Właściwości farmakokinetyczne metforminy chlorowodorku

Właściwości farmakokinetyczne metforminy chlorowodorku obejmują procesy wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu oraz wydalania leku z organizmu. Szczegółowa analiza tych procesów pozwala na lepsze zrozumienie działania leku u pacjentów z cukrzycą, a także wyjaśnia specyfikę jego stosowania w różnych grupach klinicznych.¹

Wchłanianie metforminy

Po doustnym podaniu metforminy chlorowodorku, substancja czynna osiąga maksymalne stężenie w osoczu (Cmax) po około 2,5 godziny (tmax). U osób zdrowych całkowita biodostępność metforminy chlorowodorku w dawce 500 mg lub 850 mg wynosi około 50-60%. Znaczna część podanej dawki (około 20-30%) jest wydalana z kałem jako frakcja niewchłonięta.²

Istotną właściwością farmakokinetyczną metforminy jest fakt, że jej wchłanianie ulega wysyceniu i nie jest całkowite. Farmakokinetyka wchłaniania metforminy ma charakter nieliniowy. Po podaniu leku w zalecanych dawkach jego stężenie osiąga stan stacjonarny w ciągu 24-48 godzin i zwykle nie przekracza 1 mikrograma/ml. Nawet przy maksymalnych dawkach, maksymalne stężenie metforminy w osoczu (Cmax) w kontrolowanych badaniach klinicznych nie przekraczało 5 mikrogramów/ml.³

Wpływ pokarmu na wchłanianie

Obecność pokarmu w przewodzie pokarmowym wpływa na farmakokinetykę metforminy, zmniejszając i nieznacznie opóźniając jej wchłanianie. Po doustnym podaniu tabletki o mocy 850 mg obserwowano następujące zmiany parametrów farmakokinetycznych:⁴

• Zmniejszenie maksymalnego stężenia w osoczu o 40%
• Zmniejszenie wartości AUC (pola pod krzywą zależności stężenia od czasu) o 25%
• Wydłużenie czasu potrzebnego do wystąpienia maksymalnego stężenia w osoczu o 35 minut

Należy podkreślić, że kliniczne znaczenie tych zmian nie zostało jednoznacznie określone.⁵

Dystrybucja metforminy w organizmie

Metformina chlorowodorek charakteryzuje się nieznacznym wiązaniem z białkami osocza. Lek przenika do wnętrza erytrocytów, gdzie maksymalne stężenie jest mniejsze niż maksymalne stężenie w osoczu i występuje w przybliżeniu w tym samym czasie. Krwinki czerwone stanowią prawdopodobnie drugorzędny kompartment dystrybucji dla metforminy.⁶

Średnia objętość dystrybucji (Vd) metforminy mieści się w szerokim zakresie od 63 do 276 litrów, co świadczy o znacznym przenikaniu leku do tkanek organizmu.⁷

Metabolizm metforminy

Metformina chlorowodorek charakteryzuje się brakiem metabolizmu w organizmie człowieka. Lek jest wydalany w postaci niezmienionej w moczu. U ludzi nie zidentyfikowano żadnych metabolitów metforminy, co stanowi istotną cechę farmakokinetyczną tej substancji.⁸

Wydalanie metforminy

Klirens nerkowy metforminy wynosi ponad 400 ml/min, co wskazuje, że lek jest wydalany zarówno w procesie przesączania kłębuszkowego, jak i wydzielania kanalikowego. Po podaniu doustnym pozorny końcowy okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi około 6,5 godziny.⁹

W przypadku zaburzeń czynności nerek, klirens nerkowy metforminy zmniejsza się proporcjonalnie do klirensu kreatyniny. Prowadzi to do wydłużenia okresu półtrwania w fazie eliminacji oraz do zwiększenia stężenia metforminy w osoczu.¹⁰

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Dostępne dane dotyczące pacjentów z umiarkowaną niewydolnością nerek są ograniczone, co uniemożliwia wiarygodne oszacowanie ekspozycji na metforminę w tej grupie w porównaniu z pacjentami o prawidłowej funkcji nerek. W związku z tym, dostosowanie dawki leku u tych pacjentów powinno opierać się na ocenie skuteczności klinicznej i/lub tolerancji leku.¹¹

Dzieci i młodzież

Farmakokinetyka metforminy u dzieci i młodzieży została zbadana w dwóch typach badań:¹²

• Badanie z zastosowaniem pojedynczej dawki – po podaniu metforminy chlorowodorku w pojedynczej dawce 500 mg, profil farmakokinetyczny u dzieci był porównywalny z profilem obserwowanym u zdrowych osób dorosłych.¹³
• Badanie z zastosowaniem wielokrotnego dawkowania – dostępne dane ograniczają się do jednego badania. Przy powtarzanych dawkach 500 mg podawanych dwa razy na dobę przez 7 dni, u dzieci i młodzieży obserwowano niższe wartości parametrów farmakokinetycznych w porównaniu z dorosłymi pacjentami z cukrzycą:

Różnice te mają niewielkie znaczenie kliniczne, ponieważ dawka metforminy jest ustalana indywidualnie, w zależności od stopnia kontroli glikemii u pacjenta.¹⁴