Bruksizm
Epidemiologia
Bruksizm, definiowany jako powtarzalna aktywność mięśni żuchwy objawiająca się zgrzytaniem zębami i/lub zaciskaniem szczęk, występuje zarówno w fazie snu (bruksizm senny), jak i w stanie czuwania (bruksizm dzienny). Globalna częstość występowania wynosi około 22,22%, z bruksizmem sennym u 21% i dziennym u 23% populacji. Występowanie jest zmienne geograficznie, z najwyższą częstością bruksizmu sennego w Ameryce Północnej (31%) i dziennego w Ameryce Południowej (30%). Częstość bruksizmu jest najwyższa w dzieciństwie (15-40% dla bruksizmu sennego) i stopniowo maleje z wiekiem, osiągając około 3% u osób powyżej 60 roku życia. Diagnostyka bruksizmu jest utrudniona ze względu na różnorodność objawów i metod oceny; polisomnografia z nocnymi zapisami elektromiograficznymi mięśni skroniowych i żwaczy pozostaje złotym standardem, wykazując częstość bruksizmu sennego na poziomie 43%, podczas gdy samoraportowanie daje niższe wartości (5,5-7,4%).
- Bruksizm – charakterystyka ogólna
- Epidemiologia bruksizmu na świecie
- Regionalne zróżnicowanie występowania bruksizmu
- Występowanie bruksizmu w różnych grupach wiekowych
- Różnice płciowe w występowaniu bruksizmu
- Metody diagnostyczne i ich wpływ na dane epidemiologiczne
- Czynniki ryzyka i komorbidność
- Występowanie bruksizmu w specjalnych populacjach
- Wpływ pandemii COVID-19 na częstość występowania bruksizmu
- Metody nadzoru i monitorowania bruksizmu
- Czynniki genetyczne w bruksizmie
- Podsumowanie
Bruksizm – charakterystyka ogólna
Bruksizm to powtarzalna aktywność mięśni żuchwy, charakteryzująca się zgrzytaniem zębami i/lub zaciskaniem szczęk, która może występować podczas snu (bruksizm senny) lub w stanie czuwania (bruksizm dzienny). Jest to powszechne zaburzenie, które może prowadzić do różnorodnych problemów zdrowotnych, w tym uszkodzeń zębów oraz zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego12. Bruksizm jest obecnie klasyfikowany przez Amerykańską Akademię Medycyny Snu (AASM) jako zaburzenie ruchu związane ze snem3.
Epidemiologia bruksizmu na świecie
Globalna częstość występowania bruksizmu (zarówno sennego, jak i dziennego) wynosi około 22,22%45. Według Międzynarodowej Klasyfikacji Zaburzeń Snu (ICSD-R), 85-90% populacji ogólnej zgrzyta zębami w pewnym stopniu w jakimś momencie życia, chociaż tylko u 5% rozwinie się stan kliniczny6. Częstość występowania bruksizmu sennego i dziennego wynosi odpowiednio około 21% i 23%7.
W zależności od zastosowanych kryteriów diagnostycznych i metodologii badań, szacunki dotyczące częstości występowania bruksizmu mogą się znacznie różnić. Niektóre badania wskazują, że bruksizm dotyczy od 8% do 31,4% populacji ogólnej89. Natomiast w badaniu z 2019 roku wykazano częstość występowania bruksizmu dziennego na poziomie 5,0% oraz bruksizmu sennego na poziomie 16,5% całkowitej populacji10.
Regionalne zróżnicowanie występowania bruksizmu
Występowanie bruksizmu wykazuje znaczne zróżnicowanie geograficzne. Najwyższą częstość występowania bruksizmu sennego zaobserwowano w Ameryce Północnej (31%), następnie w Ameryce Południowej (23%), Europie (21%) i Azji (19%)11. Z kolei częstość występowania bruksizmu dziennego była najwyższa w Ameryce Południowej (30%), następnie w Azji (25%) i Europie (18%)12.
