Luczenie
Epidemiologia
Łuczenie (somnambulism) jest powszechnym zaburzeniem arousal, z częstością występowania w populacji ogólnej szacowaną na 6,9% (95% CI 4,6%-10,3%) w ciągu całego życia. Wśród dzieci częstość występowania łuczenia w ciągu ostatnich 12 miesięcy wynosi około 5,0% (95% CI 3,8%-6,5%), z najwyższym wskaźnikiem w wieku 10-12 lat, natomiast u dorosłych jest znacznie niższa i wynosi 1,5% (95% CI 1,0%-2,3%). W populacji dorosłych w USA roczna prewalencja łuczenia wynosi około 3,6%, co odpowiada około 8,4 milionom osób, z 1% zgłaszających dwa lub więcej epizodów miesięcznie. Czynniki genetyczne odgrywają kluczową rolę w etiologii łuczenia, z ryzykiem wzrastającym do 61,5% u dzieci, których oboje rodzice mają historię łuczenia. Łuczenie jest częściej obserwowane u dziewcząt w dzieciństwie, a u mężczyzn w dorosłości, bez wyraźnej predylekcji rasowej, choć u Afroamerykanów zidentyfikowano marker genetyczny rs73450744 na chromosomie 18. Zaburzenie to często współwystępuje z innymi schorzeniami snu, takimi jak zespół niespokojnych nóg i obturacyjny bezdech senny (OR 3,9), a także z zaburzeniami psychicznymi, w tym depresją (OR 3,5) i OCD, co podkreśla jego złożony charakter kliniczny.
Epidemiologia łuczenia
Łuczenie (ang. sleepwalking, somnambulism) jest powszechnym zaburzeniem arousal, jednak epidemiologia tego zaburzenia nie została jeszcze systematycznie zbadana w pełni. Zrozumienie epidemiologii łuczenia jest istotne dla zdrowia publicznego, indywidualnego podejmowania decyzji oraz prowadzenia skutecznego leczenia. Może to pomóc w optymalnej alokacji zasobów zdrowotnych dla tego w dużej mierze zaniedbanego zaburzenia.12
Częstotliwość występowania
Meta-analiza obejmująca 51 badań z udziałem ponad 100 000 dzieci i dorosłych wykazała, że szacowana częstość występowania łuczenia w ciągu całego życia wynosi 6,9% (95% CI 4,6%-10,3%). Częstość występowania łuczenia w ciągu ostatnich 12 miesięcy była znacząco wyższa u dzieci – 5,0% (95% CI 3,8%-6,5%) niż u dorosłych – 1,5% (95% CI 1,0%-2,3%).123
Prewalencja łuczenia u dzieci jest szacowana na poziomie od 5% do nawet 30% dla sporadycznych lub częstych epizodów. W populacji dorosłych częstość występowania łuczenia oszacowano na 2% do 5%.4 W Szwecji częstość występowania łuczenia określono na poziomie 40%, z roczną prewalencją na poziomie 6%-17%. Jednakże tylko 2-3% zgłasza więcej niż 1 epizod miesięcznie, a 33% zgłasza tylko pojedynczy epizod.5
Badanie przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazało, że około 8,4 miliona Amerykanów (3,6% populacji dorosłych) doświadcza łuczenia każdego roku. 1% badanych zgłosił dwa lub więcej epizodów łuczenia w ciągu miesiąca.678
Różnice związane z wiekiem, płcią i rasą
Łuczenie występuje najczęściej w środkowym dzieciństwie i okresie przedadolescencyjnym, z najwyższą częstotliwością występowania u dzieci w wieku 11-12 lat. Kanadyjskie badanie danych dotyczących snu z kohorty 1940 dzieci urodzonych w latach 1997-1998 w Quebecu wykazało, że częstość występowania łuczenia osiągnęła szczyt w wieku 10 lat.9
Częstość występowania łuczenia w dzieciństwie wzrasta wraz ze stopniem historii rodzinnej łuczenia: 22,5% dla dzieci bez rodzinnej historii łuczenia, 47,4% dla dzieci, które miały jednego rodzica z historią łuczenia, i 61,5% dla dzieci, których matka i ojciec mieli historię łuczenia.9 Badania wskazują, że stosunkowo niewiele osób zaczyna łuczyć jako dorośli, a łuczenie pojawiające się u dorosłych jest zwykle związane z przyjmowanymi lekami i chorobami neurodegeneracyjnymi.3
Zaburzenia przebudzenia występują znacznie częściej u dzieci niż u dorosłych. Przebudzenia z zaburzeniami świadomości zgłaszane są u 5%-15% dzieci. Częstość występowania łuczenia nie różni się znacząco w różnych grupach wiekowych w dzieciństwie.510
Łuczenie występuje częściej u dziewcząt w dzieciństwie, ale częściej u mężczyzn w dorosłości. Nie stwierdzono predylekcji rasowej, jednak badanie wykazało związek płci męskiej, rasy amerykańsko-europejskiej i czynników genetycznych z wyższą częstością występowania łuczenia u młodzieży. Wykazano również marker genetycznego ryzyka o znaczeniu ogólnogenomowym w pozycji rs73450744 na chromosomie 18 u Afroamerykanów.911
