Leki w grupie
„leki do znieczulenia regionalnego”

Leki do znieczulenia regionalnego to grupa preparatów używanych do czasowego blokowania przewodnictwa nerwowego, powodując brak odczuwania bólu w określonym obszarze ciała bez utraty świadomości pacjenta. Ich mechanizm działania polega na blokowaniu kanałów sodowych w błonach komórkowych włókien nerwowych, co uniemożliwia generowanie i przewodzenie potencjałów czynnościowych, a w konsekwencji blokuje transmisję bodźców bólowych.

Do najważniejszych leków z tej grupy należą: lidokaina (Lignocainum, Xylocaine), bupiwakaina (Marcaine, Bupivacaine), ropiwakaina (Naropin), mepiwakaina (Scandonest), lewobupiwakaina (Chirocaine), artykaina (Ubistesin, Septanest) oraz prokaina (Novocaine). W praktyce klinicznej najczęściej stosowane są lidokaina jako lek o średnim czasie działania oraz bupiwakaina i ropiwakaina do znieczuleń długotrwałych.

Główną zaletą znieczulenia regionalnego jest możliwość przeprowadzenia zabiegu operacyjnego bez konieczności wprowadzania pacjenta w stan znieczulenia ogólnego. Pozwala to na uniknięcie ryzyka związanego z intubacją, wentylacją mechaniczną i wpływem anestetyków ogólnych na ośrodkowy układ nerwowy. Dodatkowo znieczulenie regionalne zapewnia skuteczne uśmierzenie bólu pooperacyjnego, szybszą mobilizację pacjenta, mniejsze ryzyko powikłań pooperacyjnych oraz skrócenie czasu hospitalizacji.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem leków do znieczulenia regionalnego obejmują toksyczność ogólnoustrojową w przypadku przedostania się dużych ilości leku do krwiobiegu (objawiającą się zaburzeniami neurologicznymi i kardiologicznymi, włącznie z drgawkami i zatrzymaniem krążenia), reakcje alergiczne, uszkodzenia nerwów (najczęściej przejściowe), a także powikłania specyficzne dla danej techniki znieczulenia, jak np. hipotonia przy znieczuleniu podpajęczynówkowym czy przypadkowe nakłucie opony twardej przy znieczuleniu zewnątrzoponowym.

Leki do znieczulenia regionalnego można podzielić na podgrupy ze względu na czas działania: krótkodziałające (prokaina, chloroprokaina – do 60 minut), średniodziałające (lidokaina, mepiwakaina, artykaina – 1-3 godziny) oraz długodziałające (bupiwakaina, lewobupiwakaina, ropiwakaina – 3-12 godzin). Inny podział uwzględnia ich budowę chemiczną: estry (prokaina, chloroprokaina) oraz amidy (pozostałe wymienione leki), co ma znaczenie kliniczne ze względu na różny mechanizm metabolizmu i potencjał alergizujący (estry częściej wywołują reakcje alergiczne).