Wrzody
Objawy
Wrzód (furunculus) to bolesne, ropne zgrubienie powstające w wyniku infekcji bakteryjnej mieszków włosowych, najczęściej wywołanej przez Staphylococcus aureus. Zmiana początkowo ma wielkość grochu, ale może osiągnąć do 5 cm średnicy, rozwijając się przez 7-14 dni od pojawienia się pierwszych objawów do samoistnego pęknięcia i drenażu ropy. Charakterystyczne objawy to bolesny, zaczerwieniony guzek z żółto-białym czubkiem, obrzęk i uczucie ciepła w miejscu zmiany. Wrzody lokalizują się najczęściej na twarzy, szyi, pachach, pośladkach, pachwinach, udach i karku. W przebiegu mogą wystąpić objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka, dreszcze, powiększenie węzłów chłonnych oraz złe samopoczucie. Czyrak mnożny (carbunculus) to zespół kilku wrzodów, o większej średnicy (3-10 cm), głębszym charakterze i częstszym powikłaniu bliznowaceniem oraz objawami ogólnymi, jak gorączka i osłabienie.
Wrzody – Charakterystyka
Wrzód (furunculus) to bolesne, wypełnione ropą zgrubienie, które powstaje pod skórą w wyniku infekcji bakteryjnej jednego lub więcej mieszków włosowych. Wrzody są najczęściej powodowane przez bakterie Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), które infekują mieszek włosowy i okoliczne tkanki.123
Wrzody mogą rozwijać się w dowolnym miejscu na ciele, ale najczęściej występują w obszarach, gdzie występuje połączenie włosów, potu i tarcia, takich jak twarz, szyja, pachy, pośladki, pachwiny, uda oraz kark.123
Objawy wrzodów
Wrzód zazwyczaj zaczyna rozwijać się jako niewielki, bolesny lub tkliwy, zaróżowiony lub zaczerwieniony guzek na skórze. W miarę rozwoju infekcji, guzek staje się twardszy i bardziej bolesny. Początkowa zmiana często ma wielkość grochu, ale może szybko rosnąć, osiągając w niektórych przypadkach wielkość piłki golfowej.123
Etapy rozwoju wrzodu
Rozwój wrzodu można podzielić na kilka charakterystycznych etapów:12
- Pojawienie się małego, zaczerwienionego, obrzękniętego i bolesnego obszaru na skórze
- Stopniowy wzrost zmiany i nasilenie bólu w ciągu kilku dni
- Wypełnianie się wnętrza wrzodu ropą, co powoduje, że staje się on bardziej miękki i przypomina cystę wypełnioną płynem
- Pojawienie się białego lub żółtego czubka (główki) w centralnej części wrzodu
- Pęknięcie wrzodu i samoistne odprowadzenie ropy
- Gojenie się rany
- Możliwe tworzenie się blizny, zależnie od ciężkości wrzodu
Charakterystyczne objawy
- Bolesny, czerwony guzek, który początkowo jest mały, ale może powiększyć się nawet do 5 cm średnicy
- Zaczerwieniona lub fioletowa, obrzęknięta skóra wokół guzka
- Wzrost rozmiaru guzka w ciągu kilku dni, w miarę wypełniania się ropą
- Utworzenie żółto-białego czubka, który ostatecznie pęka i pozwala na odpływ ropy
- Ból, który zwiększa się w miarę wzrostu wrzodu i wypełniania się ropą
- Uczucie ciepła w miejscu zmiany
Wrzody mogą również powodować sączenie się lub wyciekanie płynu, tworzenie się strupów na powierzchni, a także mogą się rozprzestrzeniać na sąsiednie obszary skóry lub łączyć z innymi wrzodami.12
Objawy dodatkowe
Oprócz objawów miejscowych, osoby z wrzodami mogą doświadczać również innych objawów, szczególnie gdy infekcja jest rozległa:123
- Zmęczenie
- Gorączka
- Ogólne złe samopoczucie
- Świąd przed rozwojem wrzodu
- Powiększenie i bolesność okolicznych węzłów chłonnych