W poszczególnych krajach częstość występowania bruksizmu może wykazywać jeszcze większe zróżnicowanie. Najwyższą częstość występowania bruksizmu pierwotnego odnotowano w Finlandii (40%), Stanach Zjednoczonych (37%), Brazylii (35%) i Hongkongu (6%)13.
Występowanie bruksizmu w różnych grupach wiekowych
Częstość występowania bruksizmu zmienia się z wiekiem. Bruksizm senny jest powszechny, dotykając około 15-40% dzieci i 8-10% dorosłych14. Szczyt występowania bruksizmu podczas snu przypada na dzieciństwo i stopniowo zmniejsza się wraz z wiekiem15.
U dzieci częstość występowania bruksizmu w literaturze jest bardzo zmienna i wynosi od 4% do 40%1617. Niektóre badania wskazują, że bruksizm dotyka nawet 49,6% dzieci18. Częstość występowania zmniejsza się wraz z wiekiem i waha się od 14% do 20% wśród dzieci w wieku 11 lat i młodszych, do 13% wśród młodych dorosłych (18-29 lat) i 3% wśród osób powyżej 60 roku życia19.
Daje się zauważyć liniowy spadek częstości występowania bruksizmu po 40. roku życia, do około 3% u osób starszych (powyżej 60. roku życia)2021.
Różnice płciowe w występowaniu bruksizmu
Większość badań wskazuje, że bruksizm dotyka mężczyzn i kobiety w równym stopniu222324. Nie stwierdzono jednoznacznej różnicy w częstości występowania między płciami25. Niektóre badania sugerują jednak przewagę bruksizmu dziennego u kobiet26, choć inne wskazują, że mężczyźni mogą być bardziej narażeni na bruksizm senny27.
W jednym z badań zaobserwowano, że wiek jest istotnym czynnikiem występowania bruksizmu sennego u kobiet28, co sugeruje możliwe różnice w przebiegu bruksizmu w zależności od płci i wieku.
Metody diagnostyczne i ich wpływ na dane epidemiologiczne
Dane epidemiologiczne dotyczące bruksizmu mogą się znacznie różnić w zależności od zastosowanych metod diagnostycznych. Występowanie bruksizmu sennego, określane na podstawie polisomnografii (PSG), oszacowano na 43%29. Jest to obecnie uważane za najbardziej obiektywną metodę diagnostyczną30.
Jednakże, gdy do diagnozy stosuje się samoraportowanie objawów bruksizmu, uzyskane dane dotyczące częstości występowania wahają się od 5,5% (gdy potwierdzone przez PSG) do 7,4% (gdy tylko zgłaszane przez pacjentów)31. To pokazuje, jak różne metody diagnostyczne mogą wpływać na szacowaną częstość występowania bruksizmu.
W badaniu dotyczącym diagnozowania i częstości występowania prawdopodobnego bruksizmu dziennego i sennego u nastolatków, w zależności od kryteriów diagnostycznych, częstość występowania prawdopodobnego bruksizmu sennego i dziennego wahała się odpowiednio od 0% do 99,8% i od 0,2% do 99,8%32. Tak duże rozbieżności wskazują na wysoką niespójność w częstości występowania prawdopodobnego bruksizmu dziennego i sennego u nastolatków, na co wpływają różne objawy kliniczne używane jako kryteria diagnostyczne33.
Wyzwania diagnostyczne
Diagnoza bruksizmu stanowi wyzwanie ze względu na różnorodność objawów i trudności w obiektywnej ocenie. Badacze i klinicyści mają trudności z określeniem dokładnej częstości występowania, ponieważ wielu pacjentów z bruksizmem pozostaje niezdiagnozowanych34.
Wyniki przeglądu systematycznego ujawniły niejednoznaczne dowody na rolę wywiadu, objawów klinicznych i symptomów w potwierdzającej diagnozie bruksizmu35. Istnieje niewystarczająca liczba dowodów na rolę wywiadu, objawów klinicznych i symptomów w potwierdzającej diagnozie bruksizmu36.
