Infekcja blastocystis hominis, inaczej blastocystoza
Diagnostyka i diagnoza
Infekcja Blastocystis hominis, wywołująca blastocystozę, pozostaje kontrowersyjna pod względem patogenności, mimo że jest jednym z najczęściej wykrywanych pasożytów jelitowych. Diagnostyka opiera się głównie na badaniu mikroskopowym próbek kału, gdzie technika formolowo-eterowa wykazuje czułość 81,1% i swoistość 100%, a barwienie trichromem jest preferowane dla lepszej identyfikacji form cystycznych i wakuolarnych. Hodowla in vitro na podłożu Jonesa charakteryzuje się czułością 100% i swoistością 88%, a podłoże LE może zapewniać jeszcze lepsze wyniki. Metody molekularne, zwłaszcza PCR w czasie rzeczywistym, osiągają czułość 100% i swoistość 95%, umożliwiając także identyfikację podtypów Blastocystis, co jest istotne ze względu na różnice w patogenności. Zaleca się pobranie co najmniej trzech próbek kału w ciągu około 5 dni, aby zwiększyć wykrywalność pasożyta, zwłaszcza przy negatywnych wynikach PCR, ale z klinicznym podejrzeniem infekcji.
Diagnostyka Blastocystis hominis
Infekcja blastocystis hominis, inaczej blastocystoza, jest wywołana przez jednokomórkowego pasożyta jelitowego, którego rola patogenna pozostaje przedmiotem kontrowersji naukowych. Mimo że organizm ten jest jednym z najczęściej wykrywanych pasożytów w próbkach kału na całym świecie, jego bezpośredni związek z objawami chorobowymi nie został jednoznacznie udowodniony, co znacząco wpływa na podejście diagnostyczne12.
Trudności diagnostyczne
Diagnostyka blastocystozy stanowi wyzwanie z kilku powodów. Po pierwsze, nawet jeśli Blastocystis hominis zostanie wykryty w próbce kału, niekoniecznie oznacza to, że jest on przyczyną objawów pacjenta. Często inny organizm przenoszony przez żywność lub wodę może być właściwą przyczyną choroby34. Po drugie, pasożyt wykazuje zmienność morfologiczną i zróżnicowane wydalanie z kałem, co może obniżać czułość bezpośredniego badania próbek5. Po trzecie, brak jest standaryzowanej procedury diagnostycznej6.
Metody diagnostyczne
Badanie mikroskopowe kału
Podstawową metodą diagnostyczną w identyfikacji Blastocystis hominis jest badanie mikroskopowe próbek kału. Diagnostyka opiera się na znalezieniu form przypominających cysty w kale7. Dostępnych jest kilka technik mikroskopowych:
- Bezpośredni rozmaz kału – najniższa czułość (28,4%), ale wysoka swoistość (100%)8
- Rozmaz barwiony jodyną – zwiększona czułość (48,7%) przy zachowanej swoistości (100%)9
- Technika zagęszczania formolowo-eterowa – znacząco lepsza czułość (81,1%) i swoistość (100%)10
- Barwienie trichromem – preferowane w porównaniu do preparatów bez barwienia, ponieważ szczątki kałowe mogą być mylone z organizmami w tych drugich1112
Należy pamiętać, że nie należy przemywać próbek wodą (np. podczas procedur zagęszczania), ponieważ spowoduje to lizę organizmów, prowadząc do wyników fałszywie ujemnych13.
Hodowla in vitro
Hodowla in vitro okazuje się bardziej czuła w wykrywaniu B. hominis niż proste metody mikroskopowe i techniki zagęszczania14. W badaniach wykazano, że:
- Hodowla na podłożu Jonesa wykryła 274 pozytywne przypadki (22,8%) w porównaniu do 148 przypadków (12,3%) wykrytych barwieniem trichromem15
- Czułość metody hodowlanej wynosi 100%, przy swoistości 88%16
- Blastocystis szybko namnaża się w podłożu hodowlanym uzupełnionym surowicą po 24-48 godzinach hodowli17
W niektórych badaniach stwierdzono, że podłoże LE (Locke Egg) zapewnia lepszą czułość niż podłoże Jonesa do wykrywania infekcji B. hominis w próbkach kału18.
