Infekcja dróg moczowych
Epidemiologia
Infekcje dróg moczowych (UTI) stanowią jedno z najczęstszych zakażeń bakteryjnych na świecie, z roczną zachorowalnością sięgającą 4,49 miliarda przypadków i standaryzowanym wiekiem wskaźnikiem zachorowalności (ASIR) wynoszącym 5531,88 na 100 000 populacji (dane z 2021 roku). Kobiety są szczególnie narażone, z częstością występowania 40-60% w ciągu życia oraz 12-miesięczną częstością nawrotów na poziomie 19,8%, podczas gdy u mężczyzn wynosi ona 6,4%. UTI związane z opieką zdrowotną, zwłaszcza te związane z cewnikowaniem (CAUTI), stanowią znaczący odsetek zakażeń szpitalnych (12,9-24%) i są powiązane z wysoką zachorowalnością i śmiertelnością. Najczęstszym patogenem etiologicznym jest uropatogenna Escherichia coli (UPEC), a rosnąca oporność na antybiotyki, w tym produkcja beta-laktamaz o rozszerzonym spektrum (ESBL) przez Enterobacteriaceae, stanowi poważne wyzwanie terapeutyczne. Wysokie wskaźniki oporności na ampicylinę i ko-trimoksazol (85%) oraz obecność wielolekoopornych szczepów podkreślają konieczność racjonalizacji terapii i monitorowania wzorców oporności.
Epidemiologia infekcji dróg moczowych
Infekcje dróg moczowych (UTI) należą do najczęstszych zakażeń bakteryjnych, dotykających ponad 150 milionów osób rocznie na całym świecie. Według danych z badania Global Burden of Disease z 2021 roku, liczba przypadków UTI wzrosła o 66,45% w latach 1990-2021, osiągając 4,49 miliarda przypadków, ze standaryzowanym wiekiem wskaźnikiem zachorowalności wynoszącym 5531,88 na 100 000 populacji.1 W 2019 roku szacowano, że ponad 404,6 miliona osób zostało zdiagnozowanych z UTI, co stanowi wzrost o ponad 60% w porównaniu do 1990 roku, kiedy wykryto 252,25 miliona przypadków.2
W Stanach Zjednoczonych, UTI są przyczyną co najmniej 8 milionów wizyt w placówkach opieki zdrowotnej rocznie. Stanowią one 0,9% wszystkich wizyt ambulatoryjnych, z szacowanymi 10,5 miliona wizyt w gabinetach lekarskich i 23 milionami wizyt na oddziałach ratunkowych z powodu objawów UTI.1 Społeczne koszty tych infekcji, włączając koszty opieki zdrowotnej i czas nieobecności w pracy, wynoszą około 3,5 miliarda dolarów rocznie tylko w USA.2 Inne źródła podają, że obciążenie ekonomiczne związane z leczeniem UTI na oddziałach ratunkowych szacowane jest na 2 miliardy dolarów rocznie.3
Częstotliwość występowania w różnych populacjach
Częstość występowania UTI różni się znacząco w zależności od wieku, płci, rasy i statusu obrzezania. Wykazano, że:
- Kobiety są znacznie bardziej narażone na UTI niż mężczyźni, z szacowaną częstością występowania 40-60% u kobiet w ciągu życia45
- U kobiet 12-miesięczna częstość występowania UTI wynosi 19,8%, podczas gdy u mężczyzn 6,4%6
- Nawroty są powszechne – około 10% kobiet i 7% mężczyzn z UTI doświadcza 3 lub więcej UTI w ciągu 12 miesięcy7
- Wśród kobiet, nawroty są częste, prawie połowa doświadcza drugiej infekcji w ciągu roku8
- Szacuje się, że 30-44% kobiet będzie miało drugą UTI w ciągu 6 miesięcy od pierwszej infekcji9
UTI są zwykle określane jako nawracające, gdy występują trzy epizody w ciągu 12 miesięcy lub dwa epizody w ciągu 6 miesięcy. Częstość nawrotów może wynosić nawet 44%.10
