Przepuklina jelita cienkiego (enterocele)
Patofizjologia i mechanizm
Enterocele, czyli przepuklina jelita cienkiego, to patologiczne uwypuklenie jelita cienkiego do przestrzeni odbytniczo-pochwowej, spowodowane osłabieniem tkanek łącznych i mięśni dna miednicy. Etiologia obejmuje czynniki mechaniczne (np. przewlekły kaszel, wysiłek fizyczny), hormonalne (spadek estrogenu w okresie menopauzy), jatrogenne (zwłaszcza po histerektomii i zabiegach na dnie miednicy) oraz wrodzone defekty tkanki łącznej. Enterocele często współistnieje z innymi defektami dna miednicy, takimi jak wypadanie odbytnicy czy rektocoele, a jego rozwój jest związany z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzbrzusznym, np. w przebiegu przewlekłych zaparć czy otyłości. Szczególnie istotne jest rozpoznanie enterocele u kobiet po histerektomii, gdzie uszkodzenie powięzi Denonvilliersa i poszerzenie zachyłka Douglasa sprzyjają pogłębieniu przepukliny.
- Przepuklina jelita cienkiego (enterocele) – Patogeneza i mechanizm
- Anatomia patologiczna i defekty strukturalne
- Rodzaje przepukliny jelita cienkiego
- Patofizjologia i czynniki przyczyniające się
- Współwystępowanie z innymi schorzeniami miednicy
- Mechanizm przepukliny jelita cienkiego po zabiegach chirurgicznych
- Enterocele po histerektomii
- Enterocele po innych zabiegach miednicy
- Patogeneza enterocele pooperacyjnego
- Powikłania przepukliny jelita cienkiego
- Podsumowanie
Przepuklina jelita cienkiego (enterocele) – Patogeneza i mechanizm
Przepuklina jelita cienkiego, znana również jako enterocele (z gr. entero – jelito, cele – przepuklina), to schorzenie polegające na przemieszczeniu się jelita cienkiego do dolnej części jamy miednicy, gdzie uciska na górną część pochwy, tworząc uwypuklenie.12 Z definicji „prolaps” oznacza wyślizgnięcie się lub wypadnięcie z prawidłowej pozycji anatomicznej.3 Jest to rodzaj przepukliny, w której worek otrzewnowy zawierający jelito cienkie lub sieć większą uwypukla się pomiędzy pochwą a odbytnicą.45
Anatomia patologiczna i defekty strukturalne
Enterocele jest zasadniczo przepukliną pochwową, w której worek otrzewnowy zawierający fragment jelita cienkiego wnika do przestrzeni odbytniczo-pochwowej między tylną powierzchnią pochwy a przednią powierzchnią odbytnicy.6 W przypadku przepukliny jelita cienkiego dochodzi do uszkodzenia lub osłabienia tkanki łącznej miednicy.7 Defekty w powięzi łonowo-szyjkowej, endomiendicznej i odbytniczo-pochwowej są podstawową przyczyną wypadania narządów.8
Do powstania przepukliny dochodzi, gdy mięśnie i tkanki utrzymujące jelita (jelito cienkie) na miejscu w jamie miednicy słabną, powodując obniżenie jelita i uwypuklenie do pochwy.2 W trakcie tego procesu worek otrzewnowy zawierający jelito cienkie lub okrężnicę uciska przestrzeń między pochwą a odbytnicą, powodując ucisk na obie struktury.4
Rodzaje przepukliny jelita cienkiego
Enterocele można podzielić na 4 kategorie w zależności od mechanizmu powstania:69
- Przepuklina pulsacyjna (pulsion) – spowodowana ciągłym ciśnieniem w jamie brzusznej wywołanym przewlekłym kaszlem lub skrajnym wysiłkiem fizycznym, np. powtarzającym się podnoszeniem ciężkich przedmiotów109
- Przepuklina trakcyjna (traction) – spowodowana ciążą, porodem i utratą estrogenu, które przyczyniają się do osłabienia i rozciągnięcia tkanek miednicy; dodatkowo inne wypadnięte narządy mogą wywierać nacisk na tkanki przyczyniając się do powstania enterocele109
