Chłoniak
Objawy
Chłoniak to złośliwy nowotwór układu limfatycznego, charakteryzujący się niekontrolowanym namnażaniem limfocytów. Wczesnym i najczęstszym objawem jest bezbolesne powiększenie węzłów chłonnych, najczęściej w obrębie szyi, pach lub pachwin, o konsystencji „gumowatej”. Objawy ogólnoustrojowe, tzw. objawy B, obejmują gorączkę powyżej 38°C utrzymującą się co najmniej 2-3 dni, nocne poty wymagające zmiany ubrania i pościeli oraz niewyjaśnioną utratę masy ciała przekraczającą 10% w ciągu 6 miesięcy. Lokalizacja chłoniaka determinuje dodatkowe symptomy, np. kaszel i duszność przy zajęciu klatki piersiowej, bóle głowy i zaburzenia neurologiczne przy chłoniaku OUN, czy zmniejszenie produkcji komórek krwi przy naciekaniu szpiku kostnego. Chłoniak Hodgkina cechuje się specyficznymi objawami, takimi jak świąd skóry nasilający się po alkoholu oraz ból w węzłach chłonnych po spożyciu alkoholu, natomiast chłoniak nie-Hodgkina wykazuje większą różnorodność symptomów zależnych od podtypu i lokalizacji.
- Objawy Chłoniaka
- Objawy chłoniaka zależne od lokalizacji
- Chłoniak w klatce piersiowej
- Chłoniak w jamie brzusznej
- Chłoniak w ośrodkowym układzie nerwowym
- Chłoniak skóry
- Chłoniak z zajęciem szpiku kostnego
- Różnice w objawach różnych typów chłoniaka
- Progresja chłoniaka według stadiów
- Chłoniak w stadium terminalnym
- Rokowanie i przeżywalność
- Kiedy szukać pomocy medycznej
Objawy Chłoniaka
Chłoniak (z ang. Lymphoma) to nowotwór złośliwy układu limfatycznego, który rozwija się, gdy limfocyty (rodzaj białych krwinek) ulegają nieprawidłowym zmianom i niekontrolowanemu namnażaniu. Objawy chłoniaka mogą być zróżnicowane w zależności od typu nowotworu (chłoniak Hodgkina lub chłoniak nie-Hodgkina), lokalizacji zmian oraz stopnia zaawansowania choroby.123
Najbardziej typowe objawy chłoniaka
Najczęstszym wczesnym objawem chłoniaka jest bezbolesne powiększenie węzłów chłonnych, zwykle zlokalizowane w obrębie szyi, pach lub pachwin. To powiększenie może być jedynym zauważalnym objawem przez dłuższy czas, a węzły chłonne mogą przybierać „gumowatą” konsystencję.123
Do innych częstych objawów należą:12
- Uporczywe zmęczenie i osłabienie
- Gorączka o nieznanej przyczynie, utrzymująca się przez dłuższy czas (powyżej 38°C)
- Nocne poty (na tyle intensywne, że wymagają zmiany ubrania i pościeli)
- Niewyjaśniona utrata masy ciała (powyżej 10% masy ciała w ciągu 6 miesięcy bez intencjonalnego odchudzania)
- Uporczywy świąd skóry (często bez widocznej wysypki)
- Kaszel i duszność
Objawy B
W diagnostyce i ocenie rokowania chłoniaków szczególne znaczenie mają tzw. objawy B, które obejmują:123
- Gorączkę utrzymującą się powyżej 38°C przez co najmniej 2-3 dni, bez wyraźnej przyczyny infekcyjnej
- Nocne poty – obfite, „przemaczające” poty, wymagające zmiany piżamy i pościeli
- Niewyjaśnioną utratę masy ciała – utrata co najmniej 10% masy ciała w ciągu ostatnich 6 miesięcy bez stosowania diety
Objawy B mają istotne znaczenie prognostyczne – ich obecność może wskazywać na bardziej agresywny przebieg choroby i wpływa na decyzje dotyczące leczenia oraz określenie stadium zaawansowania chłoniaka.12
Objawy chłoniaka zależne od lokalizacji
Objawy chłoniaka mogą się różnić w zależności od tego, w której części układu limfatycznego lub w których organach pozalimfatycznych doszło do rozwoju choroby.12
Chłoniak w klatce piersiowej
Gdy chłoniak rozwija się w obrębie klatki piersiowej, może powodować:12
- Uporczywy kaszel (suchy)
- Problemy z oddychaniem lub duszność
- Ból w klatce piersiowej
- Uczucie ucisku w klatce piersiowej
- Trudności w połykaniu
Chłoniak w jamie brzusznej
