Leki w grupie
„leki do znieczulenia miejscowego”

Leki do znieczulenia miejscowego to grupa substancji, które czasowo blokują przewodzenie impulsów nerwowych, powodując miejscowe zniesienie czucia bólu bez utraty świadomości. Mechanizm działania tych leków polega na blokowaniu kanałów sodowych błony komórkowej neuronów, co uniemożliwia depolaryzację i przewodzenie impulsu nerwowego. Leki te charakteryzują się selektywnym działaniem na włókna nerwowe, przy czym najwcześniej blokowane są włókna odpowiedzialne za przewodzenie bólu i temperatury.

Do najważniejszych leków tej grupy należą: lidokaina (Xylocaine, Lidocain), prokaina (Novocain), bupiwakaina (Marcaine, Bupivacaine WZF), ropiwakaina (Naropin), mepiwakaina (Scandonest), artykaina (Ubistesin, Septanest), benzokaina (Anaesthesin) oraz tetrakaina (Dicaine). W Polsce powszechnie stosowane są preparaty handlowe takie jak: Lignocainum hydrochloricum, Marcaine Spinal, Naropin, Bupivacaine WZF, czy Septanest.

Leki do znieczulenia miejscowego można podzielić na dwie główne grupy chemiczne: estry (prokaina, benzokaina, tetrakaina) oraz amidy (lidokaina, bupiwakaina, mepiwakaina, ropiwakaina, artykaina). Estry są metabolizowane przez esterazy osoczowe i mają krótszy czas działania, natomiast amidy są metabolizowane w wątrobie i charakteryzują się dłuższym czasem działania oraz mniejszym ryzykiem wystąpienia reakcji alergicznych.

Główne zalety stosowania leków do znieczulenia miejscowego obejmują: możliwość przeprowadzenia zabiegów bez narażania pacjenta na ryzyko związane ze znieczuleniem ogólnym, szybki początek działania, możliwość ambulatoryjnego wykonania wielu procedur, zachowanie świadomości pacjenta podczas zabiegu, mniejsze ryzyko wystąpienia powikłań w porównaniu ze znieczuleniem ogólnym oraz szybszy powrót do normalnej aktywności po zabiegu.

Niebezpieczeństwa związane ze stosowaniem tych leków to przede wszystkim ryzyko toksyczności ogólnoustrojowej przy przedawkowaniu lub przypadkowym podaniu donaczyniowym, co może prowadzić do zaburzeń rytmu serca, drgawek, a nawet zatrzymania krążenia. Inne zagrożenia obejmują reakcje alergiczne (częstsze w przypadku estrów), uszkodzenie nerwów przy nieprawidłowym podaniu, niedostateczną skuteczność znieczulenia oraz przejściowe zaburzenia neurologiczne. U pacjentów z chorobami układu krążenia lub wątroby ryzyko działań niepożądanych jest zwiększone.

Ze względu na sposób podania, leki do znieczulenia miejscowego można również podzielić na: leki do znieczulenia powierzchniowego (stosowane na błony śluzowe), leki do znieczulenia nasiękowego, leki do blokad nerwów obwodowych oraz leki do znieczulenia regionalnego (podpajęczynówkowego i zewnątrzoponowego). Każda z tych form ma specyficzne wskazania i wymaga odpowiedniego doboru substancji czynnej oraz jej stężenia.