Dna moczanowa
Epidemiologia
Dna moczanowa jest najczęstszą postacią zapalnego zapalenia stawów, z globalną standaryzowaną wiekowo punktową chorobowością wynoszącą 652,2 na 100 000 osób w 2019 roku, co stanowi wzrost o 22,4% względem 1990 roku. Choroba dotyka głównie mężczyzn (5,9% vs 2% u kobiet) i nasila się z wiekiem, osiągając szczyt w grupach 60-64 lata u mężczyzn oraz 65-69 lat u kobiet. Epidemiologia wskazuje na regionalne różnice, z najwyższą częstością w krajach Oceanii (1,5-6,8%) oraz wzrostem zapadalności w USA (3,9% w latach 2015-2016) i Korei Południowej (2,0% w 2015). Czynniki ryzyka obejmują genetyczne predyspozycje, dietę bogatą w puryny i alkohol, otyłość (trzykrotnie wyższe ryzyko przy BMI ≥35), a także choroby współistniejące takie jak nadciśnienie, zespół metaboliczny, przewlekła choroba nerek i cukrzyca typu 2. Występuje dwukierunkowa zależność między dną a przewlekłą chorobą nerek, a także sezonowe wahania częstości ataków, z wyższą zapadalnością latem.
Epidemiologia dny moczanowej
Dna moczanowa jest najczęstszą formą zapalnego zapalenia stawów, szczególnie wśród mężczyzn. Dane epidemiologiczne z różnych krajów wskazują na znaczący wzrost częstości występowania tej choroby w ostatnich dekadach.12 Obecnie dna moczanowa stanowi istotny problem zdrowia publicznego na całym świecie, a jej obciążenie systematycznie wzrasta, zwłaszcza w krajach o wysokim wskaźniku socjodemograficznym (SDI).3
Globalne rozpowszechnienie
Według najnowszych danych, globalna standaryzowana wiekowo punktowa chorobowość dny moczanowej wynosiła 652,2 na 100 000 osób w 2019 roku, co stanowiło wzrost o 22,4% w porównaniu z rokiem 1990.4 Całkowita liczba przypadków dny moczanowej na świecie w 2017 roku szacowana była na 41,2 miliona, z 7,4 miliona nowych przypadków rocznie i około 1,3 miliona lat życia z niepełnosprawnością.5 W Stanach Zjednoczonych w latach 2015-2016 ogólna częstość występowania dny moczanowej wśród dorosłych wynosiła 3,9%, co odpowiada łącznej populacji dotkniętej chorobą wynoszącej 9,2 miliona osób.6
Rozpowszechnienie dny moczanowej znacznie różni się w zależności od regionu świata. Jest ona bardziej powszechna w krajach rozwiniętych niż w krajach rozwijających się, choć jej częstość wzrasta globalnie.7 Kraje o najwyższym wskaźniku wzrostu standaryzowanej wiekowo punktowej chorobowości dny moczanowej w latach 1990-2019 to Stany Zjednoczone (wzrost o 85,8%), Australia (44,7%) i Ekwador (30,8%).8
Trendy czasowe
Dane z wielu krajów wskazują na rosnącą częstość występowania dny moczanowej. W USA badania National Health Interview Surveys wykazały, że jednoroczna częstość występowania samodiagnozowanej dny moczanowej wzrosła z 4,8/1000 w 1969 roku do 8,3/1000 w 1980 roku.9 Podobnie National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) stwierdziło, że samodiagnozowana częstość występowania dny moczanowej wzrosła z 26,4/1000 w NHANES III (1988-1994) do 37,6/1000 w NHANES 2007-2010.10
W Wielkiej Brytanii dane z lat 2000-2007 wskazywały na zapadalność na dnę moczanową na poziomie 2,68 na 1000 osobo-lat – 4,42 u mężczyzn i 1,32 u kobiet.11 We Włoszech częstość występowania dny wzrosła z 6,7 na 1000 osób w 2005 roku do 9,1 na 1000 osób w 2009 roku.12 W Korei Południowej odnotowano 5,17-krotny wzrost chorobowości w latach 2002-2015 (z 0,39% do 2,00%), a zapadalność wzrosła 2,21-krotnie w latach 2006-2015 (z 361 do 797 na 100 000 osób).13
Czynniki demograficzne
Dna moczanowa dotyka częściej mężczyzn niż kobiety. Szacowana częstość występowania dny moczanowej wynosi 5,9% u mężczyzn i 2% u kobiet.14 W 2019 roku globalna częstość występowania dny moczanowej była znacznie wyższa wśród mężczyzn niż kobiet i osiągała szczyt w grupach wiekowych 60-64 lat dla mężczyzn i 65-69 lat dla kobiet.15 Liczba lat życia z niepełnosprawnością (YLDs) w 2019 roku osiągnęła szczyt w przedziale wiekowym 60-64 lata u mężczyzn i 65-69 lat u kobiet.16