- Dreszcze
- Bóle mięśniowe
Czas trwania i progresja
Wrzody rozwijają się zazwyczaj w ciągu kilku godzin lub dni. Pełny rozwój wrzodu, od pojawienia się pierwszych objawów do samoistnego otwarcia i drenażu, zazwyczaj zajmuje około 7-14 dni.12
Większość wrzodów goi się w ciągu 2-3 tygodni. Proces gojenia jest szybszy po opróżnieniu zawartości ropnej. Wrzody mogą goić się samoistnie po okresie świądu i łagodnego bólu, jednak częściej stają się bardziej bolesne w miarę gromadzenia się ropy.12
Wrzody zwykle muszą otworzyć się i odprowadzić ropę, aby się zagoić. To najczęściej dzieje się w ciągu 2 tygodni. W niektórych przypadkach organizm może rozłożyć ropę bez jej zewnętrznego odprowadzenia.1
Czynniki wpływające na progresję
Progresja wrzodu może być różna w zależności od kilku czynników:123
- Rozmiar wrzodu – większe wrzody zazwyczaj goją się dłużej i mogą potrzebować interwencji medycznej
- Lokalizacja – wrzody w niektórych lokalizacjach, takich jak kanał słuchowy czy nos, mogą być szczególnie bolesne
- Stan układu odpornościowego pacjenta – osoby z osłabionym układem immunologicznym mogą doświadczać dłuższego czasu gojenia
- Zastosowane leczenie – odpowiednie leczenie może przyspieszyć proces gojenia
- Współistniejące choroby – pacjenci z cukrzycą lub innymi chorobami przewlekłymi mogą doświadczać wydłużonego czasu gojenia
Czyraki mnożne (karbunkuły)
Czyrak mnożny (carbunculus) to skupisko kilku wrzodów, które tworzą połączony obszar infekcji. W porównaniu z pojedynczymi wrzodami, czyraki mnożne powodują głębszą i bardziej poważną infekcję, która częściej pozostawia blizny.12
Osoby z czyrakiem mnożnym często czują się ogólnie źle i mogą doświadczać gorączki oraz dreszczy. Oprócz objawów obserwowanych przy wrzodach, czyraki mnożne mogą być również związane z osłabieniem i wyczerpaniem.12
Czyraki mnożne rozwijają się zwykle w ciągu kilku dni i mogą osiągać rozmiary od 3 do 10 cm. Charakteryzują się wyciekaniem ropy z wielu punktów. Występują rzadziej niż pojedyncze wrzody i najczęściej dotykają mężczyzn w średnim i starszym wieku lub osoby z osłabionym układem odpornościowym.12
Wrzody nawracające
U niektórych osób wrzody mogą nawracać w tym samym obszarze lub nigdy całkowicie nie ustępować. Nawracające wrzody mogą być objawem zagrażającej życiu infekcji zwanej methicillin-resistant staphylococcus aureus (MRSA) – gronkowcem złocistym opornym na metycylinę.12
Nawracające wrzody są jednym z najczęstszych powikłań wrzodów na pośladkach. Badanie z 2015 roku wykazało, że około 10% osób z wrzodem lub ropniem miało nawrót infekcji w ciągu roku.1
Większe ryzyko rozwoju nawracających wrzodów lub wielu wrzodów na całym ciele występuje u osób z:12
- Chorobami autoimmunologicznymi
- Cukrzycą
- Osłabionym układem odpornościowym
- Podczas chemioterapii
- Z przewlekłą kolonizacją skóry bakteriami Staphylococcus aureus
Powikłania wrzodów
Większość wrzodów goi się bez powodowania poważnych lub długoterminowych problemów zdrowotnych. Jednak w niektórych przypadkach mogą wystąpić powikłania:123
- Bliznowacenie – szczególnie po dużych wrzodach lub jeśli była wykonywana procedura nacięcia i drenażu
- Zapalenie tkanki łącznej (cellulitis) – zakażenie głębszych warstw skóry
- Rozsiew zakażenia do krwiobiegu (bakteriemia) – co może prowadzić do sepsy
