Poród przedwczesny
Rokowania, prognozy i postęp choroby
Poród przedwczesny, definiowany jako urodzenie przed 37. tygodniem ciąży, pozostaje główną przyczyną umieralności noworodków na świecie, z 13,4 mln wcześniaków w 2020 r. i około 900 000 zgonów w 2019 r. Przeżywalność wcześniaków jest ściśle związana z wiekiem ciążowym i masą urodzeniową, np. przeżycie dzieci urodzonych w 22. tygodniu wynosi około 28%, a w 23. tygodniu 55%. Wskaźnik przeżycia wcześniaków przyjętych do opieki neonatologicznej wzrósł z 39% w 1995 r. do 52% w 2006 r., a przeżycie bez niepełnosprawności z 23% do 34%. Wcześniaki są narażone na poważne powikłania zdrowotne, w tym zaburzenia neurorozwojowe, których częstość maleje wraz ze wzrostem wieku ciążowego (np. 45% w 22-23 tygodniu, 20% w 26 tygodniu). W krajach o niskich dochodach śmiertelność wcześniaków urodzonych ≤32. tygodnia sięga około 50% z powodu ograniczonego dostępu do podstawowej opieki.
Prognoza dla wcześniaków – Poród przedwczesny
Poród przedwczesny, definiowany jako urodzenie dziecka przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży, pozostaje główną przyczyną umieralności noworodków na całym świecie.1 W 2020 roku szacunkowo 13,4 miliona dzieci urodziło się przedwcześnie, a około 900 000 dzieci zmarło w 2019 roku z powodu powikłań związanych z wcześniactwem.2 Pomimo postępów w opiece medycznej, które umożliwiły zwiększenie wskaźnika przeżywalności noworodków z bardzo niską masą urodzeniową, wskaźniki wcześniactwa nie uległy znaczącej zmianie w ostatnich latach.3 Przewidywanie i zapobieganie porodowi przedwczesnemu pozostaje priorytetem opieki zdrowotnej.4
Czynniki wpływające na prognozę
Szanse na przeżycie wcześniaków zależą od stopnia wcześniactwa i masy urodzeniowej.5 Im wcześniej dziecko się urodzi, tym wyższe ryzyko powikłań zdrowotnych, które mogą wpłynąć na jego dalsze życie.6 W badaniu obejmującym około 11 000 skrajnych wcześniaków, dzieci urodzone w 22. tygodniu miały 28% wskaźnik przeżycia, natomiast urodzone w 23. tygodniu – 55% wskaźnik przeżycia.7
Przeżywalność wcześniaków przyjętych do opieki neonatologicznej wzrosła z 39% (35-43%) w 1995 roku do 52% (49-55%) w 2006 roku, co oznacza wzrost o 13% (8-18%), a przeżycie bez niepełnosprawności wzrosło z 23% (20-26%) w 1995 roku do 34% (31-37%) w 2006 roku, czyli zwiększyło się o 11% (6-16%).8
Wśród dzieci urodzonych skrajnie przedwcześnie, szanse przeżycia i późniejszy rozwój neurologiczny są ściśle związane z wiekiem ciążowym.9 Badania wskazują, że odsetek wcześniaków urodzonych między 22. a 25. tygodniem ciąży z ciężką niepełnosprawnością wynosił 18% (95% CI 14-24%) w 1995 roku i 19% (14-23%) w 2006 roku.9
Wskaźniki przeżycia według wieku ciążowego
Wskaźniki przeżycia dla wcześniaków różnią się znacznie w zależności od wieku ciążowego:710
- Urodzeni w 22-23 tygodniu: około 28-55% przeżywalności
- Urodzeni w 28 tygodniu lub później: 80-90% przeżywalności
- Urodzeni między 32-33 tygodniem: około 95% przeżywalności
- Urodzeni po 34 tygodniu: podobne szanse na zdrowie jak u dzieci urodzonych o czasie
W krajach o niskich dochodach około połowa dzieci urodzonych w 32. tygodniu ciąży lub wcześniej umiera z powodu braku dostępnej, opłacalnej opieki, takiej jak zapewnienie ciepła, wsparcie w karmieniu piersią oraz podstawowa opieka w przypadku infekcji i trudności z oddychaniem.2