Różnice związane z płcią
Kobiety są 30 razy bardziej narażone na rozwój UTI niż mężczyźni, głównie ze względu na krótszą cewkę moczową i mniejszą odległość między cewką moczową a odbytem.1112 UTI występują najczęściej u kobiet w wieku od 16 do 35 lat, przy czym 10% kobiet zapada na chorobę co roku, a od 40% do 60% kobiet zapada na nią przynajmniej raz w życiu.13
U mężczyzn UTI są znacznie rzadsze, z mniej niż 10 przypadkami na 10 000 mężczyzn poniżej 65 roku życia rocznie.14 Częstość występowania UTI wzrasta u mężczyzn po 50 roku życia, głównie z powodu zwiększonej częstości przerostu prostaty.1516 U młodych mężczyzn, UTI rzadko się rozwijają, a częstość występowania bakteriurii wynosi 0,1% lub mniej.17
Różnice wiekowe
Częstość występowania UTI zmienia się z wiekiem:
- U noworodków, UTI występują częściej u chłopców niż u dziewczynek (stosunek 1,5:1)18
- U dzieci poniżej 7 roku życia, skumulowana częstość wynosi około 1,1-1,6% u chłopców19
- Ogólna częstość występowania UTI u gorączkujących niemowląt i małych dzieci wynosi około 7%20
- U dzieci, UTI dotyka około 7,8% osób poniżej 19 roku życia z objawami dróg moczowych i/lub gorączką21
- U kobiet po 65 roku życia, częstość UTI jest prawie dwukrotnie wyższa niż w ogólnej populacji kobiet22
- W brytyjskim badaniu kobiet w wieku 65 lat i starszych, 21% miało co najmniej jedną klinicznie zdiagnozowaną UTI w ciągu 10-letniego okresu badania23
Z wiekiem wzrasta również częstość występowania bakteriuria/” title=”bezobjawowa bakteriuria” class=”to-tag” data-termid=”17391″>bezobjawowej bakteriurii. U kobiet w wieku rozrodczym wynosi ona 2-7%, ale może osiągnąć nawet 50% u starszych kobiet w domach opieki.24 U mężczyzn powyżej 75 roku życia, częstość bezobjawowej bakteriurii wynosi 7-10%.25
Epidemiologia UTI w różnych kontekstach klinicznych
UTI związane z opieką zdrowotną
Zakażenia dróg moczowych związane z opieką zdrowotną (HAUTI) są najczęstszą formą zakażeń nabytych w szpitalu.26 Stanowią one 12,9% zakażeń w USA, 19,6% w Europie i do 24% w krajach rozwijających się.2728
UTI związane z cewnikiem (CAUTI) stanowią 70-80% powikłanych UTI w Stanach Zjednoczonych, stanowiąc około 1 miliona przypadków rocznie.29 CAUTI są związane ze zwiększoną zachorowalnością i śmiertelnością oraz są najczęstszą przyczyną wtórnych zakażeń krwi.30
Według International Nosocomial Infection Control Consortium (NICC), w latach 2012-2017, średnia częstość CAUTI dla 45 krajów wynosiła 4,8 na 1000 dni cewnikowania.31 Najważniejszym czynnikiem ryzyka zgłaszanym w większości badań było przedłużone cewnikowanie powyżej 6 dni; do 30. dnia cewnikowania infekcja występuje prawie w 100% przypadków.32
UTI u kobiet w ciąży
UTI jest jednym z częstszych powikłań okołoporodowych, dotykającym około 8% ciąż.33 Bezobjawowa bakteriuria, obecność znacznej liczby bakterii w moczu bez objawów, jest wykrywana u 2-10% ciężarnych pacjentek.34
Ostre zapalenie pęcherza moczowego występuje u 1-2% ciężarnych pacjentek, z podobną częstością występowania ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek u kobiet w ciąży, 1-2%.35 Odmiedniczkowe zapalenie nerek występuje najczęściej w drugim trymestrze i jest jedną z najczęstszych medycznych przyczyn hospitalizacji podczas ciąży.36
