Właściwości farmakodynamiczne metforminy

Metformina chlorowodorek, substancja czynna produktu leczniczego Ranmet XR, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków stosowanych w cukrzycy – leków hipoglikemizujących innych niż insuliny, klasyfikowanych kodem ATC: A10BA02. Jest to doustny lek przeciwcukrzycowy z grupy pochodnych biguanidów, wykazujący zdolność obniżania stężenia glukozy w osoczu zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Co istotne, metformina nie stymuluje wydzielania insuliny, dzięki czemu nie powoduje hipoglikemii, co stanowi jej istotną zaletę kliniczną.¹

Mechanizm działania

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy opiera się na trzech głównych mechanizmach fizjologicznych:

• Hamowanie glukoneogenezy i glikogenolizy w wątrobie, co prowadzi do zmniejszenia wytwarzania glukozy przez ten narząd
• Zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę, szczególnie w mięśniach, skutkujące zwiększonym wychwytem glukozy i jej zużyciem
• Opóźnienie absorpcji glukozy w jelicie, co zmniejsza poposiłkowe skoki glikemii

Na poziomie komórkowym metformina pobudza wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu poprzez wpływ na enzym syntazę glikogenu. Dodatkowo zwiększa zdolności transportowe wszystkich poznanych dotychczas rodzajów błonowych transporterów glukozy (GLUT, ang. glucose transporters), co usprawnia transport glukozy do wnętrza komórek.²

Działanie farmakodynamiczne

W badaniach klinicznych wykazano, że poza działaniem hipoglikemizującym, metformina wykazuje korzystny wpływ na masę ciała pacjentów, prowadząc do jej stabilizacji lub nawet niewielkiej redukcji. Jest to istotna korzyść kliniczna, biorąc pod uwagę, że nadwaga i otyłość często współwystępują z cukrzycą typu 2.³

Metformina w postaci o natychmiastowym uwalnianiu wywiera również korzystny wpływ na profil lipidowy pacjentów, niezależnie od działania hipoglikemizującego. W kontrolowanych średnio- i długoterminowych badaniach klinicznych wykazano, że w dawkach terapeutycznych zmniejsza ona stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz trójglicerydów. Należy jednak zaznaczyć, że w przypadku metforminy w postaci o przedłużonym uwalnianiu (jak Ranmet XR) podobne działanie nie zostało jednoznacznie potwierdzone. Co więcej, ze względu na wieczorną porę podawania tej postaci leku, może nastąpić nawet zwiększenie stężenia trójglicerydów.⁴

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Prospektywne, randomizowane badanie UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study) dostarczyło istotnych dowodów na długotrwałe korzyści z intensywnej kontroli glikemii przy zastosowaniu metforminy u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 i nadwagą. Badanie to objęło pacjentów, u których leczenie samą dietą okazało się nieskuteczne i którzy otrzymali metforminę w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu jako terapię pierwszego rzutu.⁵

Analiza wyników uzyskanych w badaniu UKPDS u pacjentów z nadwagą leczonych metforminą wykazała istotne korzyści kliniczne w porównaniu z pacjentami leczonymi samą dietą oraz w porównaniu z pacjentami leczonymi pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii:⁶

Wyniki te wskazują na wyraźną redukcję ryzyka powikłań cukrzycowych, śmiertelności związanej z cukrzycą, śmiertelności ogólnej oraz zawału mięśnia sercowego w grupie pacjentów leczonych metforminą w porównaniu z grupami kontrolnymi.⁷

Terapia skojarzona z innymi lekami przeciwcukrzycowymi

Warto zaznaczyć, że w przypadku stosowania metforminy jako leku drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodną sulfonylomocznika, nie wykazano istotnych korzyści dotyczących odległego rokowania pacjentów. Natomiast w cukrzycy typu 1, mimo że u wybranych pacjentów stosowano metforminę w skojarzeniu z insuliną, to kliniczne korzyści tego połączenia nie zostały oficjalnie potwierdzone w badaniach klinicznych.⁸

Postać farmaceutyczna i dostępne dawki

Produkt leczniczy Ranmet XR jest dostępny w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu, w trzech dawkach: 500 mg, 750 mg i 1000 mg metforminy chlorowodorku (co odpowiada odpowiednio 390 mg, 585 mg i 780 mg metforminy). Tabletki mają charakterystyczny kształt kapsułki, są białe lub białawe, niepowlekane, z wytłoczonym oznaczeniem odpowiadającym dawce na jednej ze stron („XR500”, „XR750” lub „XR1000”).⁹