Krótkie i długoterminowe następstwa porodu przedwczesnego
Wcześniaki są narażone na specyficzne choroby związane z niedojrzałością różnych układów narządów.4 Komplikacje u niemowląt urodzonych przedwcześnie wiążą się z poważnymi kosztami dla sektora zdrowia, rodziców i społeczeństwa.4
Powikłania krótkoterminowe
W okresie noworodkowym wcześniaki są bardziej narażone na poważne choroby lub śmierć.4 Wcześniak nie ma wystarczająco dużo czasu, aby w pełni się rozwinąć, co oznacza, że pewne narządy i układy organizmu mogą nie być gotowe do podtrzymania jego życia poza macicą, powodując poważne problemy zdrowotne.6
Skrajnie przedwcześnie urodzone dzieci, zwłaszcza te urodzone bardzo wcześnie i z najniższą masą urodzeniową (poniżej 2 lub nawet 3 funtów), są bardziej narażone na powikłania zdrowotne i niepełnosprawność.7 Mogą one wymagać przedłużonego pobytu na oddziale intensywnej terapii noworodkowej (OITN).10
Następstwa długoterminowe
Wiele dzieci, które przeżyją poród przedwczesny, staje przed całym życiem z niepełnosprawnościami, w tym trudnościami w uczeniu się oraz problemami ze wzrokiem i słuchem.2 Wcześniaki są również bardziej narażone na problemy rozwojowe w dzieciństwie.6
Przeprowadzone badania wykazały, że częstość występowania zaburzeń neurorozwojowych była istotnie związana z długością trwania ciąży, przy czym większe upośledzenie obserwowano wraz ze zmniejszaniem się wieku ciążowego: 45% w 22-23 tygodniach, 30% w 24 tygodniach, 25% w 25 tygodniach i 20% w 26 tygodniach (P<0,001).8
Najczęstszym upośledzeniem w wieku 3 lat była funkcja rozwojowa lub poznawcza.9 Około jedna trzecia dzieci urodzonych w 24. tygodniu rozwinie znaczącą niepełnosprawność, taką jak niepełnosprawność intelektualna, mózgowe porażenie dziecięce, ślepota lub głuchota.5
Modele predykcyjne w porodzie przedwczesnym
Dokładne oszacowanie śmiertelności jest ważnym elementem poradnictwa prenatalnego i pomaga pracownikom służby zdrowia w alokacji zasobów.11 Opracowano różne modele uczenia maszynowego i głębokiego uczenia do prognozowania śmiertelności po przedwczesnym porodzie.11
Modele predykcyjne dla śmiertelności
Niemal wszystkie badania wykazały, że model wieloczynnikowy lepiej przewidywał śmiertelność niż sama masa urodzeniowa lub wiek ciążowy.12 Oprócz wieku ciążowego i masy urodzeniowej, osiem zmiennych często przewidywało przeżycie: przeciętny rozmiar w stosunku do wieku ciążowego, płeć żeńska, pochodzenie inne niż białe, brak poważnych wad wrodzonych, stosowanie sterydów prenatalnych, wyższy wynik w skali Apgar w 5. minucie, normalna temperatura przy przyjęciu oraz kliniczne lub laboratoryjne pomiary wskazujące na lepszy stan układu oddechowego.12
Opracowany model predykcji ryzyka spontanicznego porodu przedwczesnego w ciągu 7 dni obejmował ilościowy fFN (fibronektynę płodową), aktualne palenie tytoniu, pochodzenie etniczne inne niż białe, nieródkę oraz ciążę mnogą.13 Model ten wykazał obiecujące wyniki podczas zewnętrznej walidacji i rekalibracji w populacji brytyjskiej, z potencjalną korzyścią netto przy wykorzystaniu go do informowania o decyzjach klinicznych.13
Modele predykcyjne rozwoju neurologicznego