UTI u dzieci
UTI są drugą najczęstszą infekcją bakteryjną u dzieci.37 Dotykają około 8% dziewczynek i do 2% chłopców w ciągu pierwszych 7 lat życia.38 Występuje szczyt zachorowalności w okresie niemowlęcym, kolejny w dzieciństwie, a zwiększona częstość występuje ponownie w okresie dojrzewania.39
Dzieci z najwyższą częstością UTI to noworodki, niemowlęta, małe dziewczynki i nieobrzezani chłopcy.40 UTI mogą dotykać 10% dzieci podczas dzieciństwa, a u dzieci z gorączką, w wieku od urodzenia do dwóch lat, 22% zdiagnozowano UTI.41
Nawroty UTI wśród dzieci są częste – szacowana częstość nawrotów UTI u dzieci wynosi około 30-40%, przy czym większość nawrotów występuje w ciągu pierwszych 12 miesięcy po początkowej infekcji.42 Ryzyko nawracających UTI jest większe u niemowląt w wieku poniżej 6 miesięcy.43
Geograficzne różnice w epidemiologii UTI
Obciążenie UTI na całym świecie jest ściśle związane z poziomem wskaźnika społeczno-demograficznego (SDI). W 2021 roku, region o średnio-niskim SDI wykazał najwyższy standaryzowany wiekiem wskaźnik zachorowalności (ASIR), standaryzowany wiekiem wskaźnik chorobowości (ASPR), standaryzowany wiekiem wskaźnik śmiertelności (ASDR) i standaryzowany wiekiem wskaźnik lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (ASDAR), podczas gdy region o średnio-wysokim SDI wykazał najniższy ASIR, ASPR i ASDR, a region o wysokim SDI miał najniższy ASDAR.44
Tropikalna Ameryka Łacińska i regiony o średnio-niskim SDI wykazały najwyższe wskaźniki ASIR, ASPR, ASDR i ASDAR, podczas gdy Wschodnia Azja wykazała najniższe.45 ASDR i ASDAR zmniejszały się wraz z wyższymi poziomami SDI.46
Wyniki badań wskazują na różnorodne obciążenie UTI w różnych lokalizacjach geograficznych, co może wyjaśniać różnice w społecznych determinantach UTI.47 Zaobserwowano także różnice miejsko-wiejskie w rzeczywistych wzorcach leczenia antybiotykami w przypadku niepowikłanych UTI.48
Czynniki ryzyka i grupy wysokiego ryzyka
Czynniki ryzyka UTI u kobiet
Najsilniejszym czynnikiem ryzyka nawracających UTI u młodych kobiet jest częstość stosunków płciowych.49 Inne czynniki ryzyka obejmują:
- Anatomia żeńska – kobiety mają krótszą cewkę moczową niż mężczyźni, co oznacza, że bakterie muszą przebyć mniejszą odległość, aby dotrzeć do pęcherza50
- Stosowanie diaframy i środków plemnikobójczych51
- Stosowanie antybiotyków52
- Nowy partner seksualny w ciągu ostatniego roku53
- Historia UTI u krewnych płci żeńskiej pierwszego stopnia54
- Historia nawracających UTI55
- Pierwsza UTI w młodym wieku56
- Zwiększona aktywność seksualna jest głównym czynnikiem ryzyka UTI, a nawrót w ciągu 6 miesięcy jest powszechny57
Czynniki ryzyka UTI u mężczyzn
Czynniki ryzyka UTI u mężczyzn obejmują:
- Łagodny przerost prostaty z zatorowością, powszechny u mężczyzn powyżej 50 roku życia58
- Każda inna przyczyna zatorowości dróg moczowych (np. rak prostaty, zwężenie cewki moczowej)59
- Niedawna instrumentacja lub cewniki stałe60
- Anomalie strukturalne, takie jak uchyłki pęcherza61