Występowanie dny moczanowej rośnie z wiekiem. Wskaźnik dny moczanowej jest prawie 5 razy wyższy u osób w wieku 70-79 lat niż u osób poniżej 50 roku życia.17 U mężczyzn poziom kwasu moczowego wzrasta w okresie dojrzewania, a szczytowy wiek zachorowania na dnę moczanową przypada na czwartą do szóstej dekady życia. U kobiet poziom kwasu moczowego wzrasta w okresie menopauzy, a szczytowy wiek zachorowania przypada na szóstą do ósmej dekady życia.18
Różnice etniczne i geograficzne
Dna moczanowa wykazuje znaczące różnice w częstości występowania w zależności od grupy etnicznej i regionu geograficznego. Najwyższą częstość występowania odnotowano w krajach Oceanii, gdzie wskaźniki wahają się od 1,5% do 6,8%.19 Szczególnie wysokie wskaźniki występują wśród aborygenów tajwańskich i grup etnicznych Maori, gdzie częstość przekracza 10%.20
W Stanach Zjednoczonych dna moczanowa jest dwa razy częstsza u mężczyzn pochodzenia afrykańskiego niż u mężczyzn pochodzenia europejskiego.21 Dane z NHANES 2007-2016 sugerują, że częstość występowania dny moczanowej u Afroamerykanów (4,8%) i białych Amerykanów (4,0%) jest co najmniej dwukrotnie wyższa niż u Amerykanów pochodzenia latynoskiego (2%).22
W Nigerii, w oparciu o badanie społeczności Agbowa, częstość występowania dny moczanowej wynosiła 2,25%, podczas gdy hiperurykemia występowała u 21,5% badanych.23 Wskazuje to na stosunkowo niską częstość występowania dny w tym regionie, mimo wysokiej częstości hiperurykemii.
Czynniki ryzyka dny moczanowej
Rozwój dny moczanowej jest związany z wieloma czynnikami ryzyka, które wpływają na poziom kwasu moczowego i tworzenie kryształów moczanu jednosodowego.24 Zrozumienie tych czynników jest kluczowe dla skutecznej profilaktyki i leczenia.
Czynniki genetyczne
Występowanie dny moczanowej ma silny komponent dziedziczny, najczęściej związany z zaburzeniami transportu moczanów w nerkach i jelitach, rzadziej z wrodzonymi błędami metabolizmu puryn.25 Różnice genetyczne w transporcie kwasu moczowego mogą wyjaśniać odmienne wskaźniki występowania dny w różnych populacjach.26
Badania genetyczne sugerują, że wzbogacenie populacji o allele ryzyka hiperurykemii lub dny moczanowej może prowadzić do wyższej częstości występowania tych stanów u Azjatów w porównaniu z Europejczykami.27 U osób noszących allel HLAB*5801 (np. najczęściej u Chińczyków Han, Tajlandczyków i Koreańczyków z przewlekłą chorobą nerek w stadium 3 lub gorszym) występuje bardzo wysokie ryzyko ciężkich skórnych reakcji niepożądanych na allopurynol.28
Czynniki dietetyczne i styl życia
Dieta bogata w puryny pochodzenia zwierzęcego, alkohol (szczególnie piwo) i fruktozę jest związana ze zwiększonym ryzykiem dny moczanowej.29 Spożywanie dwóch lub więcej napojów słodzonych cukrem dziennie, owoców bogatych w fruktozę lub soków owocowych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem dny u mężczyzn.30
Do pokarmów bogatych w puryny, które mogą wywołać ataki dny, należą:31
- Czerwone mięso
- Podroby
- Niektóre rodzaje ryb (np. sardynki, sardele, małże, przegrzebki)
- Napoje słodzone
- Alkohol, szczególnie piwo
Otyłość i wysoki wskaźnik masy ciała (BMI) znacząco przyczyniają się do ryzyka rozwoju dny moczanowej. Ryzyko dny moczanowej jest bardzo niskie dla mężczyzn z BMI między 21 a 22, ale jest trzykrotnie wyższe dla mężczyzn z BMI 35 lub wyższym.34 Otyłość wiąże się ze zwiększonym poziomem kwasu moczowego w surowicy z powodu zwiększonej produkcji moczanów i zmniejszonego wydalania moczanów przez nerki.35
Choroby współistniejące i leki
Liczne schorzenia współistniejące zwiększają ryzyko dny moczanowej. Należą do nich:
- Nadciśnienie tętnicze
- Zespół metaboliczny
- Przewlekła choroba nerek
- Cukrzyca typu 2
- Hiperlipidemia
- Choroby sercowo-naczyniowe