- Zapalenie wsierdzia – zapalenie wewnętrznej wyściółki serca
- Zapalenie kości (osteomyelitis) – zakażenie kości
- Tworzenie się czyraków mnożnych – gdy kilka wrzodów łączy się razem
Wrzody w niektórych lokalizacjach wymagają szczególnej uwagi ze względu na ryzyko powikłań. Dotyczy to zwłaszcza wrzodów na twarzy, nosie lub kręgosłupie, które mogą prowadzić do poważnych komplikacji.12
Wrzody w lokalizacjach szczególnych
Wrzody wokół pochwy
Wrzód pochwowy to wypełnione ropą zgrubienie, które rozwija się, gdy mieszek włosowy zostaje zakażony. Mogą one stać się czerwone, obrzęknięte i bolesne. Wrzody pochwowe zazwyczaj stają się bardziej bolesne w miarę wzrostu i ostatecznie pękają, a ropa się odprowadza.1
Objawy wrzodu pochwowego to guzek, który jest obrzęknięty, czerwony i głęboko w skórze, jest bolesny i ciepły w dotyku, rozwija białe lub żółte, wypełnione ropą centrum, które może pęknąć, i może sączyć płyn lub tworzyć strup.12
Większość wrzodów pochwowych zagoi się samoistnie w ciągu trzech tygodni. Stosowanie ciepłych kompresów może pomóc w samoistnym drenażu wrzodu. Przyjmowanie antybiotyków może przyspieszyć czas gojenia, ale lekarze nie zawsze przepisują antybiotyki w tych przypadkach.1
Wrzody na pośladkach i udach
Wrzody mogą pojawiać się na pośladkach i wewnętrznej powierzchni ud, co może być szczególnie uciążliwe ze względu na tarcię i wilgotność tych obszarów. Wrzody w tych lokalizacjach są często powodowane przez bakterie wnikające przez drobne skaleczenia lub podrażnienia skóry.12
Wrzód na wewnętrznej stronie uda zazwyczaj zaczyna się jako mały, tkliwy guzek pod skórą. Miejsce to będzie ciepłe w dotyku, zaczerwienione i z pewnym stopniem obrzęku. W miarę wypełniania się wrzodu większą ilością ropy, obszar będzie się powiększał, a ból może się nasilać.12
Wrzody na twarzy
Wrzody na twarzy wymagają szczególnej uwagi, ponieważ znajdują się w pobliżu oczu i mózgu. Z tego powodu mogą one wymagać leczenia antybiotykami, nawet jeśli są stosunkowo niewielkie.1
Wrzody na twarzy mogą powodować znaczny dyskomfort ze względu na bogatą innerwację tej okolicy, a także mogą być widoczne, co może wpływać na samopoczucie pacjenta.1
Kiedy skontaktować się z lekarzem
Większość wrzodów goi się samoistnie po zastosowaniu odpowiedniej pielęgnacji domowej. Jednak należy skonsultować się z lekarzem, jeśli:123
- Wrzód nie goi się po tygodniu stosowania domowych metod leczenia
- Wrzód jest bardzo duży i bolesny
- Wystąpiła gorączka lub czerwone smugi wychodzące z wrzodu
- Wrzód znajduje się na twarzy lub kręgosłupie
- Wrzód nawraca
- Pojawia się więcej niż jeden wrzód
- Wrzód nie wydaje się lepszy po kilku dniach leczenia domowego
- Występują nawracające wrzody w okolicy pochwy
- Występuje gorączka lub obrzęk węzłów chłonnych
- Wrzód staje się większy i ma miękką, gąbczastą konsystencję w dotyku – może nie pęknąć i nie zagoić się samoistnie
- Wrzód nie goi się w ciągu dwóch tygodni
- Pojawia się wysoka temperatura i ogólne złe samopoczucie
- Pacjent choruje na cukrzycę lub ma osłabiony układ odpornościowy
Szybka konsultacja medyczna jest również wskazana w przypadku wrzodów, które szybko rosną, stają się wyjątkowo bolesne lub objawiają się dodatkowymi objawami ogólnoustrojowymi.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.