Ważnym narzędziem diagnostycznym jest polisomnografia z nocnymi zapisami elektromiograficznymi mięśni skroniowych i żwaczy, która może być diagnostyczna dla bruksizmu i może ujawnić związane z nim mikrowybudzenia lub zmiany faz snu, zwiększoną częstość oddechów i tętna, a nawet mimowolne ruchy nóg3738.
Czynniki ryzyka i komorbidność
Bruksizm ma złożoną, wieloczynnikową etiologię. Rozwój bruksizmu prawdopodobnie obejmuje czynniki genetyczne, psychologiczne, fizjologiczne i związane ze stylem życia39.
Czynniki psychologiczne
Stres, lęk i depresja są czynnikami psychologicznymi najczęściej związanymi z występowaniem bruksizmu4041. Badania konsekwentnie wykazują udział czynników psychologicznych w występowaniu bruksizmu, zarówno sennego, jak i dziennego4243.
Zaobserwowano wzrost przypadków bruksizmu wśród młodych ludzi, szczególnie na uniwersytetach, a badania epidemiologiczne wskazują na wzrost z 5% w 1966 r. do 22% w 2002 r., przy czym poziom stresu podążał za tym samym trendem wzrostowym4445.
Mechanizm patofizjologiczny, w którym stres wpływa na występowanie bruksizmu, został wyjaśniony dowodami, że osoby o zwiększonym poziomie neurotyczności i zaburzeniach lękowych mają tendencję do uwalniania napięcia emocjonalnego poprzez angażowanie się w czynności związane z bruksizmem46.
Czynniki związane ze stylem życia
Czynniki ryzyka obejmują palenie tytoniu, kofeinę, spożywanie alkoholu, wrażliwość na stres i cechy osobowości związane z lękiem47. Badania wykazały, że osoby, które palą lub piją alkohol lub kawę, są dwukrotnie bardziej narażone na zgrzytanie zębami niż osoby, które tego nie robią48.
Choroby współistniejące
Bruksizm rzadko występuje samodzielnie, jest częściej spotykany u osób z istniejącymi zaburzeniami snu, takimi jak chrapanie, przerwy w oddychaniu podczas snu, obturacyjny bezdech senny (OSA) i inne parasomnie49.
Czynniki ryzyka obejmują również chrapanie, obturacyjny bezdech senny i inne zaburzenia snu50. Bruksizm jako objaw towarzyszący jest znacznie zwiększony w niektórych zaburzeniach jąder podstawy, takich jak dystonia szyjno-czaszkowa i choroba Huntingtona5152.
Niniejsze badanie wykazało istotny związek między bruksizmem a zaburzeniami oddechowymi, przy czym 41,4% dzieci z zaburzeniami oddechowymi wykazywało bruksizm, w porównaniu do zaledwie 13,1% tych bez zaburzeń oddechowych53.
Występowanie bruksizmu w specjalnych populacjach
Bruksizm dzienny jest znacznie częstszy w zawodach związanych z wysokim stresem. Chociaż występuje tylko u 10% populacji ogólnej, szacuje się, że dotyka 50% funkcjonariuszy organów ścigania i 59,2% specjalistów IT54.
Niektóre badania wskazują na wyższą częstość występowania u dzieci z niepełnosprawnościami rozwojowymi, zespołem Downa, zaburzeniami snu i autyzmem55.
Wpływ pandemii COVID-19 na częstość występowania bruksizmu
Badanie wykazało, że względna liczba wyszukiwań dla terminów bruksizm, zgrzytanie zębami i zaciskanie zębów, jako wskaźnik zainteresowania publicznego i zapotrzebowania, wzrosła zarówno na całym świecie, jak i w Stanach Zjednoczonych w okresie maj-październik 2020 r. w porównaniu z podobnymi okresami poprzednich 4 lat56.
Znaleziono związek między wysokim poziomem stresu a bruksizmem, z częstością występowania 68,10%, co jest zgodne z raportowaniem 60,80% przez Estradę dotyczącym bruksizmu u peruwiańskich studentów stomatologii, obserwowanym na podstawie występowania objawów takich jak ból mięśni głowy i szyi oraz uczucie zmęczenia w ciągu dnia57.