Częstość występowania zespołu metabolicznego u uczestników badania z dną moczanową przekraczała 60%, podczas gdy u uczestników bez dny moczanowej wynosiła tylko około 25%.38 Zespół metaboliczny występował u ponad 70% uczestników z dną moczanową w wieku 40 lat lub starszych.39
Stosowanie niektórych leków jest związane ze zwiększonym ryzykiem dny moczanowej, zwłaszcza:
- Diuretyków pętlowych i tiazydowych
- Leków immunosupresyjnych (np. takrolimus)
- Małych dawek aspiryny
- Beta-blokerów
Istnieje dwukierunkowy związek między przewlekłą chorobą nerek (PChN) a dną moczanową. Pacjenci z PChN są narażeni na zwiększone ryzyko dny moczanowej, a osoby z dną moczanową są narażone na zwiększone ryzyko PChN.42
Obserwacje sezonowe i geograficzne
Badania wykazały, że ataki dny moczanowej występują częściej wiosną i rzadziej zimą. Może to być związane z sezonowymi zmianami w diecie, spożyciu alkoholu, aktywności fizycznej i temperaturze.43 W Korei Południowej, gdy badano miesięczną zachorowalność, stwierdzono, że z wyjątkiem grudnia, wzrastała ona wraz z ociepleniem i osiągała szczyt w lipcu i sierpniu.44
Geograficzne różnice w występowaniu dny moczanowej mogą odzwierciedlać wpływy środowiskowe, dietetyczne i genetyczne.45 W południowych prowincjach Korei Południowej, zwłaszcza w Busan, częstość występowania i zapadalność na dnę moczanową były wysokie.46 Podobnie w Stanach Zjednoczonych obserwuje się różnice regionalne w częstości występowania dny moczanowej.
Obciążenie ekonomiczne i zdrowotne
Dna moczanowa stanowi znaczące obciążenie ekonomiczne dla systemów opieki zdrowotnej. Całkowity roczny koszt opieki zdrowotnej związanej z dną moczanową szacuje się na miliardy dolarów.47 Obciążenie ekonomiczne dny moczanowej różni się w zależności od poziomów kwasu moczowego w surowicy, a obciążenie chorobami współistniejącymi jest większe wśród pacjentów z postępującymi cechami choroby.48
Najnowsze prognozy dotyczące światowej epidemiologii dny moczanowej sugerują, że wskaźnik śmiertelności związany z jej chorobami współistniejącymi może być o 55% wyższy do 2060 roku.49 Napady dny, niekontrolowana hiperurykemia i przewlekłość choroby zwiększają koszty opieki zdrowotnej.50
| Region | Częstość występowania | Zapadalność (na 1000 osobo-lat) | Główne czynniki ryzyka |
|---|---|---|---|
| Stany Zjednoczone | 3,9% (2015-2016) | 0,5-2,89 | Otyłość, zespół metaboliczny, dieta |
| Europa | 1-4% | 0,3-1,8 | Wiek, dieta, stosowanie diuretyków |
| Azja (Chiny) | 1,3% | wzrost o 6,92% (1990-2017) | Urbanizacja, zmiany diety |
| Azja (Korea Południowa) | 2,0% (2015) | 7,97 (2015) | Wiek, płeć męska, region południowy |
| Oceania | 1,5-6,8% | Brak danych | Czynniki genetyczne, dieta |
| Afryka | Niskie (Nigeria: 2,25%) | Brak danych | Hiperurykemia, nadciśnienie |
| Kanada | 2,4% (2016-2017) | 1,9 na 1000 osób rocznie | Wiek, płeć męska |
Kontrola choroby i leczenie
Pomimo rosnącej częstości występowania i zapadalności na dnę moczanową, zarządzanie chorobą pozostaje suboptymalne w wielu krajach. Zazwyczaj tylko od jednej trzeciej do połowy pacjentów z dną moczanową otrzymuje leczenie obniżające poziom moczanów, które jest leczeniem definitywnym i leczniczym, a mniej niż połowa pacjentów przestrzega zaleceń terapeutycznych.51
W Wielkiej Brytanii, pomimo wzrostu częstości występowania dny moczanowej w latach 1997-2012, tylko około jedna trzecia osób z rozpoznaną dną moczanową otrzymywała leczenie obniżające poziom moczanów (ULT). Tylko 18,6% nowych pacjentów z dną moczanową otrzymało ULT w ciągu 6 miesięcy, a około jedna czwarta była leczona w ciągu 12 miesięcy od rozpoznania.52
W Korei Południowej spośród osób, u których zdiagnozowano dnę moczanową w 2012 roku, tylko 30% otrzymało leki obniżające poziom kwasu moczowego (allopurynol, febuksostat lub benzbromarone) w ciągu trzech lat.53
