Właściwości farmakodynamiczne
Metformin hydrochloride Inventia 500 mg

Właściwości farmakodynamiczne metforminy chlorowodorku

Metformina chlorowodorek należy do grupy farmakoterapeutycznej doustnych leków hipoglikemizujących, sklasyfikowanych pod kodem ATC: A10BA02. Jest to biguanid wykazujący działanie przeciwhiperglikemiczne, który skutecznie obniża zarówno podstawowe, jak i poposiłkowe stężenie glukozy w osoczu. Co istotne, mechanizm działania metforminy nie opiera się na pobudzaniu wydzielania insuliny, dzięki czemu nie powoduje epizodów hipoglikemii, co stanowi jej kluczową przewagę nad innymi grupami leków przeciwcukrzycowych.¹

Mechanizm działania

Metformina wywiera wielokierunkowy wpływ na metabolizm glukozy poprzez kilka kluczowych mechanizmów działania:

• Hamowanie glukoneogenezy i glikogenolizy w wątrobie, co prowadzi do zmniejszenia wątrobowej produkcji glukozy
• Zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę, co skutkuje poprawą obwodowego wychwytu glukozy i jej efektywniejszym wykorzystaniem w mięśniach
• Opóźnienie absorpcji glukozy w przewodzie pokarmowym

Na poziomie komórkowym metformina stymuluje wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu poprzez wpływ na aktywność syntazy glikogenowej. Dodatkowo, zwiększa zdolność transportową wszystkich typów błonowych transporterów glukozy (GLUT), co ułatwia przemieszczanie glukozy do wnętrza komórek.²

Działanie farmakodynamiczne poza kontrolą glikemii

Badania kliniczne wykazały, że metformina wywiera korzystny wpływ także na parametry pozaglikemiczne. Jednym z głównych efektów dodatkowych jest stabilizacja masy ciała lub nawet jej niewielka redukcja, co stanowi istotną korzyść terapeutyczną, szczególnie u pacjentów z cukrzycą typu 2 z towarzyszącą nadwagą lub otyłością.³

Niezależnie od wpływu na stężenie glukozy we krwi, metformina w postaci o natychmiastowym uwalnianiu wykazuje korzystne działanie na profil lipidowy. W kontrolowanych badaniach klinicznych o średnio- i długoterminowym charakterze udokumentowano, że metformina w tej postaci przyczynia się do obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego, frakcji LDL oraz trójglicerydów. Należy jednak zaznaczyć, że podobnego działania nie zaobserwowano w przypadku preparatów o przedłużonym uwalnianiu, co może wynikać z wieczornej pory ich podawania. Co więcej, w przypadku postaci o przedłużonym uwalnianiu może nawet dochodzić do wzrostu stężenia trójglicerydów.⁴

Skuteczność kliniczna metforminy

Leczenie cukrzycy typu 2

Długoterminowe korzyści z intensywnej kontroli glikemii przy użyciu metforminy zostały potwierdzone w prospektywnym, randomizowanym badaniu UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study). Badanie to koncentrowało się na pacjentach z cukrzycą typu 2 i nadwagą, u których zastosowano metforminę w postaci o natychmiastowym uwalnianiu jako leczenie pierwszego rzutu po niepowodzeniu terapii dietetycznej.⁵

Analiza wyników uzyskanych w grupie pacjentów z nadwagą leczonych metforminą po niepowodzeniu samej diety wykazała szereg istotnych korzyści klinicznych:

• Zmniejszenie ryzyka powikłań cukrzycowych – zaobserwowano istotne statystycznie zmniejszenie bezwzględnego ryzyka wszelkich powikłań związanych z cukrzycą w grupie metforminy (29,8 zdarzeń/1000 pacjentolat) w porównaniu z grupą leczoną wyłącznie dietą (43,3 zdarzeń/1000 pacjentolat, p=0,0023) oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodną sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń/1000 pacjentolat, p=0,0034)
• Redukcja śmiertelności związanej z cukrzycą – odnotowano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zgonu związanego z cukrzycą: w grupie metforminy wynosiło ono 7,5 zdarzeń/1000 pacjentolat, natomiast w grupie leczonej samą dietą 12,7 zdarzeń/1000 pacjentolat (p=0,017)
• Obniżenie śmiertelności całkowitej – metformina istotnie zmniejszyła bezwzględne ryzyko śmiertelności całkowitej do 13,5 zdarzeń/1000 pacjentolat w porównaniu z 20,6 zdarzeń/1000 pacjentolat w grupie leczonej samą dietą (p=0,011) oraz 18,9 zdarzeń/1000 pacjentolat w łącznej analizie grup leczonych pochodną sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (p=0,021)
• Zmniejszenie ryzyka zawału mięśnia sercowego – wykazano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zawału: 11 zdarzeń/1000 pacjentolat w grupie metforminy wobec 18 zdarzeń/1000 pacjentolat w grupie leczonej samą dietą (p=0,01)

Warto podkreślić, że powyższe korzyści kliniczne nie zostały potwierdzone w przypadku stosowania metforminy jako leczenia drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika.⁶

Zastosowanie w cukrzycy typu 1

Metformina była również stosowana u wyselekcjonowanych pacjentów z cukrzycą typu 1 jako terapia dodana do insuliny, jednakże korzyści kliniczne takiego skojarzenia nie zostały formalnie potwierdzone w dedykowanych badaniach.⁷ W praktyce klinicznej, potencjalne zastosowanie metforminy w cukrzycy typu 1 może być rozważane indywidualnie, szczególnie u pacjentów z towarzyszącą insulinoopornością lub nadwagą.