- Przepuklina jatrogenna (iatrogenic) – przyczyna nie jest w pełni znana, ale przypuszcza się, że jest związana z histerektomią lub niektórymi zabiegami naprawy cystocele; typowo występuje po zabiegach zmieniających oś pochwy, takich jak zabiegi stosowane w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu61011
- Przepuklina wrodzona (congenital) – wada wrodzona; jest niezwykle rzadka i występuje, gdy niedokończone zespolenie przegrody odbytniczo-pochwowej pozostawia otwarty zachyłek Douglasa61011
Patofizjologia i czynniki przyczyniające się
Główną przyczyną każdej formy wypadania narządów miednicy jest zwiększone ciśnienie na dno miednicy.12 Przepuklina jelita cienkiego powstaje, gdy tkanki łączne pochwy stają się słabe lub uszkodzone.7 Mięśnie dna miednicy mogą ulec degradacji z kilku powodów:12
- Ciąża i poród – są najczęstszymi przyczynami wypadania narządów miednicy. Mięśnie, więzadła i powięź, które utrzymują i podtrzymują pochwę, rozciągają się i słabną podczas ciąży, porodu i rozwiązania.313 Kobiety, które doświadczyły urazu porodowego, miały przedłużające się porody lub porody przy użyciu kleszczy, mogą mieć wyższe ryzyko wystąpienia enterocele.1014
- Starzenie się – wraz z wiekiem dochodzi do utraty masy mięśniowej i siły mięśni – zarówno w mięśniach miednicy, jak i innych mięśniach.1315 Przepuklina jelita cienkiego i inne rodzaje wypadania narządów miednicy występują częściej wraz z wiekiem.16
- Zmiany hormonalne – ryzyko rozwoju enterocele wzrasta w trakcie i po menopauzie, gdy poziom estrogenu spada. Estrogen pomaga utrzymać mięśnie miednicy w dobrym stanie.17 Spadek poziomu estrogenu może spowodować osłabienie mięśni dna miednicy, co w rezultacie może prowadzić do obniżenia (wypadania) narządów.18
- Wcześniejsze operacje miednicy – usunięcie macicy (histerektomia) lub zabiegi chirurgiczne w celu leczenia nietrzymania moczu mogą zwiększyć ryzyko rozwoju przepukliny jelita cienkiego.15 Enterocele często rozwija się u kobiet, które przeszły histerektomię, co może wynikać z osłabienia sklepienia pochwy spowodowanego samą histerektomią.4 W szczególności, znaczna liczba przypadków enterocele występuje po histerektomii, zwykle gdy nie wykonano zamknięcia zachyłka Douglasa i pochwowego połączenia struktur podporowych.19
- Zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej – nadwaga zwiększa ciśnienie wewnątrz jamy brzusznej, co zwiększa ryzyko rozwoju przepukliny jelita cienkiego. Inne czynniki zwiększające ciśnienie obejmują przewlekły kaszel i wysiłek podczas wypróżniania.1516
- Przewlekłe zaparcia – mogą być zarówno czynnikiem ryzyka wypadania narządów miednicy, jak i objawem. Wypadanie narządów miednicy może utrudniać wydalanie stolca, co może pogorszyć zaparcia lub spowodować nowe.20 Zaparcia lub napinanie się podczas wypróżniania również tworzą ciśnienie na dno miednicy, które może prowadzić do przepukliny jelita cienkiego.21 W opisanym przypadku klinicznym, pacjentka miała długą historię zaparć z enterocele pochwy występującym podczas defekacji, a podczas śródoperacyjnej laparotomii zwiadowczej w esicy wyczuwalna była duża, twarda masa kałowa. Autorzy uważają, że zaparcia są czynnikiem wysokiego ryzyka ostrego enterocele pochwy.22
- Palenie tytoniu – jest związane z rozwojem wypadania narządów, ponieważ palacze często kaszlą, co zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej. Ponadto palacze mogą mieć problemy z gojeniem uszkodzonych tkanek łącznych, co może przyczyniać się do wypadania narządów.1523
- Zaburzenia tkanki łącznej – niektóre osoby mogą być genetycznie predysponowane do wypadania narządów z powodu słabszej tkanki łącznej w obszarze miednicy, co czyni je naturalnie bardziej podatnymi na przepuklinę jelita cienkiego i inne rodzaje wypadania narządów miednicy.1315 Przykładem jest zespół Ehlersa-Danlosa.17