Badanie przeprowadzone w systemie opieki zdrowotnej Departamentu Spraw Weteranów (VA) w Stanach Zjednoczonych wykazało, że spośród 331,675 pacjentów z dną moczanową, większość otrzymywała allopurynol (wzrost z 60% w 2016 r. do 70% w 2022 r.), następnie kolchicynę (spadek z 33% w 2016 r. do 25% w 2022 r.) i febuksostat (spadek z 7% w 2016 r. do 4% w 2022 r.). Pacjenci z niekontrolowaną dną moczanową (138,072 [42%]) w porównaniu z pacjentami z kontrolowaną dną moczanową (193,603 [58%]) częściej korzystali z usług specjalistycznych i doświadczali gorszych wyników zdrowotnych.54
Choroby współistniejące i powikłania
Dna moczanowa jest związana z wieloma chorobami współistniejącymi i powikłaniami, które należy uwzględnić w jej leczeniu.55 Najczęstsze choroby współistniejące obejmują:
- Choroby sercowo-naczyniowe
- Przewlekłą chorobę nerek
- Kamicę nerkową
- Depresję i zaburzenia lękowe
Wyniki przeglądu systematycznego sugerują, że depresja i lęk są znacząco związane z dną moczanową, podkreślając potrzebę skupienia się na badaniach dotyczących wystąpienia zaburzeń psychicznych po rozpoznaniu dny moczanowej.58 Pacjenci z dną moczanową mają zwiększone szanse na doświadczanie objawów wpływających na ich zdrowie psychiczne, z równoważnym zbiorczym ilorazem szans dla depresji (OR 1,29, 95% CI 1,07-1,56) i lęku (OR 1,29, 95% CI 0,96-1,73), chociaż przedział ufności dla drugiego oszacowania nie osiągnął istotności.59
Przegląd systematyczny zidentyfikował również jedno badanie kohortowe, które wykazało, że przyjmowanie leków przeciw dnie moczanowej (np. kolchicyny, leków urykozurycznych, inhibitorów oksydazy ksantynowej) wiąże się z 30% zmniejszeniem ryzyka wystąpienia depresji.60
Prognoza i trendy przyszłościowe
Globalna zapadalność na dnę moczanową wzrosła o 63,44% w ciągu ostatnich dwóch dekad, z odpowiadającym jej wzrostem o 51,12% globalnych lat życia z niepełnosprawnością.61 Przewiduje się, że w 2030 roku globalna częstość występowania, zapadalność i wskaźnik DALY dny moczanowej osiągną odpowiednio 599,86, 102,96 na 100 000 populacji i 20,26 na 100 000 populacji, czyli mniej więcej tyle samo co w 2019 roku.62
Model prognozowania BAPC sugeruje, że nastąpi ogólny wzrost standaryzowanej wiekowo zapadalności na dnę moczanową od 1990 do 2042 roku we wszystkich sześciu regionach świata.63 Wraz z rozwojem społeczeństwa obciążenie chorobowe dną moczanową będzie coraz bardziej dotkliwe.64
Wzrost częstości występowania otyłości i chorób współistniejących prawdopodobnie przyczyni się znacząco do rosnącego obciążenia dną moczanową.65 Wraz ze starzeniem się globalnej populacji, dna moczanowa będzie miała większy wpływ na opiekę zdrowotną w polityce publicznej.66
Implikacje dla zdrowia publicznego
Rosnące obciążenie dną moczanową ma istotne implikacje dla zdrowia publicznego i systemów opieki zdrowotnej. Potrzebne są skuteczne strategie zapobiegania i leczenia, w tym edukacja pacjentów, wczesna diagnostyka i odpowiednie leczenie.67
Zachęca się do większej liczby badań populacyjnych na temat chorób mięśniowo-szkieletowych, w tym dny moczanowej, szczególnie w krajach słabiej rozwiniętych, aby umożliwić lepsze monitorowanie obciążenia chorobami.68 Ustalenia dotyczące obciążenia dną moczanową spowodowaną wysokim BMI mogą pomóc osobom z wysokim BMI opracować zdrowe plany zarządzania wagą i zdrowe nawyki życiowe, aby zmniejszyć lokalne obciążenie chorobowe i ekonomiczne.69
Poprawa świadomości na temat dny moczanowej wśród lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej jest niezbędna, aby poprawić wczesne wykrywanie i leczenie. Biorąc pod uwagę, że zaburzenia psychiczne mogą pozostać niezauważone w warunkach reumatologicznych, świadomość zwiększonego obciążenia depresją i lękiem przy leczeniu pacjentów z rozpoznaną dną moczanową ma istotne znaczenie dla praktyki klinicznej.70
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.