Mechanizm działania gabapentyny

Gabapentyna to substancja czynna należąca do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako inne leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (kod ATC: N02BF01). Jest dostępna w postaci kapsułek twardych w trzech dawkach: 100 mg, 300 mg i 400 mg. Mechanizm działania gabapentyny charakteryzuje się kilkoma istotnymi właściwościami farmakodynamicznymi.¹

Jedną z najważniejszych cech jest to, że gabapentyna wykazuje wysokie powinowactwo do podjednostki alfa 2 delta (α2δ) zależnych od potencjału kanałów wapniowych. Ta właściwość jest uważana za kluczową w mechanizmie działania leku, gdyż wiązanie z podjednostką α2δ może przyczyniać się do działania przeciwdrgawkowego obserwowanego w modelach zwierzęcych. Szereg badań nie wskazuje na istnienie innych istotnych miejsc wiązania tego produktu leczniczego poza podjednostką α2δ.²

Co istotne, gabapentyna nie wykazuje powinowactwa do receptorów GABA-ergicznych typu A ani B (GABAA, GABAB) oraz nie zmienia metabolizmu kwasu gamma-aminomasłowego (GABA). Lek również nie wiąże się z receptorami innych neuroprzekaźników w mózgu i nie oddziałuje z kanałami sodowymi.³

Efekty farmakodynamiczne w modelach przedklinicznych

Dane z licznych przedklinicznych modeli sugerują, że w działaniu farmakologicznym gabapentyny, poprzez wiązanie z podjednostką α2δ, może dochodzić do zmniejszenia uwalniania przekaźników pobudzających w obszarach ośrodkowego układu nerwowego. To działanie może stanowić podstawę efektu przeciwdrgawkowego gabapentyny. Należy jednak podkreślić, że znaczenie tych działań dla efektu przeciwdrgawkowego u ludzi nie zostało dotychczas jednoznacznie ustalone.⁴

Działanie przeciwbólowe w modelach przedklinicznych

Gabapentyna wykazuje także skuteczność w wielu przedklinicznych modelach bólu u zwierząt. Działanie przeciwbólowe leku może być związane ze swoistym wiązaniem gabapentyny z podjednostką α2δ, co prowadzi do wystąpienia kilku różnych efektów potencjalnie odpowiedzialnych za efekt analgetyczny obserwowany w modelach zwierzęcych. Efekt przeciwbólowy może występować zarówno w obrębie rdzenia kręgowego, jak i w wyższych ośrodkach mózgowych, dzięki oddziaływaniom ze zstępującymi szlakami hamującymi ból. Podobnie jak w przypadku działania przeciwdrgawkowego, znaczenie tych właściwości przedklinicznych dla efektu klinicznego u ludzi pozostaje nieznane.⁵

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Badania kliniczne u dzieci z napadami częściowymi

Przeprowadzono badanie kliniczne dotyczące terapii dodanej napadów częściowych u dzieci w wieku od 3 do 12 lat. Badanie wykazało widoczną, lecz nieistotną statystycznie różnicę w 50% odpowiedzi na leczenie na korzyść grupy otrzymującej gabapentynę w porównaniu z grupą placebo.⁶

Dodatkowo przeprowadzono analizy post-hoc (po fakcie) odpowiedzi na leczenie w zależności od wieku. Analizy te nie wykazały statystycznie istotnego wpływu wieku na odpowiedź terapeutyczną, niezależnie od tego, czy wiek traktowano jako zmienną ciągłą, czy dychotomiczną (podzielono dzieci na grupy wiekowe 3-5 oraz 6-12 lat).⁷

*Zmodyfikowana populacja oceniana według zasady „modified intent to treat” (MITT) została określona jako wszyscy pacjenci zrandomizowani do badanego leczenia, którzy poza tym mieli nadające się do oceny dzienniczki napadów dostępne w ciągu 28 dni, zarówno z okresu przed terapią, jak i podwójnie ślepej fazy.⁸

W obu badanych grupach wiekowych (<6 lat oraz 6-12 lat) zaobserwowano numerycznie większy odsetek odpowiedzi w grupie otrzymującej gabapentynę w porównaniu z grupą placebo, jednak różnice te nie osiągnęły istotności statystycznej, co sugeruje potrzebę przeprowadzenia dalszych badań w celu jednoznacznego określenia skuteczności gabapentyny w tej populacji pacjentów.⁹