Fascyjitis podeszwowy
Epidemiologia
Fascyjitis podeszwowy jest najczęstszą przyczyną bólu pięty w praktyce ambulatoryjnej, dotykając około 10% populacji w ciągu życia i generując około 1 miliona wizyt rocznie. Choroba występuje najczęściej u osób w wieku 40-60 lat, z wyższą częstością u kobiet (wskaźnik skorygowany 1,96; 95% CI 1,94-1,99) oraz u osób z BMI ≥30, które mają pięciokrotnie wyższe ryzyko. Inne czynniki ryzyka to zmniejszone grzbietowe zgięcie stawu skokowego, nieprawidłowe ustawienie stopy, długotrwałe obciążanie, nieodpowiednie obuwie oraz aktywność sportowa, zwłaszcza bieganie. Dodatkowo, choroba jest powiązana z nadciśnieniem tętniczym (OR 1,54; 95% CI 1,20-1,96), osteoporozą (OR 1,75; 95% CI 1,10-2,78) i kamicą nerkową (OR 1,52; 95% CI 1,09-2,11). Diagnostyka opiera się głównie na badaniu klinicznym, wspomaganym ultrasonografią (grubość powięzi ≥4 mm, czułość 96%, swoistość 100%), rezonansie magnetycznym i zdjęciach rentgenowskich w celu wykluczenia innych patologii.
Epidemiologia fascyjitis podeszwowego
Fascyjitis podeszwowy (plantar fasciitis) stanowi najczęstszą przyczynę bólu pięty w warunkach ambulatoryjnych. Mimo że dokładna częstość występowania i chorobowość w różnych grupach wiekowych nie jest w pełni poznana, szacuje się, że choroba dotyka około 10% populacji ogólnej w ciągu życia, a rocznie prowadzi do około 1 miliona wizyt pacjentów u lekarzy.123 Zaburzenie to odpowiada za około 10% urazów związanych z bieganiem oraz 11-15% wszystkich objawów stopy wymagających profesjonalnej opieki medycznej.14
Dystrybucja wiekowa i płciowa
Fascyjitis podeszwowy występuje najczęściej u osób w wieku 40-60 lat, chociaż może dotykać dorosłych w każdym wieku.567 Około 83% pacjentów to aktywni dorośli w wieku od 25 do 65 lat.1 Badania wykazały wyższą częstość występowania fascyjitis podeszwowego u kobiet w porównaniu do mężczyzn, ze wskaźnikiem skorygowanej częstości występowania wynoszącym 1,96 (95% CI 1,94-1,99).86 W młodszym wieku choroba występuje z podobną częstością u obu płci.6 Holenderskie badanie wykazało zachorowalność na fascyjitis podeszwowy na poziomie 3,83 przypadku na 1000 pacjento-lat, przy czym u kobiet wynosiła ona 4,64, a u mężczyzn 2,98 na 1000 pacjento-lat.9
Częstotliwość występowania w populacjach szczególnych
Fascyjitis podeszwowy dotyka zarówno osoby aktywne, jak i prowadzące siedzący tryb życia. W populacji sportowców, szczególnie biegaczy, wskaźnik zachorowalności jest znacznie wyższy i wynosi od 4% do 22%.101112 Według przeglądu literatury naukowej z 2012 roku, fascyjitis podeszwowy był trzecią najczęstszą kontuzją mięśniowo-szkieletową u biegaczy długodystansowych, po zespole przeciążeniowym piszczeli i tendinopatii ścięgna Achillesa.12 Choroba ta szczególnie dotyka również osoby pracujące w zawodach wymagających długotrwałego stania i chodzenia.13
W badaniu wojskowym przeprowadzonym w Stanach Zjednoczonych ogólny nieskorygowany wskaźnik zachorowalności na fascyjitis podeszwowy wynosił 10,5 na 1000 osobo-lat.1415 Zidentyfikowano istotne czynniki ryzyka, takie jak płeć żeńska, rasa czarna, starszy wiek oraz służba w Armii lub Korpusie Piechoty Morskiej.158
Czynniki ryzyka i komorbidologia
