Leki w grupie
„steroid anaboliczno-androgenny”

Steroidy anaboliczno-androgenne (SAA) to grupa związków chemicznych pochodnych testosteronu, które wywierają działanie anaboliczne (zwiększające syntezę białek i przyrost masy mięśniowej) oraz androgenne (odpowiadające za rozwój i utrzymanie męskich cech płciowych). W medycynie stosowane są głównie w leczeniu hipogonadyzmu, opóźnionego dojrzewania płciowego, zaniku mięśni w przebiegu niektórych chorób przewlekłych, anemii czy osteoporozy.

Steroidy anaboliczno-androgenne dzielą się na kilka podgrup, w tym: doustne alkilowane w pozycji 17-alfa (np. metandienon, oksandrolon, stanozolol), iniekcyjne estry testosteronu (np. testosteron enantate, testosteron cypionate, testosteron propionate) oraz DHT-pochodne (np. mesterolone, drostanolone). Każda z tych podgrup charakteryzuje się nieco innym profilem działania i stosunku efektów anabolicznych do androgennych.

Do najczęściej stosowanych w medycynie SAA należą: testosteron i jego estry (Omnadren, Nebido, Androtardyl), nandrolon (Deca-Durabolin), oksandrolon (Oxandrin) i metandienon (Danabol). W Polsce dostępne są preparaty zawierające głównie testosteron, takie jak Testosteronum prolongatum, Nebido, Omnadren czy Androtardyl.

Główne zalety terapeutycznego stosowania sterydów anaboliczno-androgennych to skuteczne zwiększanie masy mięśniowej i siły u pacjentów z zanikami mięśniowymi, poprawa gęstości mineralnej kości, zwiększenie produkcji czerwonych krwinek przy anemii, a także normalizacja funkcji seksualnych i poprawa jakości życia u mężczyzn z hipogonadyzmem. W wielu przypadkach są one niezastąpione w terapii hormonalnej zastępczej.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem SAA obejmują szereg poważnych działań niepożądanych, takich jak: hepatotoksyczność (szczególnie przy preparatach doustnych 17-alfa-alkilowanych), zaburzenia profilu lipidowego (obniżenie HDL, podwyższenie LDL), nadciśnienie tętnicze, przerost lewej komory serca, trądzik, łysienie, ginekomastia, zaburzenia płodności (supresja własnej produkcji testosteronu, oligospermia, azoospermia), zmiany psychiczne (wahania nastroju, agresja) oraz uzależnienie psychiczne. U kobiet dodatkowo mogą powodować wirylizację (maskulinizację).

Ze względu na potencjał nadużyć i działania niepożądane, steroidy anaboliczno-androgenne są w większości krajów dostępne wyłącznie na receptę, a ich niemedyczne stosowanie, szczególnie popularne w sportach siłowych, jest zabronione przez organizacje antydopingowe. Należy podkreślić, że korzyści ze stosowania SAA przewyższają ryzyko tylko w przypadku uzasadnionych wskazań medycznych i pod ścisłą kontrolą lekarza.