Chłoniak zlokalizowany w jamie brzusznej może powodować:12
- Ból lub uczucie pełności w jamie brzusznej
- Powiększenie obwodu brzucha (wzdęcie)
- Uczucie wczesnej sytości po spożyciu niewielkiej ilości pokarmu
- Utratę apetytu
- Nudności lub wymioty
- Zaburzenia trawienia
- Zmiany w rytmie wypróżnień
Chłoniak w ośrodkowym układzie nerwowym
Chłoniak pierwotny ośrodkowego układu nerwowego (OUN) może powodować:123
- Bóle głowy
- Problemy z myśleniem i koncentracją
- Zaburzenia widzenia (podwójne widzenie)
- Osłabienie lub drętwienie kończyn
- Zaburzenia równowagi i koordynacji ruchowej
- Zmiany osobowości
- Napady padaczkowe
- Splątanie
- Trudności w mówieniu
Chłoniak skóry
Chłoniaki skóry mogą objawiać się jako:12
- Czerwone lub fioletowe guzki pod skórą
- Płaskie zmiany skórne przypominające wyprysk
- Silnie swędzące zmiany skórne
- Zgrubienia lub łuszczenie się skóry
- Owrzodzenia skóry
Chłoniak z zajęciem szpiku kostnego
Gdy chłoniak nacieka szpik kostny, może prowadzić do zmniejszenia produkcji komórek krwi, co objawia się:123
- Nasiloną męczliwością i osłabieniem (z powodu niedokrwistości – zmniejszonej liczby czerwonych krwinek)
- Zwiększoną podatnością na infekcje (z powodu zmniejszonej liczby białych krwinek)
- Łatwym powstawaniem siniaków, krwawieniem z nosa, krwawieniami z dziąseł lub przedłużonymi krwawieniami miesięcznymi (z powodu zmniejszonej liczby płytek krwi)
- Drobnymi wybroczynami podskórnymi
Różnice w objawach różnych typów chłoniaka
Chłoniak Hodgkina
Chłoniak Hodgkina często charakteryzuje się specyficznymi objawami:123
- Bezbolesne powiększenie węzłów chłonnych, najczęściej w obrębie szyi
- Świąd skóry (często nasilający się po spożyciu alkoholu lub po kąpieli)
- Ból w zajętych węzłach chłonnych po spożyciu alkoholu
- Gorączka, poty nocne i utrata masy ciała (objawy B)
Chłoniak nie-Hodgkina
Chłoniak nie-Hodgkina może wykazywać większą różnorodność objawów, które zależą od podtypu:123
- Powiększenie węzłów chłonnych w różnych lokalizacjach
- Objawy zależne od lokalizacji pozawęzłowej (żołądek, jelita, skóra, mózg)
- W przypadku podtypu Waldenströma (makroglobulinemii) mogą wystąpić: bóle głowy, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, krwawienia z nosa, problemy z nerkami, drętwienie nóg i stóp
Chłoniaki indolentne vs. agresywne
Na podstawie tempa wzrostu i objawów klinicznych chłoniaki można podzielić na:123
- Chłoniaki indolentne (wolno rosnące):
- Mogą nie powodować żadnych objawów przez długi czas
- Objawy mogą pojawiać się i ustępować przez wiele lat
- Tylko około 10% pacjentów z chłoniakami indolentnymi ma objawy w momencie diagnozy
- W niektórych przypadkach mogą nie wymagać natychmiastowego leczenia
- Chłoniaki agresywne (szybko rosnące):
- Szybko narastające objawy
- Około 40-50% pacjentów z agresywnymi chłoniakami ma objawy przed diagnozą
- Znaczące uszkodzenie tkanek i narządów
- Wymagają natychmiastowego leczenia
Progresja chłoniaka według stadiów
Stopień zaawansowania (stadium) chłoniaka określa rozległość choroby i ma kluczowe znaczenie dla rokowania oraz wyboru metody leczenia.123
Stadium I i II (wczesne stadium)
Stadium I – choroba ograniczona do jednej grupy węzłów chłonnych lub jednego narządu pozalimfatycznego:1
- Zwykle ograniczone objawy miejscowe
- Powiększone węzły chłonne w jednej lokalizacji
- Mogą nie występować objawy ogólnoustrojowe
Stadium II – zajęcie dwóch lub więcej grup węzłów chłonnych po tej samej stronie przepony:1
- Bardziej rozległe powiększenie węzłów chłonnych
- Mogą pojawiać się pierwsze objawy ogólnoustrojowe
Stadium III i IV (zaawansowane stadium)
Stadium III – zajęcie grup węzłów chłonnych po obu stronach przepony:1