Metody molekularne
W ostatnich latach coraz częściej stosuje się metody molekularne w diagnostyce blastocystozy, ze szczególnym uwzględnieniem PCR w czasie rzeczywistym, który okazał się wysoce czuły i swoisty dla infekcji Blastocystis19:
- PCR w czasie rzeczywistym wykazuje czułość 100% i swoistość 95%, podczas gdy badanie mikroskopowe bezpośrednie zaledwie 12% i 100%20
- Metody PCR umożliwiają wykrycie i identyfikację konkretnego podtypu Blastocystis hominis21
- Molekularna detekcja opiera się na amplifikacji specyficznych sekwencji DNA unikalnych dla Blastocystis spp.22
Zastosowanie metod molekularnych pozwala przezwyciężyć ograniczenia konwencjonalnej mikroskopii, która może nie wykazywać odpowiedniej czułości, szczególnie w przypadkach, gdy organizm jest obecny w małej liczbie lub gdy morfologiczne zróżnicowanie od innych elementów kałowych jest trudne23.
Testy serologiczne
Dostępne są również testy serologiczne, jednak są one rzadziej stosowane w rutynowej diagnostyce:
- Test ELISA – stosowany do wykrywania antygenów w kale24
- Techniki przeciwciał fluorescencyjnych – opracowane do wykrywania przeciwciał w surowicy25
- Badania krwi – testy wykrywające Blastocystis są dostępne, ale nie są powszechnie stosowane. Lekarze częściej zlecają badania krwi w celu znalezienia innych przyczyn objawów pacjenta26
Formy morfologiczne w diagnostyce
W diagnostyce mikroskopowej istotna jest znajomość różnych form morfologicznych Blastocystis hominis. Badania wykazały, że:
- Forma wakuolarna jest najczęściej występującą i najłatwiej wykrywalną formą27
- Kolejne pod względem częstości występowania są forma cystyczna i ziarnista28
- Forma ameboidalna wykrywana jest najrzadziej, głównie w hodowlach in vitro29
Forma wakuolarna jest uważana za typową formę komórkową Blastocystis i stanowi najczęściej wykorzystywany dowód mikrobiologiczny do diagnozy infekcji30. W kale biegunkowym można niekiedy zaobserwować formy ameboidalne31.
Zalecenia diagnostyczne
Pobieranie próbek
Ze względu na zmienność wydalania pasożyta z kałem, zaleca się pobranie kilku próbek w celu zwiększenia prawdopodobieństwa wykrycia Blastocystis hominis:
- Należy pobrać wiele próbek kału w ciągu kilku dni32
- Zaleca się badanie co najmniej trzech próbek w ciągu około 5 dni, aby uzyskać bardziej wiarygodne wyniki, szczególnie gdy wyniki PCR są negatywne, ale obraz kliniczny sugeruje obecność pasożytów33
- Nawet przy zastosowaniu wielu próbek diagnostyka może nie wykryć infekcji34
Interpretacja wyników
Interpretacja wyników badań w przypadku wykrycia Blastocystis hominis wymaga ostrożności:
- Obecność pasożyta w kale zazwyczaj sugeruje niedawne narażenie na skażoną żywność lub wodę35
- Należy wykluczyć inne przyczyny objawów pacjenta, ponieważ Blastocystis może nie być odpowiedzialny za dolegliwości36
- Obecność 5 lub więcej pasożytów w polu mikroskopowym (x400) oraz brak innych patogenów jelitowych może wskazywać na związek z chorobą37
- Za złoty standard uznaje się specyficzny PCR38
Grupy ryzyka
Szczególnej uwagi w diagnostyce Blastocystis hominis wymagają określone grupy pacjentów:
- Osoby z obniżoną odpornością – wykazano wyższy odsetek zakażeń Blastocystis w grupach z obniżoną odpornością (83,3%) niż w grupie kontrolnej (40%)39
- Pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi – badania wykazały wyższą częstość występowania B. hominis u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi (16,6%) w porównaniu z grupą kontrolną (5,2%)40
- Pacjenci z niekontrolowaną cukrzycą41
- Pacjenci z chorobami nerek42
- Pacjenci z chorobami nowotworowymi43
- Podróżni powracający z regionów endemicznych44
Diagnostyka różnicowa
W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić inne przyczyny objawów żołądkowo-jelitowych:
- Inne pasożyty jelitowe – w badaniach wykazano, że G. lamblia była najczęstszym pasożytem współwystępującym z Blastocystis hominis45
- Patogeny bakteryjne i wirusowe przenoszone przez żywność i wodę46
- Zespół jelita drażliwego (IBS) – istnieją pewne dowody na związek między Blastocystis a przewlekłymi zaburzeniami trawiennymi, takimi jak IBS47
- Nietolerancje pokarmowe i alergie48
Znaczenie kliniczne diagnostyki
Należy pamiętać, że znaczenie kliniczne wykrycia Blastocystis hominis pozostaje przedmiotem dyskusji:
- Pasożyt jest często obecny zarówno u osób z objawami, jak i bezobjawowych49
- Podtypy Blastocystis mogą różnić się pod względem patogenności, co może tłumaczyć zmienność objawów klinicznych50
- W badaniu z Senegal wykryto Blastocystis w 100% z 93 próbek kału, co sugeruje, że w niektórych populacjach może on być powszechnym komensalem51
- Niedawne badania sugerują jednak związek między niektórymi podtypami Blastocystis a konkretnym obrazem klinicznym, w tym przewlekłymi objawami żołądkowo-jelitowymi i potencjalnym wpływem na mikrobiotę jelitową52
Wskazania do leczenia po diagnostyce
Decyzja o leczeniu po zdiagnozowaniu Blastocystis hominis powinna uwzględniać:
- Osoby z infekcją Blastocystis bez objawów nie wymagają leczenia53
- Leczenie należy rozważyć, gdy nie można zidentyfikować innego czynnika zakaźnego, a objawy utrzymują się54
- Reakcje na leki przeciwpasożytnicze są bardzo zróżnicowane, a poprawa może wynikać z wpływu leku na inny organizm55
- Najczęściej stosowanymi lekami są metronidazol, kotrimoksazol (trimetoprym z sulfametoksazolem) oraz nitazoksanid56
Warto zaznaczyć, że około połowa przypadków zakażeń Blastocystis nie reaguje na metronidazol57, a zmienny sukces terapeutyczny może wynikać z oporności na antybiotyki lub różnic między szczepami Blastocystis58.
Podsumowanie diagnostyki
Diagnostyka infekcji blastocystis hominis pozostaje wyzwaniem ze względu na kontrowersje dotyczące jej znaczenia klinicznego oraz ograniczenia dostępnych metod diagnostycznych. Aktualnie zaleca się:
- Stosowanie barwionych preparatów trwałych jako podstawowej metody diagnostycznej w laboratoriach klinicznych59
- Uzupełnienie diagnostyki technikami molekularnymi, zwłaszcza PCR, gdy jest to możliwe60
- Pobieranie wielu próbek kału w ciągu kilku dni61
- Dokładne wykluczenie innych przyczyn objawów przed przypisaniem ich Blastocystis hominis62
- Szczególną uwagę diagnostyczną u pacjentów z grup ryzyka, takich jak osoby z niedoborami odporności63
Wciąż potrzebne są dalsze badania nad patogennością poszczególnych podtypów Blastocystis oraz opracowanie standaryzowanych protokołów diagnostycznych64.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.