- Schorzenia neurologiczne, które zakłócają normalne oddawanie moczu (np. uraz rdzenia kręgowego)62
- Upośledzenie poznawcze, nietrzymanie kału lub nietrzymanie moczu63
Czynniki ryzyka dla powikłanych UTI
Powikłane UTI są definiowane jako infekcje związane ze stanem, takim jak strukturalna lub funkcjonalna nieprawidłowość układu moczowo-płciowego, lub obecność choroby podstawowej. Grupy o podwyższonym ryzyku powikłanych UTI obejmują:
- Mężczyzn64
- Osoby w ciąży65
- Osoby z obniżoną odpornością66
- Osoby starsze67
- Osoby stosujące cewniki68
- Osoby poddawane radioterapii69
- Osoby z cukrzycą70
- Osoby z niedoborem odporności71
Powikłane UTI z większym prawdopodobieństwem powodują chorobę objawową lub śmierć.72
Patogeny odpowiedzialne za UTI
UTI są powodowane zarówno przez bakterie Gram-ujemne, jak i Gram-dodatnie, a także przez niektóre grzyby. Najczęstszym czynnikiem sprawczym zarówno niepowikłanych, jak i powikłanych UTI jest uropatogenna Escherichia coli (UPEC).73
Najczęstsze patogeny w UTI niepowikłanych
W przypadku niepowikłanych UTI, inne czynniki sprawcze (według częstości występowania) to:
- Klebsiella pneumoniae74
- Staphylococcus saprophyticus75
- Enterococcus faecalis76
- Paciorkowce grupy B (GBS)77
- Proteus mirabilis78
- Pseudomonas aeruginosa79
- Staphylococcus aureus80
- Candida spp.81
Najczęstsze patogeny w UTI powikłanych
W przypadku powikłanych UTI, inne czynniki sprawcze (według częstości występowania) to:
Najczęstszymi patogenami związanymi z CAUTI są bakterie Gram-ujemne. Najczęstsze patogeny związane z CAUTI w szpitalach raportujących do National Healthcare Safety Network (NHSN) w latach 2015-2017 to Escherichia coli (34,3%), Klebsiella (14,2%) i Pseudomonas aeruginosa (12,8%).89
Oporność na antybiotyki i znaczenie w nadzorze nad UTI
UTI stają się coraz trudniejsze do leczenia ze względu na powszechne pojawianie się różnych mechanizmów oporności na antybiotyki. Szczególnie niepokojące są członkowie rodziny Enterobacteriaceae, w tym E. coli i K. pneumoniae, które nabyły plazmidy kodujące beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum (ESBL).90
Wielolekooporne organizmy uropatogenne stają się rosnącym zagrożeniem dla zdrowia publicznego, ponieważ członkowie rodziny Enterobacteriaceae coraz częściej nabywają ESBL, takie jak cefotaksymazy (CTX-M) i oksacylinazy (OXA), beta-laktamazy typu AmpC i karbapenemazy.91
W badaniu przeprowadzonym w Tanzanii, 51% wszystkich wyizolowanych bakterii było wielolekoopornych. Wszystkie wyizolowane bakterie wykazały wysoką oporność (85%) na ampicylinę i ko-trimoksazol.92 Wysokie wskaźniki oporności na antybiotyki obserwowano również w izolatach bakterii klinicznych.93
U pacjentów hospitalizowanych, coraz częściej UTI są powodowane przez wielooporne patogeny Gram-ujemne, takie jak producenci ESBL i karbapenemaz. Jednak częstość występowania wielolekoopornych patogenów różni się w zależności od lokalizacji.94
Znaczenie nadzoru i stewardship antybiotyków
Biorąc pod uwagę wysokie obciążenie niewłaściwym przepisywaniem antybiotyków u kobiet z niepowikłanymi UTI w Stanach Zjednoczonych, potrzebne są badania nad współczesnymi wzorcami leczenia w celu identyfikacji różnic w odpowiednim stosowaniu antybiotyków.95