- Rasa – z nieznanych przyczyn kobiety pochodzenia latynoskiego i białe mają wyższe ryzyko rozwoju wypadania narządów miednicy.15
Współwystępowanie z innymi schorzeniami miednicy
Przepuklina jelita cienkiego często współwystępuje z innymi defektami dna miednicy. Około 40% pacjentów z wypadaniem odbytnicy zewnętrznym lub wewnętrznym (wgłobienie odbytnicy) ma również enterocele.5 W niektórych przypadkach enterocele może wypaść na zewnątrz wraz z wypadaniem odbytnicy. Nie jest jasne w takich sytuacjach, czy enterocele spowodowało lub pogorszyło wypadanie odbytnicy, czy też zachyłek Douglasa jest po prostu pociągany w dół przez wypadanie odbytnicy. Uważa się, że enterocele może inicjować lub pogarszać wewnętrzne wypadanie odbytnicy.5
Enterocele lub sigmoidocele mogą być również związane z innymi słabościami dna miednicy, które obejmują wewnętrzne wypadanie (wgłobienie), rektocoele i objawy nietrzymania stolca.424
Mechanizm przepukliny jelita cienkiego po zabiegach chirurgicznych
Szczególnym przypadkiem jest rozwój enterocele po zabiegach chirurgicznych w obszarze miednicy. Wiele czynników przyczynia się do tego zjawiska.
Enterocele po histerektomii
Przepuklina jelita cienkiego jest znacznie częstsza u kobiet, zwłaszcza po histerektomii.5 Usunięcie macicy (histerektomia) może zwiększyć ryzyko rozwoju przepukliny jelita cienkiego.2512 Może to być spowodowane osłabieniem sklepienia pochwy przez samą histerektomię.4 Histerektomia lub uretrpeksja zwiększają przestrzeń odbytniczo-pochwową i zmniejszają podparcie od sąsiadujących narządów, co sprzyja rozwojowi enterocele.5
Wyraźne szczytowe enterocele powstaje, gdy powięź endomiendiczna pokrywająca mankiet pochwy zostaje przerwana i/lub ścieńczona, zazwyczaj podczas histerektomii. Prowadzi to do dalszego osłabienia powięzi Denonvilliersa, poszerzenia zachyłka Douglasa i pogłębienia enterocele, gdy objawy nadal się pogarszają. Wystąpienie objawów po histerektomii powinno zwrócić uwagę klinicysty na możliwość enterocele szczytowego jako czynnika przyczynowego.8
Enterocele po innych zabiegach miednicy
Po przejściu radykalnej cystektomii połączonej z histerektomią, pacjentki mogą cierpieć na wypadanie narządów miednicy z powodu uszkodzenia struktur miednicy.22 Jatrogenne enterocele zazwyczaj występuje po zabiegach, które zmieniają oś pochwy, takich jak te stosowane w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu. Prawdopodobnym mechanizmem jatrogendego enterocele jest przednie i pionowe obrócenie osi pochwy, co pozwala na otwarcie i odsłonięcie normalnie zamkniętego zachyłka Douglasa.6
Enterocele mogą również powstawać po leczeniu nowotworów ginekologicznych.5 Jeśli pacjentka ma rozrost bakterii pochwy, uszkodzenie tkanek wewnętrznych miednicy z powodu zapalenia prowadzące do obrzęku może prowadzić do ostrego enterocele pochwy.22
Patogeneza enterocele pooperacyjnego
Podsumowano etiologię ostrego enterocele na podstawie zgłoszonych przypadków w następujący sposób:26
- Pacjentki zostały wypisane ze szpitala ze stosując różne strategie higieny i czasami brakowało im niezbędnej pielęgnacji krocza, miały rozrost bakterii pochwy, miały uszkodzenia tkanek wewnętrznych miednicy z powodu zapalenia prowadzącego do obrzęku i miały trudności z zabezpieczeniem szwów na tylnej ścianie pochwy z powodu obrzęku i osłabionego stanu tkanek zapalnych (co prowadzi do wyślizgiwania się szwów)
- U niektórych pacjentek występowała historia zaparć ze zwiększonym ciśnieniem w jamie miednicy podczas wypróżniania, co prowadzi do enterocele
