Działania niepożądane
Nagietek lekarski

Działania niepożądane substancji – nagietek lekarski (Calendula officinalis)

Nagietek lekarski (Calendula officinalis) stanowi składnik wielu produktów leczniczych homeopatycznych dostępnych na polskim rynku farmaceutycznym. W zależności od produktu leczniczego, w którym występuje, może wykazywać różny profil bezpieczeństwa i różne działania niepożądane.¹

Spektrum działań niepożądanych związanych z nagietkiem lekarskim

Profile bezpieczeństwa poszczególnych preparatów zawierających Calendula officinalis różnią się między sobą. W preparacie Homeoplasmine, który zawiera nagietek lekarski w postaci TM (nalewka macierzysta) w stężeniu 0,1 g/100 g, odnotowano poważne działania niepożądane, szczególnie u noworodków i małych dzieci, związane z zawartym w nim kwasem borowym.²

Z kolei w przypadku preparatu Limfodrenaż-Pascoe Basic, który również zawiera nagietek lekarski TM (0,45 g/10 g), zgłaszano reakcje alergiczne takie jak świąd i pokrzywka, a także rzadziej objawy ze strony układu pokarmowego: nudności i ból brzucha.³

W przypadku preparatu Traumeel S (maść i żel), który zawiera nagietek lekarski TM w stężeniu 0,45 g/100 g, producent informuje o możliwości wystąpienia w rzadkich przypadkach reakcji nadwrażliwości lub miejscowych reakcji alergicznych, takich jak zapalenie skóry, zaczerwienienie, obrzęk i świąd.⁴

Interesujące jest, że dla preparatów Homeovox (tabletki) oraz Sedatif PC (tabletki), które zawierają nagietek lekarski w rozcieńczeniu homeopatycznym 6CH, nie zgłoszono żadnych działań niepożądanych.^{5 6}

Działania niepożądane skórne

Szczególnie istotne są reakcje skórne, które mogą wystąpić podczas stosowania preparatów zawierających nagietek lekarski. W przypadku preparatu Homeoplasmine, który oprócz nagietka lekarskiego zawiera kwas borowy, obserwowano rozległe i nasilone zaczerwienienie skóry oraz złuszczanie z początkowym rumieniem, występującym zwłaszcza na poziomie pośladków lub ust u noworodków i małych dzieci.⁷

W przypadku preparatu Traumeel S, który zawiera nagietek lekarski w postaci nalewki macierzystej (TM), mogą wystąpić miejscowe reakcje alergiczne w postaci zapalenia skóry, zaczerwienienia, obrzęku i świądu.⁸

Pogorszenie pierwotne jako szczególny typ działania niepożądanego

W przypadku produktów homeopatycznych zawierających nagietek lekarski, takich jak Limfodrenaż-Pascoe Basic, może wystąpić zjawisko określane jako pogorszenie pierwotne. Jest to przejściowe nasilenie objawów chorobowych w początkowym okresie terapii, co jest charakterystyczne dla preparatów homeopatycznych. W takiej sytuacji należy przerwać stosowanie leku i skonsultować się z lekarzem.⁹

Szczególne grupy pacjentów i zwiększone ryzyko działań niepożądanych

Na podstawie analizy charakterystyk produktów leczniczych zawierających nagietek lekarski można stwierdzić, że szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania tych preparatów u noworodków i małych dzieci. Dotyczy to zwłaszcza preparatu Homeoplasmine, który zawiera kwas borowy mogący wywoływać poważne działania niepożądane w tej grupie wiekowej.¹⁰

Tabela działań niepożądanych nagietka lekarskiego w różnych preparatach

Monitorowanie niepożądanych działań produktów zawierających nagietek lekarski

Wszystkie analizowane charakterystyki produktów leczniczych zawierających nagietek lekarski zawierają informację o konieczności zgłaszania podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania preparatów zawierających Calendula officinalis.^{11 12}

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio do podmiotów odpowiedzialnych.¹³

Wnioski dotyczące bezpieczeństwa stosowania nagietka lekarskiego

Na podstawie analizy charakterystyk produktów leczniczych zawierających nagietek lekarski można stwierdzić, że profil bezpieczeństwa tej substancji zależy od postaci farmaceutycznej, stężenia oraz innych substancji obecnych w preparacie. Nagietek w rozcieńczeniach homeopatycznych (6CH) charakteryzuje się bardzo dobrym profilem bezpieczeństwa, podczas gdy preparaty zawierające nalewkę macierzystą (TM) mogą wywoływać reakcje alergiczne.^{14 15 16}

Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu preparatu Homeoplasmine u noworodków i małych dzieci ze względu na zawartość kwasu borowego, który może wywoływać poważne działania niepożądane w tej grupie wiekowej.¹⁷