- Bardziej nasilone objawy ogólnoustrojowe
- Możliwe zajęcie śledziony
- Częstsze występowanie objawów B
Stadium IV – rozsiany chłoniak zajmujący narządy pozalimfatyczne (np. wątroba, płuca, szpik kostny):12
- Nasilone objawy ogólnoustrojowe
- Objawy specyficzne dla zajętych narządów
- Większe prawdopodobieństwo występowania objawów B
- Możliwe objawy związane z niewydolnością zajętych narządów
Substadia A i B
Do określenia stadium dodaje się litery A lub B, które oznaczają:12
- A – brak objawów ogólnoustrojowych
- B – obecność co najmniej jednego z objawów B (gorączka, poty nocne, utrata masy ciała)
Chłoniak w stadium terminalnym
W zaawansowanych stadiach chłoniaka, szczególnie w przypadku oporności na leczenie lub nawrotów, mogą wystąpić objawy związane z końcową fazą choroby:12
- Skrajne wyczerpanie i zmęczenie
- Znaczna utrata masy ciała
- Nasilone problemy z oddychaniem
- Splątanie i zaburzenia świadomości
- Silny ból
- Wycofanie społeczne
- Uczucie zimna
- Nietrzymanie moczu i stolca
W końcowych dniach życia mogą pojawić się:1
- Nieregularne tętno
- Spadek temperatury ciała i ciśnienia krwi
- Nieregularny oddech lub duszność
- Marmurkowa skóra o niebieskim lub fioletowym zabarwieniu
Rokowanie i przeżywalność
Rokowanie w chłoniaku zależy od wielu czynników, w tym typu chłoniaka, stadium zaawansowania, obecności objawów B, wieku pacjenta i ogólnego stanu zdrowia.123
Chłoniak Hodgkina – rokowanie
Chłoniak Hodgkina jest uważany za jeden z najbardziej uleczalnych nowotworów:12
- Wskaźnik 5-letniego przeżycia wynosi około 88-90%
- W przypadku wczesnych stadiów (I-II) wskaźnik 5-letniego przeżycia wynosi 92-95%
- W przypadku zaawansowanych stadiów (III-IV) wskaźnik 5-letniego przeżycia wynosi 81-87%
- U pacjentów poniżej 20 roku życia wskaźniki przeżycia są jeszcze wyższe i sięgają 97%
Chłoniak nie-Hodgkina – rokowanie
Rokowanie w chłoniaku nie-Hodgkina jest bardziej zróżnicowane ze względu na różnorodność podtypów:12
- Ogólny wskaźnik 5-letniego przeżycia wynosi około 71-74%
- Rokowanie jest lepsze w przypadku chłoniaków indolentnych, choć całkowite wyleczenie jest trudniejsze
- Chłoniaki agresywne mogą mieć lepsze wyniki leczenia przy szybkiej diagnozie i intensywnym leczeniu
Czynniki wpływające na rokowanie
Czynniki pogarszające rokowanie w chłoniakach to:1
- Wiek powyżej 45 lat
- Stadium IV choroby
- Stężenie hemoglobiny <10,5 g/dl
- Liczba limfocytów <600/μL lub >8%
- Płeć męska
- Stężenie albuminy <4,0 g/dl
- Liczba białych krwinek >15 000/μL
- Obecność objawów B
Istotne znaczenie prognostyczne ma również wynik badania PET (pozytonowej tomografii emisyjnej) wykonanego w trakcie leczenia – negatywny wynik badania PET w trakcie chemioterapii wiąże się z lepszym rokowaniem.1
Kiedy szukać pomocy medycznej
Należy skonsultować się z lekarzem, jeśli występują następujące objawy:123
- Utrzymujące się powiększenie węzłów chłonnych przez okres dłuższy niż 2-6 tygodni
- Niewyjaśniona gorączka utrzymująca się powyżej 2-3 dni
- Obfite nocne poty
- Niewyjaśniona utrata masy ciała (powyżej 10% w ciągu 6 miesięcy)
- Uporczywe zmęczenie i osłabienie
- Utrzymujący się kaszel, duszność lub ból w klatce piersiowej
- Utrzymujący się świąd skóry bez widocznej wysypki
Należy podkreślić, że większość tych objawów może być związana z mniej poważnymi schorzeniami, takimi jak infekcje, ale jeśli objawy te utrzymują się przez dłuższy czas lub nie ustępują po typowym leczeniu, konieczna jest konsultacja z lekarzem.12
Wczesne rozpoznanie chłoniaka zwiększa szanse na skuteczne leczenie i poprawia rokowanie, dlatego nie należy ignorować utrzymujących się objawów.12
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.