Badanie Amerykańskiego Stowarzyszenia Stomatologicznego z 2021 roku wykazało, że ponad 70% dentystów zauważyło objawy zgrzytania zębami i zaciskania u swoich pacjentów, co stanowi wzrost o prawie 10% w porównaniu z poprzednim rokiem58.
Metody nadzoru i monitorowania bruksizmu
Kwestionariusze przesiewowe mogą być pomocne w upewnieniu się, że objawy nie są przeoczone5960. Należy rozważyć badania przesiewowe w kierunku bruksizmu u wszystkich pacjentów zgłaszających się z powodu bólu głowy/twarzy i zaburzeń snu61.
Badania kliniczne dotyczące bruksizmu zarejestrowane w ClinicalTrials.gov obejmują co najmniej 34 badania, w tym 1 aktywne, 16 zakończonych i 1 rekrutujące62.
Wyzwania badawcze
Przyszłe badania nad bruksizmem powinny koncentrować się na lepszym zrozumieniu patofizjologii schorzenia oraz wpływu jego negatywnych i pozytywnych czynników klinicznych63.
Równie ważnym aspektem jest poszerzenie wiedzy specjalistów medycznych na temat bruksizmu, co pomoże we wcześniejszym rozpoznaniu i wcześniejszym wdrożeniu odpowiedniego leczenia64.
Zwracamy uwagę na zauważalnie dynamiczny rozwój bruksizmu w dzisiejszym społeczeństwie oraz znaczenie projektów informacyjnych i profilaktycznych, zwłaszcza skierowanych do pacjentów z grupy wysokiego ryzyka, a także do specjalistów, w celu lepszego radzenia sobie z epidemią bruksizmu65.
Czynniki genetyczne w bruksizmie
Badania genetyczne sugerują, że bruksizm senny oceniany poprzez diagnozę kliniczną ma charakter poligeniczny66. Czynniki genetyczne sugerują, że bruksizm senny jest powiązany z procesami biologicznymi, które są częściowo wspólne ze stresem, bólem i chorobami współistniejącymi związanymi ze snem67.
Badania mające na celu rozwikłanie genetycznych podstaw bruksizmu sennego wykorzystują klinicznie istotne przypadki do przeprowadzenia badania asocjacji całego genomu (GWAS), pierwszego tego rodzaju dla bruksizmu sennego68.
Podsumowanie
Bruksizm stanowi istotny problem zdrowia publicznego, dotykający znaczną część populacji na całym świecie. Globalna częstość występowania bruksizmu (zarówno sennego, jak i dziennego) wynosi około 22,22%, przy czym częstość występowania bruksizmu sennego i dziennego wynosi odpowiednio około 21% i 23%.
Częstość występowania bruksizmu różni się znacznie w zależności od regionu geograficznego, wieku, metod diagnostycznych i czynników związanych ze stylem życia. Bruksizm jest najczęstszy w dzieciństwie i młodym wieku dorosłym, a jego częstość występowania zmniejsza się wraz z wiekiem.
Czynniki psychologiczne, takie jak stres, lęk i depresja, odgrywają ważną rolę w rozwoju bruksizmu. Ponadto bruksizm często współistnieje z innymi zaburzeniami, takimi jak obturacyjny bezdech senny i inne zaburzenia snu.
Diagnoza bruksizmu stanowi wyzwanie ze względu na różnorodność objawów i trudności w obiektywnej ocenie. Polisomnografia z nocnymi zapisami elektromiograficznymi jest obecnie uważana za najbardziej obiektywną metodę diagnostyczną dla bruksizmu sennego.
W świetle rosnącej częstości występowania bruksizmu, szczególnie w kontekście zwiększonego stresu związanego z pandemią COVID-19, istnieje potrzeba dalszych badań nad patofizjologią, diagnozą i leczeniem bruksizmu.
Kolejne rozdziały
Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.
Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.