Program UTI w Ontario został opracowany w odpowiedzi na obawy dotyczące nadużywania antybiotyków w przypadku domniemanych UTI u mieszkańców domów opieki długoterminowej (LTCH) i związanych z tym szkód związanych z antybiotykami.96 Program wspiera domy opieki długoterminowej w poprawie zarządzania UTI u niebrazowanych mieszkańców w swoich domach i pomaga im wdrażać wymagane zmiany organizacyjne i indywidualne praktyki.97
Program UTI został zaprojektowany, aby wspierać zmianę praktyki w celu zmniejszenia liczby nieodpowiednich zgłoszeń próbek moczu do kultury i nieodpowiedniego leczenia bezobjawowej bakteriurii u mieszkańców LTCH.98 Uczestnicząc w tym programie, LTCH mogą potencjalnie zobaczyć: mniej całkowitych kultur moczu wysyłanych do analizy laboratoryjnej, obniżone koszty związane z testowaniem i leczeniem bezobjawowej bakteriurii, zmniejszone ryzyko, że mieszkańcy doświadczą szkód związanych z antybiotykami.99
Przyszłe trendy i prognozy dla UTI
Globalna częstość występowania UTI ma nadal rosnąć do 2050 roku, z oczekiwanym tempem wzrostu wynoszącym 17,04%.100 Standaryzowany wiekiem wskaźnik zachorowalności (ASIR), standaryzowany wiekiem wskaźnik chorobowości (ASPR) i standaryzowany wiekiem wskaźnik lat życia skorygowanych niepełnosprawnością (ASDAR) mają wzrosnąć do 2050 roku.101
Biorąc pod uwagę wysokie obciążenie nieodpowiednim przepisywaniem antybiotyków rocznie w Stanach Zjednoczonych, a także negatywne konsekwencje dla pacjenta i społeczeństwa związane z niepotrzebną ekspozycją na antybiotyki, potrzebne są interwencje w zakresie zarządzania antybiotykami w celu poprawy przepisywania antybiotyków w przypadku UTI w warunkach ambulatoryjnych, szczególnie w środowiskach wiejskich.102
Najnowsza ocena epidemiologii nawracających UTI może pomóc w opracowaniu i zastosowaniu terapii zapobiegawczych, w tym potencjalnych szczepionek przeciwko powszechnym uropatogenom.103
Wnioski
Infekcje dróg moczowych stanowią istotny problem zdrowia publicznego na całym świecie, dotykając miliony ludzi każdego roku. Ich częstość występowania różni się znacząco w zależności od wieku, płci, położenia geograficznego i czynników ryzyka, z kobietami będącymi szczególnie narażonymi ze względu na czynniki anatomiczne. UTI związane z opieką zdrowotną, zwłaszcza te związane z cewnikiem, stanowią znaczną część wszystkich zakażeń szpitalnych.
Rosnąca oporność na antybiotyki wśród uropatogenów stwarza poważne wyzwanie dla skutecznego leczenia UTI, podkreślając potrzebę odpowiedniego zarządzania antybiotykami i kontynuowania nadzoru nad wzorcami oporności. Oczekuje się, że globalne obciążenie UTI będzie nadal rosnąć w nadchodzących dekadach, podkreślając potrzebę skutecznych strategii profilaktycznych i terapeutycznych.
Lepsze zrozumienie epidemiologii i nadzoru nad UTI jest kluczowe dla opracowania odpowiednich interwencji w zakresie zdrowia publicznego, które mogą zmniejszyć obciążenie tymi infekcjami i poprawić wyniki pacjentów.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.