- Klinicyści skupiają się głównie na nawrocie nowotworu i rokowaniu, a ponowne badanie opiera się głównie na badaniach obrazowych i biochemicznych. Ponowne badanie często nie obejmuje dokładnego badania fizykalnego, a wczesne enterocele jest łatwo przeoczone
Powikłania przepukliny jelita cienkiego
W większości przypadków przepuklina jelita cienkiego nie powoduje poważnych problemów.27 Jednak w rzadkich przypadkach, gdy przepuklina jelita cienkiego jest związana z niedrożnością jelita cienkiego i nie można jej zredukować, konieczne jest pilne leczenie chirurgiczne, aby uniknąć martwicy jelita i ogólnoustrojowego zakażenia.28
Uwięźnięcie jelita i niedrożność
Niedrożność jelita cienkiego jako powikłanie enterocele jest bardzo rzadka.29 Jednakże enterocele może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, takich jak zakażenie, niedrożność jelit oraz trudności w opróżnianiu jelit i pęcherza.30 Zaniedbanie przepukliny jelita cienkiego może prowadzić do owrzodzeń, zgorzeli, krwawienia i uwięźniętej odbytnicy, co stanowi nagły przypadek medyczny.21
Rozpoznanie zaawansowanego enterocele z ryzykiem niedrożności jelit lub nawet niedokrwienia jest bardzo rzadkim, ale potencjalnie poważnym zdarzeniem ze względu na ryzyko martwicy jelit, zakażenia ogólnoustrojowego lub wyewiscerowania po pęknięciu pochwy. Natychmiastowe rozpoznanie i postępowanie są bardzo ważne dla pacjentów z taką prezentacją kliniczną.29
Pęknięcie pochwy i wytrzewienie
Chociaż wypadanie macicy jest stosunkowo częste u starszych kobiet, występując u prawie połowy kobiet po 50. roku życia, częstość występowania wytrzewienia z wypadania jest niska. Ogólnie rzecz biorąc, historyczne i anatomiczne czynniki predysponujące do wytrzewienia pochwy niezależnie od stanu menopauzalnego obejmują wcześniejsze operacje miednicy, obecność enterocele, szczególnie tylnego enterocele, defekty mankietu pochwy i uraz koitalny.31
Kobiety po menopauzie są narażone na zwiększone ryzyko pęknięcia z powodu atroficznej i stosunkowo słabszej tkanki pochwy niż u kobiet przed menopauzą. Chociaż zwiększone napinanie i wypadanie mają wyższą częstość występowania wytrzewienia, obecność enterocele u kobiet po menopauzie dodatkowo zwiększa ryzyko pęknięcia i wytrzewienia. Jest to prawdopodobnie spowodowane tym, że enterocele powoduje zwiększone ciśnienie na już osłabioną, atroficzną tkankę pochwy.31
Pilna interwencja jest rzadko wymagana, ale w przypadkach, gdy enterocele jest związane z niedrożnością jelita cienkiego i nie można go zredukować, wskazane jest awaryjne leczenie chirurgiczne, aby uniknąć martwicy jelita i zakażenia ogólnoustrojowego.28
Podsumowanie
Patogeneza przepukliny jelita cienkiego (enterocele) jest złożonym procesem, w którym dochodzi do osłabienia lub uszkodzenia struktur podporowych w obrębie miednicy. Głównym mechanizmem jest zwiększone ciśnienie na dno miednicy, które może wynikać z wielu czynników fizjologicznych (ciąża, poród), anatomicznych (wrodzone słabości tkanki łącznej), patologicznych (przewlekły kaszel, zaparcia) oraz jatrogennych (powikłania po operacjach ginekologicznych, szczególnie histerektomii).
Rozumienie tych mechanizmów jest kluczowe dla właściwej diagnostyki i leczenia przepukliny jelita cienkiego, a także dla opracowania strategii profilaktycznych zmniejszających ryzyko jej wystąpienia.2930 Wczesne rozpoznanie enterocele ma istotne znaczenie dla pomyślnego rokowania, a w jego ocenie należy uwzględnić wiek pacjentki, stopień nasilenia schorzenia, współistniejące choroby oraz odpowiedź na leczenie.30
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.