Właściwości farmakodynamiczne
Mannitol 15% Baxter 150 mg/ml

Właściwości farmakodynamiczne mannitolu

Mannitol należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako roztwory wywołujące diurezę osmotyczną, oznaczonej kodem ATC: B 05BC01. Jest węglowodanem, który charakteryzuje się specyficzną dystrybucją ograniczoną wyłącznie do przestrzeni pozakomórkowej organizmu. Podstawowym mechanizmem działania mannitolu jest wywoływanie efektu osmotycznego, który powoduje przemieszczanie się płynów z przestrzeni wewnątrzkomórkowej do przestrzeni pozakomórkowej. ¹

Działanie na układ moczowy

W kontekście fizjologii nerek, mannitol charakteryzuje się łatwym przesączaniem w kłębuszkach nerkowych, przy czym jego wchłanianie zwrotne w kanalikach nerkowych jest minimalne i nie przekracza 10% przefiltrowanej ilości. Obecność mannitolu w świetle kanalików nerkowych wywołuje działanie osmotyczne, które skutecznie hamuje zwrotne wchłanianie wody z moczu pierwotnego, prowadząc do zwiększonej diurezy. Dzięki temu mechanizmowi mannitol skutecznie zwiększa wydalanie moczu w przypadkach skąpomoczu lub bezmoczu, szczególnie u pacjentów zagrożonych rozwojem ostrej niewydolności nerek. ²

Poza efektem moczopędnym, mannitol zwiększa również wydalanie elektrolitów z moczem, ze szczególnym uwzględnieniem sodu, potasu i chlorków. Co istotne z klinicznego punktu widzenia, mannitol zwiększa także nerkowe wydalanie niektórych substancji leczniczych, w tym szczególnie salicylanów i barbituranów, co może mieć znaczenie w praktyce klinicznej przy leczeniu zatruć tymi związkami. ³

Działanie na ośrodkowy układ nerwowy

W warunkach fizjologicznych mannitol wykazuje interesującą właściwość nieprzenikania przez nieuszkodzoną barierę krew-mózg. Ta cecha ma istotne znaczenie kliniczne, ponieważ mannitol pozostający w osoczu wytwarza ciśnienie osmotyczne, które powoduje przemieszczanie się płynu z tkanki mózgowej do naczyń krwionośnych. Konsekwencją tego działania jest zmniejszenie objętości mózgu oraz obniżenie ciśnienia śródczaszkowego, co znajduje zastosowanie w leczeniu obrzęku mózgu i stanów z podwyższonym ciśnieniem śródczaszkowym. ⁴

Działanie okulistyczne

Istotną właściwością farmakodynamiczną mannitolu jest również jego działanie na gałkę oczną. Mannitol nie przenika do wnętrza oka, ale dzięki swojemu działaniu osmotycznemu skutecznie zmniejsza ciśnienie śródgałkowe. Właściwość ta znajduje zastosowanie w leczeniu ostrej jaskry oraz przygotowaniu pacjentów do zabiegów okulistycznych, gdy konieczne jest czasowe obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego. ⁵

Właściwości osmotyczne

Roztwór Mannitol 15% Baxter charakteryzuje się wysoką osmolarnością wynoszącą około 823 mOsm/l, co odpowiada za jego silne działanie osmotyczne. Roztwór ma pH w zakresie 4,5-7,0, co zapewnia jego kompatybilność z fizjologicznym środowiskiem organizmu przy jednoczesnym zachowaniu stabilności preparatu. Mannitol w postaci 15% roztworu do infuzji jest przezroczystym, bezbarwnym płynem, pozbawionym widocznych cząstek, co gwarantuje jego bezpieczeństwo przy podawaniu dożylnym. ⁶