Wieloczynnikowa etiologia fascyjitis podeszwowego obejmuje zarówno czynniki wewnętrzne, jak i zewnętrzne.1617 Do uznanych czynników ryzyka należą:
- Zwiększony wskaźnik masy ciała (BMI) – osoby z BMI ≥30 mają pięciokrotnie wyższe ryzyko fascyjitis podeszwowego niż osoby z BMI <2518
- Zmniejszona grzbietowa zgięcie stawu skokowego1920
- Nieprawidłowe biomechaniczne ustawienie stopy (np. pronacja, stopa płaska lub wydrążona)2120
- Wiek powyżej 40 lat – skorygowany wskaźnik częstości występowania dla osób powyżej 40 roku życia w porównaniu z grupą 20-24 lata wynosił 3,42 (95% CI 3,34-3,51)2223
- Długotrwałe stanie i obciążanie wagą ciała2413
- Nieodpowiednie obuwie2520
- Aktywność sportowa, zwłaszcza bieganie524
W nowszych badaniach zidentyfikowano również związek fascyjitis podeszwowego z innymi schorzeniami, takimi jak nadciśnienie tętnicze (OR: 1,54, 95% CI: 1,20-1,96), osteoporoza (OR: 1,75, 95% CI: 1,10-2,78) oraz kamica nerkowa (OR: 1,52, 95% CI: 1,09-2,11).26
Wzorce konsultacji i wpływ ekonomiczny
Fascyjitis podeszwowy stanowi istotne obciążenie dla systemu opieki zdrowotnej. Wśród osób z bólem podeszwowej części stopy, około 61,5% konsultowało się ze specjalistą ochrony zdrowia w ciągu ostatnich 12 miesięcy, najczęściej z lekarzem rodzinnym (43,1%) lub podiatrą (32,8%).327 Zgodnie z badaniem przeprowadzonym wśród członków Amerykańskiego Towarzystwa Medycyny Podiatrycznej, fascyjitis podeszwowy/ból pięty był najczęstszym schorzeniem leczonym w klinikach podiatrycznych.10
Ekonomiczne obciążenie związane z fascyjitis podeszwowym szacuje się na 284 miliony dolarów rocznie w Stanach Zjednoczonych.2829 Koszty te obejmują zarówno bezpośrednie wydatki na opiekę zdrowotną, jak i pośrednie koszty związane z utratą produktywności.
Nadzór nad fascyjitis podeszwowym
Systemy nadzoru i monitorowania fascyjitis podeszwowego są niezbędne do zrozumienia trendów epidemiologicznych i opracowania skutecznych strategii profilaktycznych.3031
Metody diagnostyczne i monitorowanie
Diagnoza fascyjitis podeszwowego opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym, chociaż metody obrazowe mogą być pomocne w potwierdzeniu rozpoznania lub wykluczeniu innych przyczyn bólu pięty.32 Stosowane narzędzia diagnostyczne obejmują:
- Badanie ultrasonograficzne – przy założeniu grubości powięzi podeszwowej ≥4 mm jako wartości odcięcia, ultrasonografia wykazuje czułość 96%, swoistość 100% i dokładność 98% w diagnozowaniu fascyjitis podeszwowego33
- Badanie rezonansu magnetycznego – używane głównie w przypadkach opornych na leczenie32
- Zdjęcia rentgenowskie – stosowane do wykluczenia innych przyczyn bólu pięty, takich jak złamania czy ostrogi piętowe34
Około 40% dorosłych w USA z fascyjitis podeszwowym miało wykonywane zdjęcia rentgenowskie przed otrzymaniem diagnozy, 17% miało tomografię komputerową, 14% badanie ultrasonograficzne, a 14% badanie rezonansem magnetycznym.34
Badania kliniczne i rejestry
Według portalu ClinicalTrials.gov przeprowadzono co najmniej 144 badania kliniczne dotyczące fascyjitis podeszwowego, w tym 3 aktywne, 76 zakończonych i 23 rekrutujące pacjentów.35 Badania te mają kluczowe znaczenie dla oceny skuteczności różnych metod leczenia i opracowania wytycznych klinicznych.