Czynniki ryzyka
Czynniki genetyczne odgrywają istotną rolę w łuczeniu. Uważa się, że czynniki dziedziczne mają duże znaczenie w łuczeniu, przy czym zgłaszano zarówno recesywne, jak i wieloczynnikowe wzorce dziedziczenia. Około 80% pacjentów z łuczeniem ma co najmniej jednego członka rodziny dotkniętego tym zaburzeniem, a częstość występowania łuczenia jest wyższa u dzieci rodziców z historią łuczenia.1213
Wzorzec przenoszenia łuczenia w dużej rodzinie kaukaskiej był zgodny z dziedziczeniem autosomalnym dominującym z niepełną penetracją. Badając rodziny 25 probandów z łuczeniem i 27 z nocnymi lękami, stwierdzono, że 80% rodowodów z łuczeniem i 96% rodowodów z nocnymi lękami miało 1 lub więcej dotkniętych osób innych niż proband.12
Około jednej trzeciej uczestników badania zgłosiło posiadanie członka rodziny, który również doświadczał łuczenia, co sugeruje, że łuczenie może mieć podłoże rodzinne.14
Współistniejące zaburzenia snu
Łuczenie jest często związane z innymi zaburzeniami snu. Zespół niespokojnych nóg i obturacyjny bezdech senny są najczęściej identyfikowanymi schorzeniami u pacjentów z łuczeniem. Inne zaburzenia obejmują behawioralny zespół niewystarczającej ilości snu, zaburzenia rytmu dobowego, zakłócenia snu środowiskowego i zaburzenia okresowych ruchów kończyn.15
Osoby, które otrzymywały mniej niż siedem godzin snu każdej nocy, częściej zgłaszały łuczenie, a osoby z bezdechem sennym (czyli zatrzymaniem oddychania podczas snu) były 3,9 razy bardziej skłonne do łuczenia.8
Zaburzenia psychiczne
Badanie wykazało, że pacjenci z depresją byli 3,5 razy bardziej narażeni na łuczenie niż osoby bez depresji. Również osoby z zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym lub problemem z nadużywaniem alkoholu wykazywały znacznie wyższe wskaźniki łuczenia.7
Według jednego z badań, częstość występowania łuczenia u pacjentów z zaburzeniami zdrowia psychicznego oszacowano na 8,5%.11
Leki i schorzenia medyczne
Łuczenie wiązało się również z różnymi lekami i schorzeniami medycznymi. Zaangażowane klasy leków obejmują:
- Leki przeciwdepresyjne: amitryptylina, bupropion, paroksetyna i mirtazapina
- Stabilizatory nastroju: lit
- Leki przeciwpsychotyczne: kwetiapina, klozapina i olanzapina
- Leki przeciwnadciśnieniowe: propranolol i metoprolol
- Leki przeciwdrgawkowe: topiramat
- Leki przeciwastmatyczne: montelukast
- Antybiotyki: fluorochinolony
- Modulatory GABA: oksybat sodu i stymulanty mieszane amfetaminy16
Zolpidem jest najczęściej zgłaszanym środkiem wywołującym łuczenie, jednak jest to również najczęściej przepisywany lek. Odnotowano przypadki złożonych zachowań związanych ze snem, powodujących obrażenia w wyniku stosowania leków nasennych, dlatego zalecana jest ostrożność.15
Łuczenie jest częstsze u pacjentów z zespołami bólu przewlekłego. Inne powiązane schorzenia obejmują choroby gorączkowe, bielactwo, nadczynność tarczycy, hipoglikemię, zapalenie mózgu i udar.16
Związek z chorobą Parkinsona
Badanie obejmujące 25 694 mężczyzn o średniej wieku 76 lat, którzy uczestniczyli w badaniu Health Professionals Follow-up Study w USA, wykazało, że mężczyźni, którzy doświadczali łuczenia – samodzielnie lub w połączeniu z innym zaburzeniem snu zwanym zaburzeniem zachowania podczas snu REM – mają co najmniej czterokrotnie większe prawdopodobieństwo rozwoju choroby Parkinsona niż ci, którzy tego nie doświadczają.17
Po skorygowaniu o wiele innych czynników, zarówno łuczenie, jak i zaburzenie zachowania podczas snu REM, były związane z większym prawdopodobieństwem choroby Parkinsona. Ryzyko choroby Parkinsona było czterokrotnie wyższe u mężczyzn, którzy łuczyli i sześciokrotnie wyższe u osób z zaburzeniem zachowania podczas snu REM.1718
Chociaż badanie sugeruje związek między zaburzeniami snu a chorobą Parkinsona, dane należy interpretować z ostrożnością. Potrzebne są dalsze badania, aby zrozumieć, czy łuczenie występuje przed wystąpieniem choroby Parkinsona oraz liczbę osób z łuczeniem, które ostatecznie rozwijają chorobę Parkinsona i inne choroby neurodegeneracyjne.19
Występowanie geograficzne
