu całkowitego
• Frakcji LDL cholesterolu (tzw. „złego cholesterolu”)
• Trójglicerydów

Efekt ten ma istotne znaczenie kliniczne, gdyż zaburzenia lipidowe często towarzyszą cukrzycy i są ważnym czynnikiem ryzyka powikłań sercowo-naczyniowych.⁴

Skuteczność kliniczna

Dowody na długotrwałe korzyści wynikające ze stosowania metforminy pochodzą przede wszystkim z Prospektywnego Randomizowanego Badania Cukrzycy w Wielkiej Brytanii (United Kingdom Prospective Diabetes Study – UKPDS). Badanie to wykazało istotne korzyści z intensywnej kontroli glikemii przy zastosowaniu metforminy w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu jako leczenia pierwszego rzutu u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą, u których leczenie samą dietą okazało się nieskuteczne.⁵

Szczegółowa analiza wyników badania UKPDS u pacjentów z nadwagą leczonych metforminą, po nieskutecznym leczeniu samą dietą, wykazała następujące korzyści kliniczne:

Wyniki te jednoznacznie dowodzą, że stosowanie metforminy u pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą prowadzi do istotnego zmniejszenia:

1. Ryzyka powikłań cukrzycowych (redukcja o 31% w porównaniu z samą dietą i o 26% w porównaniu z pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną)
2. Śmiertelności związanej z cukrzycą (redukcja o 41% w porównaniu z samą dietą)
3. Śmiertelności ogólnej (redukcja o 34% w porównaniu z samą dietą i o 29% w porównaniu z pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną)
4. Ryzyka zawału mięśnia sercowego (redukcja o 39% w porównaniu z samą dietą)

Powyższe wyniki jednoznacznie potwierdzają, że metformina nie tylko skutecznie kontroluje glikemię, ale także znacząco zmniejsza ryzyko powikłań makronaczyniowych i śmiertelność u pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą.⁶

Leczenie skojarzone

Warto podkreślić, że korzyści kliniczne udokumentowano przede wszystkim dla metforminy stosowanej jako lek pierwszego rzutu. Badania nie wykazały natomiast istotnych korzyści klinicznych w przypadku stosowania metforminy jako leku drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika.⁷

W przypadku cukrzycy typu 1, u wybranych pacjentów próbowano stosować metforminę w skojarzeniu z insuliną, jednak oficjalne badania kliniczne nie potwierdziły jednoznacznie korzyści wynikających z takiego połączenia terapeutycznego.⁸