Badania wykazały, że obecność umiarkowanych/ciężkich nieprawidłowości istoty białej (WMA) w badaniu MRI około równoważnego wieku terminu może przewidzieć mózgowe porażenie dziecięce i funkcje motoryczne u bardzo przedwcześnie urodzonych lub dzieci o niskiej masie urodzeniowej z umiarkowaną czułością i swoistością. Zdolność przewidywania innych długoterminowych wyników, takich jak zaburzenia neurokognitywne i behawioralne, jest ograniczona.14
Łączona czułość i swoistość (95% przedział ufności) dla przewidywania mózgowego porażenia dziecięcego na podstawie trzech różnych wyników MRI (przy zastosowaniu punktu odcięcia normalne/łagodne vs umiarkowane/ciężkie) wynosiły odpowiednio 77% (53-91%) i 79% (51-93%). Dla przewidywania funkcji motorycznych wartości te wynosiły odpowiednio 72% (52-86%) i 62% (29-87%). Dokładność prognostyczna dla problemów wzrokowych i/lub słuchowych, funkcji neurokognitywnych i/lub behawioralnych była niska.14
Inne badanie wykazało, że istnieje związek między parametrami ilościowymi określonymi za pomocą MRI w okresie okołoterminowym a wynikami neurorozwojowymi zebranymi w pierwszym roku życia. Zarówno obrazowanie metodą tensora dyfuzji (DTI), jak i relaksometria mają potencjał prognostyczny w przewidywaniu rozwoju funkcji poznawczych i motorycznych u tych delikatnych pacjentów.15
| Parametr MRI | Korelacja z rozwojem poznawczym | Korelacja z rozwojem motorycznym |
|---|---|---|
| T2R rdzenia przedłużonego | r=0,412; p=0,017 | – |
| ADC rdzenia przedłużonego | r=0,401; p=0,021 | r=0,408; p=0,018 |
| T1R pokrywy mostu | – | r=0,346; p=0,049 |
| ADC pokrywy mostu | – | r=0,414; p=0,017 |
| FA pokrywy mostu | – | r=0,352; p=0,045 |
| T1R śródmózgowia | – | r=0,415; p=0,016 |
| T1R prawej PLIC | – | r=0,513; p=0,002 |
| T2R prawej PLIC | – | r=0,405; p=0,019 |
| T1R lewej PLIC | – | r=0,504; p=0,003 |
Model określił ADC jako najsilniejszy predyktor rozwoju poznawczego (model 1: R²=0,184; p=0,013), jednak potencjał prognostyczny wzrósł, gdy T2R został uwzględniony jako zmienna uzupełniająca (model 2: R²=0,296; p=0,037).16 Model zidentyfikował T1R (prawej PLIC) jako najsilniejszy predyktor rozwoju motorycznego (model 1: R²=0,251; p=0,003), a potencjał prognostyczny wzrósł, gdy ADC (rdzeń przedłużony) został uwzględniony jako zmienna uzupełniająca (model 2: R²=0,405; p=0,009).17
Czynniki związane z porodem przedwczesnym
W analizie wieloczynnikowej regresji logistycznej binarnej zidentyfikowano szereg czynników istotnie związanych z porodem przedwczesnym:18
- Kontrole prenatalne (AOR=2,87; 95% CI = (1,67, 5,09))
- Wykształcenie matki (AOR=2,79; 95% CI = (1,27, 6,67))
- Wykształcenie męża (AOR=2,11; 95% CI = (1,10, 4,18))
- Średni miesięczny dochód rodziny (AOR=1,95; 95% CI = (1,05, 3,75))
- Wielkość rodziny (AOR=0,15; 95% CI = (0,03, 0,67))
- Ciąża mnoga (AOR=3,30; 95% CI = (1,29, 8,69))
- Przedwczesne pęknięcie błon płodowych – PROM (AOR=6,46; 95% CI= (2,52, 18,24))
- Historia chorób przewlekłych (AOR=3,94; 95% CI = (1,67, 9,45))
- Bycie HIV pozytywnym (AOR=6,99; 95% CI= (1,13, 44,65))
- Krwawienie przedporodowe – APH (AOR=3,62; 95% CI= (1,12, 12,59))
- Nadciśnienie indukowane ciążą – PIH (AOR=3,61; 95% CI= (1,19, 11,84))
- Sposób porodu (AOR=7,16; 95% CI = (2,09, 29,29))
- Początek porodu (AOR=0,10; 95% CI = (0,03, 0,29))