W badaniu przeprowadzonym w Wielkiej Brytanii 2,2% osób zgłosiło występowanie nocnych lęków, 2,0% zgłosiło łuczenie, a 4,2% zgłosiło przebudzenia z zaburzeniami świadomości.5
W Szwecji częstość występowania cichego łuczenia zgłaszana jest na poziomie 40%, z roczną prewalencją 6%-17%, jak wspomniano wcześniej.5
Na Węgrzech częstość występowania łuczenia nie jest dobrze udokumentowana, ale badania sugerują, że jest ono powszechne i może dotyczyć znacznej części populacji. Wyniki badań wykazały, że osoby z traumatycznymi doświadczeniami z dzieciństwa zgłaszały znacznie częściej epizody łuczenia w powiatach o niższym PKB na Węgrzech, nawet bez predyspozycji rodzinnych. Wysokie prawdopodobieństwo aktywności powodujących obrażenia podczas łuczenia po traumatycznych doświadczeniach z dzieciństwa było 5,8-krotnie związane z grupą o niskim PKB per capita.2021
Znaczenie badań epidemiologicznych
Przegląd ten podkreśla potrzebę dalszych badań epidemiologicznych w celu dokładnego zbadania częstości występowania i zachorowalności na łuczenie w ciągu całego życia. Znaczne ryzyko błędu systematycznego we wszystkich badaniach sugeruje, że wyniki te należy stosować ostrożnie.222
Dokładne zrozumienie epidemiologii łuczenia jest ważne dla zdrowia publicznego i decyzji klinicznych. Potrzebne są screeningi populacji ogólnej, aby zrozumieć potencjalne implikacje zdrowotne tego zaburzenia.1
Eksperci wskazują, że liczby w badaniach są prawdopodobnie niedoszacowaniem łuczenia, szczególnie biorąc pod uwagę, że badacze nie obserwowali osób podczas snu, polegając jedynie na pamięci osoby o epizodzie łuczenia.14
Istnieje pilna potrzeba dalszych badań epidemiologicznych, które mogłyby rozwiązać problemy metodologiczne występujące w dotychczasowych badaniach nad łuczeniem. Lepsza jakość danych mogłaby przyczynić się do lepszego zrozumienia tego zaburzenia i rozwoju skutecznych interwencji mających na celu zapobieganie potencjalnym szkodom związanym z łuczeniem.2324
Wyzwania w badaniach nad łuczeniem
Pomimo długiej historii zainteresowania nieprawidłowymi zachowaniami podczas snu w społecznościach ogólnych i medycznych, epidemiologiczne zrozumienie łuczenia pozostaje ograniczone, częściowo ze względu na ich amnestyczny charakter i założenie, że są to łagodne problemy dziecięce.25
Większość badań nad łuczeniem w dzieciństwie dostarczyła danych przekrojowych. Istnieje niewiele badań podłużnych, które mogłyby lepiej uchwycić rozwój tego zaburzenia w czasie.26
Polisomnografia w połączeniu z monitorowaniem audiowizualnym może być używana do dokumentowania epizodów łuczenia. Jednak w przypadku braku faktycznego uchwycenia zdarzenia podczas rejestracji polisomnograficznej, nie ma żadnych cech polisomnograficznych, które mogłyby służyć jako marker łuczenia. Deprywacja snu może zwiększyć prawdopodobieństwo uchwycenia zdarzenia. Jako grupa, osoby z łuczeniem wykazują niestabilność głębokiego snu NREM, ale nakładanie się wyników z osobami, które nie łuczą, jest na tyle duże, że wyklucza wykorzystanie tego wskaźnika do ustalenia diagnozy.27
| Grupa badana | Częstość występowania łuczenia | Dodatkowe informacje |
|---|---|---|
| Populacja ogólna (częstość w ciągu życia) | 6,9% (95% CI 4,6%-10,3%) | Meta-analiza 51 badań z udziałem ponad 100 000 osób |
| Dzieci (w ciągu ostatnich 12 miesięcy) | 5,0% (95% CI 3,8%-6,5%) | Wskaźnik najwyższy w wieku 10-12 lat |
| Dorośli (w ciągu ostatnich 12 miesięcy) | 1,5% (95% CI 1,0%-2,3%) | Niższy wskaźnik prawdopodobnie związany z mniejszą ilością snu wolnofalowego |
| Dorośli w USA (rocznie) | 3,6% (około 8,4 miliona osób) | 1% zgłasza dwa lub więcej epizodów miesięcznie |
| Dzieci bez rodzinnej historii łuczenia | 22,5% | Wpływ czynników genetycznych na częstość występowania |
| Dzieci z jednym rodzicem z historią łuczenia | 47,4% | Znaczący wzrost ryzyka przy dodatnim wywiadzie rodzinnym |
| Dzieci, których oboje rodzice mają historię łuczenia | 61,5% | Najwyższe ryzyko przy obciążonym wywiadzie u obojga rodziców |
| Pacjenci z zaburzeniami zdrowia psychicznego | 8,5% | Wyższe wskaźniki u pacjentów z depresją, OCD |
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.