Właściwości farmakodynamiczne leku Etform 850

Metformina chlorowodorek, substancja czynna leku Etform 850, należy do grupy farmakoterapeutycznej doustnych leków hipoglikemizujących, a dokładniej do pochodnych biguanidu (kod ATC: A10BA02). Każda tabletka powlekana produktu zawiera 850 mg metforminy chlorowodorku, co odpowiada 662,90 mg zasady metforminy.¹

Mechanizm działania

Metformina jest lekiem z grupy biguanidów wykazującym silne działanie hipoglikemizujące. Jej działanie polega na zmniejszaniu zarówno podstawowego, jak i poposiłkowego stężenia glukozy w osoczu. Istotną cechą mechanizmu działania metforminy jest fakt, że nie pobudza ona wydzielania insuliny, co eliminuje ryzyko wystąpienia hipoglikemii. Ponadto, substancja ta zmniejsza podwyższone podstawowe stężenie insuliny, a w przypadku leczenia skojarzonego z insuliną, znacząco redukuje zapotrzebowanie organizmu na ten hormon.²

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy wynika z kilku mechanizmów. Wyróżnia się trzy główne mechanizmy działania tej substancji:³

• Zmniejszenie wytwarzania glukozy w wątrobie – metformina hamuje procesy glukoneogenezy (tworzenie glukozy z substancji niebędących węglowodanami) oraz glikogenolizy (rozkład glikogenu do glukozy)⁴
• Zwiększenie wrażliwości tkanek na insulinę – szczególnie w mięśniach, co prowadzi do poprawy obwodowego wychwytu glukozy i jej efektywniejszego wykorzystania przez organizm⁵
• Modyfikacja obiegu glukozy w jelitach – metformina zwiększa wychwyt glukozy z krążenia przy jednoczesnym zmniejszeniu jej wchłaniania z pożywienia⁶

Dodatkowo, metformina wpływa na funkcje jelit poprzez kilka dodatkowych mechanizmów, takich jak zwiększenie uwalniania glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1) oraz zmniejszenie resorpcji kwasów żółciowych. Warto podkreślić, że substancja ta wpływa również na skład mikrobiomu jelitowego, co może mieć znaczenie w jej ogólnym działaniu terapeutycznym.⁷

Działania farmakodynamiczne

Badania kliniczne wykazały, że stosowanie metforminy wiąże się ze stabilizacją masy ciała pacjentów lub jej niewielkim zmniejszeniem. Szczególnie istotny jest korzystny wpływ metforminy na metabolizm lipidów, który zachodzi niezależnie od jej działania na poziom glikemii. Średnio- i długoterminowe kontrolowane badania kliniczne potwierdziły, że metformina stosowana w dawkach terapeutycznych prowadzi do zmniejszenia stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz triglicerydów.⁸

Skuteczność kliniczna

Skuteczność kliniczna metforminy została gruntownie zbadana w randomizowanym badaniu prospektywnym UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study). Badanie to udowodniło długotrwałe korzyści wynikające z intensywnej kontroli stężenia glukozy we krwi u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2.⁹

Analiza wyników badania UKPDS u pacjentów z nadwagą, leczonych metforminą po nieskutecznym leczeniu samą dietą, wykazała następujące korzyści:¹⁰

• Znaczące zmniejszenie bezwzględnego ryzyka wszystkich powikłań cukrzycy w grupie otrzymującej metforminę (29,8 zdarzenia/1000 pacjentolat) w porównaniu z grupą leczoną samą dietą (43,3 zdarzenia/1000 pacjentolat), p=0,0023. Podobną korzyść obserwowano w porównaniu z łącznymi wynikami grupy otrzymującej pochodne sulfonylomocznika i grupy otrzymującej insulinę w monoterapii (40,1 zdarzenia/1000 pacjentolat), p=0,0034.¹¹
• Znaczące zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zgonu spowodowanego cukrzycą: 7,5 zdarzenia/1000 pacjentolat w grupie otrzymującej metforminę w porównaniu do 12,7 zdarzenia/1000 pacjentolat w grupie leczonej samą dietą, p=0,017.¹²
• Znaczące zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zgonu z przyczyn ogólnych: 13,5 zdarzenia/1000 pacjentolat w grupie otrzymującej metforminę w porównaniu z grupą leczoną samą dietą (20,6 zdarzenia/1000 pacjentolat), p=0,011, oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grupy otrzymującej pochodne sulfonylomocznika i grupy otrzymującej insulinę w monoterapii (18,9 zdarzenia/1000 pacjentolat), p=0,021.¹³
• Znaczące zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zawału mięśnia sercowego: 11 zdarzeń/1000 pacjentolat w grupie otrzymującej metforminę wobec 18 zdarzeń/1000 pacjentolat w grupie leczonej samą dietą, p=0,01.¹⁴

Należy podkreślić, że nie wykazano korzyści ze stosowania metforminy jako leku drugiego wyboru w leczeniu skojarzonym z pochodnymi sulfonylomocznika.¹⁵

Warto również zaznaczyć, że u wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1 stosowano metforminę w skojarzeniu z insuliną, jednak korzyści wynikające z tego skojarzenia nie zostały formalnie potwierdzone w badaniach klinicznych.¹⁶

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Kontrolowane badania kliniczne przeprowadzone w ograniczonej populacji dzieci i młodzieży w wieku od 10 do 16 lat, leczonych przez okres jednego roku, wykazały podobny stopień kontroli glikemii jak obserwowany u pacjentów dorosłych. Wyniki te sugerują, że metformina może być skutecznym lekiem również w młodszych grupach wiekowych.¹⁷