Około 70% porodów przedwczesnych jest spontanicznych, spowodowanych ryzykiem porodu przedwczesnego (45%) lub przedwczesnym pęknięciem błon płodowych (25%); pozostałe przypadki (30%) wynikają ze stanów matki lub płodu, takich jak ciąże mnogie, stan przedrzucawkowy, krwawienie przedporodowe i ograniczenie wzrostu płodu.19
Interwencje poprawiające wyniki porodów przedwczesnych
Jeśli kobieta doświadcza porodu przedwczesnego lub jest zagrożona porodem przedwczesnym, dostępne są leczenia, które pomagają chronić wcześniaka przed przyszłym upośledzeniem neurologicznym, a także trudnościami z oddychaniem i infekcjami.2
Nowe dowody wskazują, że proste interwencje, takie jak metoda kangura natychmiast po urodzeniu, wczesne rozpoczęcie karmienia piersią, stosowanie ciągłego dodatniego ciśnienia w drogach oddechowych (CPAP) i leków takich jak kofeina w przypadku problemów z oddychaniem, mogą znacznie zmniejszyć śmiertelność u wcześniaków i noworodków o niskiej masie urodzeniowej.2
WHO jest zaangażowana w redukcję problemów zdrowotnych i utraconych żyć w wyniku porodu przedwczesnego, w tym poprzez współpracę z państwami członkowskimi i partnerami w celu wdrożenia planu działania „Każdy noworodek”, który ma na celu zakończenie możliwych do uniknięcia zgonów.20
Prognozy długoterminowe
Szanse na zdrowy rozwój wcześniaka są całkiem dobre, szczególnie jeśli urodził się po 34. tygodniu ciąży. Im wcześniej dziecko się urodzi, tym bardziej prawdopodobne jest, że będzie miało powikłania zdrowotne, które mogą wpływać na nie w późniejszym życiu.6
Rozwój edukacyjny
Dzieci urodzone przedwcześnie częściej mają trudności w szkole niż ich rówieśnicy urodzeni o czasie.21 Nie jest jasne, czy wcześniaki wykazują nadrabianie zaległości, czy zaczynają mieć więcej trudności wraz z dorastaniem.21
Wczesne miary edukacyjne korelują z późniejszymi miarami.21 Trajektoria miar edukacyjnych u wcześniaków różni się w porównaniu z ich rówieśnikami urodzonymi o czasie.21 Badania sugerują, że większość nadrabiania zaległości wydaje się mieć miejsce w pierwszych latach szkoły, z zamknięciem luki w niskich wynikach oraz lepszym przewidywaniem ich końcowego wyniku po osiągnięciu KS2.21
Wcześniaki wydają się mieć podobne trajektorie do swoich rówieśników po tym punkcie.21 Praca ta dodatkowo podkreśla znaczenie wczesnej edukacji i środowiska dla tych niemowląt i sugeruje, że wsparcie, długo po porodzie przedwczesnym, może przynieść dodatkowe korzyści.21
Współczesne prognozy
Na szczęście postępy w technologii medycznej sprawiają, że wcześniak może prawdopodobnie przezwyciężyć te wczesne przeszkody i wyrosnąć na zdrowe dziecko.6 Badania pokazują, że dziecko ma większe szanse na zdrowe urodzenie, gdy osiągnie co najmniej 37 tygodni ciąży przed porodem.6
Na szczęście dzięki wielu przełomom medycznym wcześniaki mają dziś lepsze szanse na przeżycie i rozwój niż nawet 15 lat temu.7 Postępy w opiece nad noworodkami pomagają wielu wcześniakom wyrosnąć na zdrowe, silne dzieci.6
Warto jednak pamiętać, że mimo postępów w ostatnich latach, które umożliwiły zwiększenie wskaźnika przeżywalności noworodków z bardzo niską masą urodzeniową, wskaźniki wcześniactwa nie uległy znaczącej zmianie, a zwiększona przeżywalność wiąże się z wieloma powikłaniami oddechowymi, wzrokowymi, słuchowymi, neurologicznymi i poznawczymi, a także pewnymi zachowaniami psychospołecznymi.22
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.