W Singapurze prowadzone są działania mające na celu określenie lokalnej częstości występowania fascyjitis podeszwowego i opracowanie wytycznych opartych na dowodach naukowych.31 Podobne inicjatywy można zaobserwować w innych krajach, co wskazuje na rosnące znaczenie tego schorzenia w globalnej opiece zdrowotnej.
Trendy badawcze i luki w wiedzy
Zainteresowanie fascyjitis podeszwowym w literaturze naukowej znacznie wzrosło w ostatnich latach. Wyszukiwanie w bazie PubMed hasła „Plantar Fasciitis” zwraca ponad 1600 wyników (stan na luty 2021), z czego 636 pozycji opublikowano w latach 2015-2021.30 Również wyszukiwania Google dotyczące fascyjitis podeszwowego stale rosną w ostatnich latach.34
Mimo rosnącej liczby badań, istnieją znaczące luki w wiedzy, szczególnie w zakresie epidemiologii, skuteczności terapii ćwiczeniowej oraz efektywności kosztowej opcji leczenia fascyjitis podeszwowego.305 Przyszłe badania powinny również skupić się na potencjalnej roli zaburzeń naczyniowych i metabolicznych, tworzeniu wolnych rodników, hipertermii oraz czynników genetycznych w rozwoju tego schorzenia.36
| Czynnik ryzyka | Skorygowany wskaźnik częstości występowania (95% CI) | Populacja badana | Źródło |
|---|---|---|---|
| Płeć żeńska vs. męska | 1,96 (1,94-1,99) | Populacja wojskowa USA | Scher i wsp. |
| Wiek ≥40 lat vs. 20-24 lata | 3,42 (3,34-3,51) | Populacja wojskowa USA | Scher i wsp. |
| Rasa czarna vs. biała | 1,12 (1,09-1,12) | Populacja wojskowa USA | Scher i wsp. |
| Służba w Armii vs. Siłach Powietrznych | 1,85 (1,82-1,87) | Populacja wojskowa USA | Scher i wsp. |
| Służba w Korpusie Piechoty Morskiej vs. Siłach Powietrznych | 1,28 (1,25-1,30) | Populacja wojskowa USA | Scher i wsp. |
| Nadciśnienie tętnicze | OR: 1,54 (1,20-1,96) | Populacja ogólna USA | Badanie NHANES |
| Osteoporoza | OR: 1,75 (1,10-2,78) | Populacja ogólna USA | Badanie NHANES |
| Kamica nerkowa | OR: 1,52 (1,09-2,11) | Populacja ogólna USA | Badanie NHANES |
Wpływ na jakość życia
Fascyjitis podeszwowy znacząco wpływa na jakość życia pacjentów. Badania wykazały, że przewlekły fascyjitis podeszwowy wiąże się z gorszą jakością życia związaną ze zdrowiem stóp i ogólnym stanem zdrowia w porównaniu do zdrowych osób w grupie kontrolnej.37 Kobiety z tym schorzeniem wykazują niższe wyniki w kwestionariuszu Foot Health Status Questionnaire (FHSQ) w wymiarach związanych z bólem stopy, funkcją stopy, obuwiem i ogólnym zdrowiem stopy niż mężczyźni, co sugeruje, że fascyjitis podeszwowy ma większy negatywny wpływ na jakość życia kobiet.38
Warto zauważyć, że około 90% przypadków fascyjitis podeszwowego jest skutecznie leczonych za pomocą leczenia zachowawczego, a ból zwykle ustępuje w ciągu jednego roku, niezależnie od zastosowanego leczenia.29 Pomimo to, fascyjitis podeszwowy pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, wymagającym dalszych badań i opracowania skutecznych strategii profilaktycznych.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.